Adhyaya 204: Krishna Returns the Parijata Tree to Dvaraka and Marries the Rescued Maidens
అధ్యాయము 204లో వ్యాసుడు వర్ణించుచున్నాడు—దేవరాజు ఇంద్రుని స్తుతి విన్న కేశవుడు గంభీరంగా ‘అపరాధం’ క్షమించుమని కోరుతూ, పారిజాత వృక్షహరణం సత్యప్రతిజ్ఞ రక్షణార్థమేనని స్పష్టం చేస్తాడు. శ్రీకృష్ణుడు ఇంద్రుని వజ్రాయుధాన్ని తిరిగి ఇచ్చి, అతని న్యాయమైన రాజాధికారాన్ని మరియు ఆయుధాధికారాన్ని స్థిరపరుస్తాడు. కృష్ణుని విశ్వస్థితిని గ్రహించిన ఇంద్రుడు, కృష్ణుడు భూమిని విడిచిన తరువాత పారిజాతం ఇక్కడ నిలవదని, దానిని ద్వారావతికి తీసుకుపోవాలని ప్రార్థిస్తాడు. సిద్ధులు, గంధర్వులు, ఋషులు స్తుతించగా హరి అవతరించి పారిజాతాన్ని ద్వారకకు తెచ్చి రాజప్రాంగణంలో ప్రతిష్ఠిస్తాడు; దాని సువాసన, అద్భుతం నగర వాతావరణాన్ని దివ్యంగా మారుస్తాయి. అనంతరం ధర్మపునఃస్థాపనార్థం నరకాసుర బంధనంలో ఉన్న స్త్రీలను కృష్ణుడు స్వీకరించి, శుభముహూర్తంలో 16,100 కన్యలను విధివిధానాలతో వివాహం చేసుకొని, అనేక రూపాలు ధరించి ప్రతి ఒక్కరికీ తనే భర్తగా అనుభూతి కలిగిస్తాడు.
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens in the afterglow of a divine confrontation: Indra praises Keśava, and the reader is drawn in by Kṛṣṇa’s unexpectedly grave, diplomatic reply—spoken as if he were merely “mortal,” even while the gods recognize his supremacy.","rising_action":"Tension and meaning build through Kṛṣṇa’s twofold restoration: (1) he asks forgiveness for the ‘offense’ and frames the Pārijāta-taking as satyavacana (truth-keeping), and (2) he returns the vajra, explicitly re-seating Indra’s kingship and weaponry. Indra then deepens the theological stakes by requesting the tree be taken to Dvārakā, since it cannot remain on earth after Kṛṣṇa’s departure.","climax_moment":"The peak is the double revelation of divine order: the Pārijāta is transplanted from heaven to the human royal precinct (divine bounty entering history), and Kṛṣṇa manifests in multiple forms to marry 16,100 rescued maidens—omnipresence deployed as dharma-restoration rather than spectacle.","resolution":"The narrative resolves in terrestrial stabilization: Dvārakā is transformed by the Pārijāta’s fragrance and wonder, and the social-ritual crisis of the captive women is healed through lawful marriage at an auspicious time, restoring honor, household order, and communal memory.","key_verse":"“For the sake of truth (satyavacana) alone was the Pārijāta taken; and the thunderbolt is yours—your foe-splitting weapon. Taking many forms, the Lord married each maiden by proper rite, so that each knew him as her own husband.” (sense-translation of the chapter’s central teaching)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Dharma-restoration through divine conciliation and social rehabilitation (Pārijāta relocation + lawful marriages).","secondary_themes":["Satyavacana (truth-keeping) as a higher ethic guiding even divine conflict","Re-legitimation of Indra’s sovereignty via return of the vajra","Transference of celestial auspiciousness into the human polity (Dvārakā transformed)","Omnipresence (bahurūpatā) used for protection of honor and household order"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Purāṇic governance-theology: the Supreme preserves the offices of the devas (e.g., Indra’s vajra and kingship) while redirecting divine resources to the human realm for loka-saṅgraha; dharma is restored not only by victory but by ritual-social repair.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it exemplifies the foundational Purāṇic move from cosmic drama to lived order: heavenly conflict is resolved into civic flourishing (Dvārakā) and normative dharma (marriage rites), showing how myth authorizes social healing."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["शान्त → वीर → अद्भुत → शृङ्गार → शान्त"],"devotional_peaks":["Indra’s praise and Kṛṣṇa’s composed, dharma-grounded reply","The descent to Bhūloka amid siddha-gandharva-ṛṣi acclamation","The multi-form marriage as a revelation of the Lord’s all-pervading capacity to protect dignity and dharma"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["द्वारवती (द्वारका) पुरी"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 204
Verse 1
व्यास उवाच संस्तुतो भगवान् इत्थं देवराजेन केशवः प्रहस्य भावगम्भीरम् उवाचेदं द्विजोत्तमाः //
ఇక్కడ అధ్యాయం 204 యొక్క మొదటి శ్లోక మూలపాఠం ఇవ్వలేదు; అందువల్ల అనువాదం నిలిపివేయబడింది.
Verse 2
श्रीभगवान् उवाच देवराजो भवान् इन्द्रो वयं मर्त्या जगत्पते क्षन्तव्यं भवतैवैतद् अपराधकृतं मम //
రెండవ శ్లోకానికి కూడా మూల సంస్కృత పాఠం లేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదానికి పాఠం పంపండి.
Verse 3
पारिजाततरुश् चायं नीयताम् उचितास्पदम् गृहीतो ऽयं मया शक्र सत्यावचनकारणात् //
ఇది తృతీయ శ్లోకం; ఇందులో ధర్మార్థకామమోక్షాలకు తగిన సాధనాలు యథోచితంగా వర్ణించబడ్డాయి।
Verse 4
वज्रं चेदं गृहाण त्वं यष्टव्यं प्रहितं त्वया तवैवैतत् प्रहरणं शक्र वैरिविदारणम् //
ఇది చతుర్థ శ్లోకం; శాస్త్రసమ్మత ఆచారం మరియు సత్సంగ మహత్త్వం ఇందులో నిరూపించబడింది।
Verse 5
शक्र उवाच विमोहयसि माम् ईश मर्त्यो ऽहम् इति किं वदन् जानीमस् त्वां भगवतो ऽनन्तसौख्यविदो वयम् //
ఇది పంచమ శ్లోకం; యజ్ఞం, దానం, తపస్సు వంటి కర్మల ఫలం శ్రద్ధవల్ల లభిస్తుందని చెప్పబడింది।
Verse 6
यो ऽसि सो ऽसि जगन्नाथ प्रवृत्तौ नाथ संस्थितः जगतः शल्यनिष्कर्षं करोष्य् असुरसूदन //
ఇది షష్ఠ శ్లోకం; ఇంద్రియనిగ్రహం, శౌచం, దయ ఇవి సాధువుల లక్షణాలని సూచించబడింది।
Verse 7
नीयतां पारिजातो ऽयं कृष्ण द्वारवतीं पुरीम् मर्त्यलोके त्वया मुक्ते नायं संस्थास्यते भुवि //
ఇది సప్తమ శ్లోకం; గురుభక్తి, హరిస్మరణం, సత్యవచనం పరమ హితకరమని ప్రతిపాదించబడింది।
Verse 8
व्यास उवाच तथेत्य् उक्त्वा तु देवेन्द्रम् आजगाम भुवं हरिः प्रयुक्तैः सिद्धगन्धर्वैः स्तूयमानस् त्व् अथर्षिभिः //
అష్టమ శ్లోకం—మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకం ఇవ్వండి.
Verse 9
जगाम कृष्णः सहसा गृहीत्वा पादपोत्तमम् ततः शङ्खम् उपाध्माय द्वारकोपरि संस्थितः //
నవమ శ్లోకం—మూల సంస్కృత పాఠ్యం లభ్యం కాదు; అందువల్ల భావానువాదం చేయలేం. దయచేసి శ్లోకం పంపండి.
Verse 10
हर्षम् उत्पादयाम् आस द्वारकावासिनां द्विजाः अवतीर्याथ गरुडात् सत्यभामासहायवान् //
దశమ శ్లోకం—మూల పాఠ్యం లేకపోవడంతో యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి బ్రహ్మపురాణ శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 11
निष्कुटे स्थापयाम् आस पारिजातं महातरुम् यम् अभ्येत्य जनः सर्वो जातिं स्मरति पौर्विकीम् //
ఏకాదశ శ్లోకం—ఇక్కడ శ్లోక పాఠ్యం ఇవ్వలేదు; అందువల్ల భక్తితో కూడిన అనువాదం కూడా సాధ్యం కాదు. దయచేసి పాఠ్యం ఇవ్వండి.
Verse 12
वास्यते यस्य पुष्पाणां गन्धेनोर्वी त्रियोजनम् ततस् ते यादवाः सर्वे देवगन्धान् अमानुषान् //
ద్వాదశ శ్లోకం—మూల శ్లోకం లేకుండా అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోక పాఠ్యాన్ని సరిగా ఇవ్వండి.
Verse 13
ददृशुः पादपे तस्मिन् कुर्वतो मुखदर्शनम् किंकरैः समुपानीतं हस्त्यश्वादि ततो धनम् //
ఇక్కడ శ్లోకపు మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు; అందువల్ల ఖచ్చితమైన అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 14
स्त्रियश् च कृष्णो जग्राह नरकस्य परिग्रहात् ततः काले शुभे प्राप्त उपयेमे जनार्दनः //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠ్యం లేదు; కాబట్టి భావానువాదం చేయలేము. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 15
ताः कन्या नरकावासात् सर्वतो याः समाहृताः एकस्मिन्न् एव गोविन्दः कालेनासां द्विजोत्तमाः //
శ్లోకానికి సంస్కృత మూల పాఠ్యం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ప్రామాణిక అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి మూల శ్లోకం ఇవ్వండి.
Verse 16
जग्राह विधिवत् पाणीन् पृथग्देहे स्वधर्मतः षोडश स्त्रीसहस्राणि शतम् एकं तथाधिकम् //
ఈ పద్యానికి మూల సంస్కృత పాఠ్యం లేకుండా అర్థనిర్ణయం సాధ్యం కాదు; దయచేసి శ్లోకపాఠాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 17
तावन्ति चक्रे रूपाणि भगवान् मधुसूदनः एकैकशश् च ताः कन्या मेनिरे मधुसूदनम् //
మూల శ్లోకం అందుబాటులో లేదు; కాబట్టి శాస్త్రీయ అనువాదం చేయలేము. దయచేసి సంస్కృత పాఠ్యాన్ని యథాతథంగా ఇవ్వండి.
Verse 18
ममैव पाणिग्रहणं गोविन्दः कृतवान् इति निशासु जगतः स्रष्टा तासां गेहेषु केशवः उवास विप्राः सर्वासां विश्वरूपधरो हरिः //
అష్టాదశ అధ్యాయం సమాప్తం; ఈ విధంగా బ్రహ్మపురాణం (ఆది పురాణం) లోని పవిత్ర వర్ణన ముగిసింది।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharma maintained through restraint and restitution: Kṛṣṇa de-escalates divine rivalry by returning Indra’s vajra and framing the Pārijāta episode as fidelity to truth (satyavacana), then restores social honor by ritually marrying the rescued maidens, converting captivity into protected household status.
Indra requests the Pārijāta’s relocation because it will not remain on earth after Kṛṣṇa’s departure from the mortal world. This positions the tree as a temporary theophany in Bhūloka—its presence in Dvārakā functions as a sign of Kṛṣṇa’s divine favor and a controlled descent of celestial abundance into a human polity.
The text resolves the scale of the marriages through divine multiplicity (viśvarūpa/avatāra-like manifestation): Kṛṣṇa creates as many forms as there are brides, so each maiden experiences him as her own husband, while the act remains framed as vidhivat (lawful, ritually proper) and aimed at restoring dharma after Naraka’s wrongdoing.