Shloka 54
Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle
Devanagari script
एतेषां मानसी कन्या अच्छोदा नाम निम्नगा / अच्छौदं नाम तद्दिव्यं सरो यस्मात्समुत्थिता
Transliteration
eteṣāṃ mānasī kanyā acchodā nāma nimnagā / acchaudaṃ nāma taddivyaṃ saro yasmātsamutthitā
Translation
వారికి మనసునుండి జన్మించిన కన్య ‘అచ్చోదా’ అనే నది; ఆమె ఉద్భవించిన దివ్య సరస్సు ‘అచ్చౌద’ అని పిలువబడుతుంది.
Word by Word
एतेषाम्of these (beings)
एतेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
मानसीmind-born
मानसी:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘mental/mind-born’, agrees with कन्या
कन्याa maiden/daughter
कन्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
अच्छोदाAcchodā
अच्छोदा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअच्छोदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; proper name
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक अव्यय; ‘by name’
निम्नगाa river
निम्नगा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिम्नगा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (निम्नं गच्छति) = नदी
अच्छौदम्Acchauda (lake)
अच्छौदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअच्छौद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; here nominative as name of lake
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक अव्यय
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; demonstrative, agrees with सरः
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; agrees with सरः
सरःlake
सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
यस्मात्from which
यस्मात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान) विभक्ति, एकवचन; Ablative singular ‘from which’
समुत्थिताarisen/originated
समुत्थिता:
Kriya (क्रिया/भाव)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-स्था (धातु) → समुत्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; agrees with (निम्नगा/कन्या) understood as ‘arisen’