Shloka 49
Aśauca-vidhi (Rules of Impurity) within Śrāddha-kalpa — Chapter on Testing/Selecting Brahmanas and Honoring the Atithi
Devanagari script
वक्ता वेदफलाद्भ्रश्येद्दाता दानफलात्तथा / भृतको ऽध्यापयेद्यस्तु भृतकाध्यापितस्तु यः
Transliteration
vaktā vedaphalādbhraśyeddātā dānaphalāttathā / bhṛtako 'dhyāpayedyastu bhṛtakādhyāpitastu yaḥ
Translation
వేదాన్ని ఉపదేశించే వక్త వేదఫలమునుండి పతితుడగును; దానం ఇచ్చి బోధించేవాడు దానఫలమునుండి కూడా వంచితుడగును. జీతం తీసుకొని బోధించేవాడు, జీతంతో బోధింపబడేవాడు—ఇద్దరూ నింద్యులు.
Word by Word
वक्ताthe speaker/reciter
वक्ता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवक्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (agent noun)
वेद-फलात्from the fruit of the Veda
वेद-फलात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वेदस्य फलम्)
भ्रश्येत्would fall away/lose
भ्रश्येत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रंश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
दाताthe giver
दाता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृवाचक-नाम
दान-फलात्from the fruit of giving
दान-फलात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दानस्य फलम्)
तथाlikewise/so
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-उपपद/क्रियाविशेषण (adverb)
भृतकःa hired man/paid teacher
भृतकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभृतक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अध्यापयेत्should teach (for pay)
अध्यापयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअधि + आप्/आपय् (धातु) (कारण-प्रयोग; अध्यापयति)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-कारण (causative)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)
तुbut/indeed
तु:
Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
भृतक-अध्यापितःone taught by a hired teacher
भृतक-अध्यापितः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभृतक (प्रातिपदिक) + अध्यापित (कृदन्त; अध्यापय्-णिच् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भृतकेन अध्यापितः = taught by a hireling); क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/कर्मणि-विशेषण
तुand/indeed
तु:
Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम