Adhyaya 31
The Lord’s Supervision of Embodiment: Fetal Development, Womb-Suffering, and the Jīva’s Prayer (Garbha-stuti) — and the Trap of Māyā
భగవాన్ కపిలుడు దేవహూతికి సాధనాపరమైన సాంఖ్యాన్ని బోధిస్తూ ఈ అధ్యాయంలో పరమేశ్వరుని పర్యవేక్షణలో, కర్మానుసారం జీవుడు గర్భంలో ప్రవేశించే విధానాన్ని వివరిస్తాడు. భ్రూణ వికాస దశలు, అపవిత్రత‑సంకుచిత స్థితిలో గర్భస్థ శిశువు అనుభవించే ఘోర బాధ, చైతన్యం మేల్కొనగానే అనేక పూర్వజన్మల స్మరణం చెప్పబడుతుంది. ఆ అసహాయ స్థితిలో జీవుడు గర్భస్తుతి చేసి—విష్ణు పాదపద్మాలను ఆశ్రయించి, మాయ బంధనాన్ని అంగీకరించి, జననం తర్వాత వచ్చే మరిచిపోవడాన్ని భయపడతాడు. ప్రసవ వేదనతో స్మృతి చెరిగిపోతుంది; శైశవ‑బాల్యంలో అశక్త దుఃఖం, తరువాత అహంకారం‑కామం‑క్రోధంతో మళ్లీ కర్మబంధం పెరుగుతుంది. చివరగా విషయసంగం, ముఖ్యంగా బంధాన్ని పెంచే ఆసక్తి నుండి హెచ్చరించి, జనన‑మరణాలను పరమసత్యాలు కాక గుర్తింపు‑దృష్టి మార్పులుగా చూపి, వైరాగ్య‑భక్తితో పునర్జన్మాతీతికి సిద్ధం చేస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच कर्मणा दैवनेत्रेण जन्तुर्देहोपपत्तये । स्त्रिया: प्रविष्ट उदरं पुंसो रेत:कणाश्रय: ॥ १ ॥
శ్రీభగవానుడు పలికెను—కర్మఫలానుసారం, పరమేశ్వరుని పర్యవేక్షణలో, జీవుడు దేహప్రాప్తి కోసం పురుషుని వీర్యకణాన్ని ఆశ్రయించి స్త్రీ గర్భంలో ప్రవేశిస్తాడు।
Verse 2
कललं त्वेकरात्रेण पञ्चरात्रेण बुद्बुदम् । दशाहेन तु कर्कन्धू: पेश्यण्डं वा तत: परम् ॥ २ ॥
మొదటి రాత్రిలో శుక్ర-రజస్సు కలసి ‘కలలం’ అవుతుంది; ఐదవ రాత్రికి అది బుడగలా మారుతుంది. పదవ రాత్రికి రేగిపండు వంటి ఆకారం పొందుతుంది; తరువాత క్రమంగా మాంసపిండం లేదా అండరూపం అవుతుంది.
Verse 3
मासेन तु शिरो द्वाभ्यां बाह्वङ्घ्र्याद्यङ्गविग्रह: । नखलोमास्थिचर्माणि लिङ्गच्छिद्रोद्भवस्त्रिभि: ॥ ३ ॥
ఒక నెలలో తల ఏర్పడుతుంది; రెండు నెలలకు చేతులు, కాళ్లు మొదలైన అవయవాలు ఆకారం పొందుతాయి. మూడు నెలలకు గోర్లు, వేళ్లు, పాదవేళ్లు, శరీర రోమాలు, ఎముకలు, చర్మం కనిపిస్తాయి; అలాగే జననేంద్రియం మరియు కళ్ళు, ముక్కు రంధ్రాలు, చెవులు, నోరు, గుదం వంటి రంధ్రాలు ఏర్పడతాయి.
Verse 4
चतुर्भिर्धातव: सप्त पञ्चभि: क्षुत्तृडुद्भव: । षड्भिर्जरायुणा वीत: कुक्षौ भ्राम्यति दक्षिणे ॥ ४ ॥
నాలుగు నెలల్లో రసం, రక్తం, మాంసం, మేదస్సు, ఎముక, మజ్జ, శుక్రం అనే ఏడు ధాతువులు ఏర్పడతాయి. ఐదు నెలలకు ఆకలి, దాహం అనుభూతి అవుతాయి. ఆరు నెలలకు జరాయువు (అమ్నియాన్) తో కప్పబడి ఉన్న భ్రూణం కడుపు కుడి వైపున కదలడం మొదలుపెడుతుంది.
Verse 5
मातुर्जग्धान्नपानाद्यैरेधद्धातुरसम्मते । शेते विण्मूत्रयोर्गर्ते स जन्तुर्जन्तुसम्भवे ॥ ५ ॥
తల్లి తినే ఆహారం, తాగే పానీయాల నుంచే పోషణ పొందుతూ భ్రూణం పెరుగుతుంది; మలమూత్రాల ఆ ఘోర గర్తంలో—అనేక కీటకాల పుట్టుకస్థానంలో—అది పడుకొని ఉంటుంది.
Verse 6
कृमिभि: क्षतसर्वाङ्ग: सौकुमार्यात्प्रतिक्षणम् । मूर्च्छामाप्नोत्युरुक्लेशस्तत्रत्यै: क्षुधितैर्मुहु: ॥ ६ ॥
గర్భంలోనే ఉన్న ఆకలితో ఉన్న కీటకాలు అతని సర్వాంగాన్ని పదేపదే కరిస్తాయి; అతని సుకుమారత్వం వల్ల అతడు భయంకరమైన బాధను అనుభవించి, ఆ దారుణ స్థితిలో క్షణక్షణం మూర్ఛ చెందుతాడు.
Verse 7
कटुतीक्ष्णोष्णलवणरूक्षाम्लादिभिरुल्बणै: । मातृभुक्तैरुपस्पृष्ट: सर्वाङ्गोत्थितवेदन: ॥ ७ ॥
తల్లి తిన్న కఠినమైన చేదు, కారమైన, అతిగా వేడి, ఎక్కువ ఉప్పు, రూక్షమైన లేదా పుల్లని ఆహారాల ప్రభావంతో గర్భస్థ శిశువు శరీరమంతా దాదాపు అసహ్యమైన నొప్పులతో నిరంతరం బాధపడుతుంది।
Verse 8
उल्बेन संवृतस्तस्मिन्नन्त्रैश्च बहिरावृत: । आस्ते कृत्वा शिर: कुक्षौ भुग्नपृष्ठशिरोधर: ॥ ८ ॥
అమ్నియాన్ పొరలో మూసివేయబడి, బయట పేగులచే కప్పబడి ఉన్న గర్భస్థ శిశువు కడుపులో ఒక వైపునే పడివుంటాడు; తల పొట్టవైపు తిప్పుకొని, వెన్ను మరియు మెడ ధనుస్సులా వంగి ఉంటాయి।
Verse 9
अकल्प: स्वाङ्गचेष्टायां शकुन्त इव पञ्जरे । तत्र लब्धस्मृतिर्दैवात्कर्म जन्मशतोद्भवम् । स्मरन्दीर्घमनुच्छ्वासं शर्म किं नाम विन्दते ॥ ९ ॥
తన అవయవాలను కదిలించలేని గర్భస్థ శిశువు పంజరంలోని పక్షిలా ఉంటాడు. ఆ సమయంలో దైవానుగ్రహంగా స్మృతి కలిగితే, గత వంద జన్మల కర్మజన్య కష్టాలను తలచుకొని దీర్ఘ నిశ్వాసాలతో విలపిస్తాడు; అట్టి స్థితిలో శాంతి ఎక్కడ?
Verse 10
आरभ्य सप्तमान्मासाल्लब्धबोधोऽपि वेपित: । नैकत्रास्ते सूतिवातैर्विष्ठाभूरिव सोदर: ॥ १० ॥
గర్భధారణ ఏడవ నెల నుంచే చైతన్యం కలిగినా, ప్రసవానికి ముందు వారాల్లో గర్భాన్ని నొక్కే వాయువుల వల్ల శిశువు క్రిందికి క్రిందికి త్రోసివేయబడతాడు. అదే మలిన ఉదరగుహలో పుట్టిన పురుగుల్లా అతడు ఒకచోట నిలువలేడు।
Verse 11
नाथमान ऋषिर्भीत: सप्तवध्रि: कृताञ्जलि: । स्तुवीत तं विक्लवया वाचा येनोदरेऽर्पित: ॥ ११ ॥
ఏడు పొరలచే బంధింపబడి భయపడుతున్న ఆ జీవుడు, ఆశ్రయం కోరుతూ చేతులు జోడించి, తడబడే వాణితో తనను ఆ స్థితిలో గర్భంలో ఉంచిన ప్రభువును స్తుతిస్తాడు।
Verse 12
जन्तुरुवाच तस्योपसन्नमवितुं जगदिच्छयात्त- नानातनोर्भुवि चलच्चरणारविन्दम् । सोऽहं व्रजामि शरणं ह्यकुतोभयं मे येनेदृशी गतिरदर्श्यसतोऽनुरूपा ॥ १२ ॥
జీవుడు పలుకుచున్నాడు—జగదిచ్ఛతో అనేక నిత్యరూపములు ధరించి భూమిపై కమలపాదములతో సంచరించు పరమేశ్వరుని పాదపద్మములనే నేను శరణు వేడుచున్నాను. ఆయనే నాకు సర్వభయనివృత్తి కలిగించగలడు; నా పాపకర్మలకు తగిన ఈ స్థితి ఆయన నుండే నాకు లభించింది.
Verse 13
यस्त्वत्र बद्ध इव कर्मभिरावृतात्मा भूतेन्द्रियाशयमयीमवलम्ब्य मायाम् । आस्ते विशुद्धमविकारमखण्डबोधम् आतप्यमानहृदयेऽवसितं नमामि ॥ १३ ॥
నేను శుద్ధాత్ముడనైనప్పటికీ కర్మలచే బద్ధుడైనట్లుగా, భూతేంద్రియాశయమయమైన మాయను ఆశ్రయించి తల్లి గర్భములో ఇక్కడ ఉన్నాను. నాతోనే ఇక్కడ ఉండి కూడా నిర్మలుడు, అవికారుడు, అఖండబోధస్వరూపుడు, పశ్చాత్తాప హృదయములో అనుభవింపబడువాడైన ఆయనకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
Verse 14
य: पञ्चभूतरचिते रहित: शरीरे च्छन्नोऽयथेन्द्रियगुणार्थचिदात्मकोऽहम् । तेनाविकुण्ठमहिमानमृषिं तमेनं वन्दे परं प्रकृतिपूरुषयो: पुमांसम् ॥ १४ ॥
పంచభూతములతో నిర్మితమైన ఈ శరీరములో ఉండుటవలన నేను నా స్వరూపమునుండి వేరుపడినట్లుగా, ఆవృతుడనై ఉన్నాను; చిదాత్ముడనైనప్పటికీ ఇంద్రియ-గుణ-విషయములలో దుర్వినియోగమవుతున్నాను. ప్రకృతి మరియు జీవులకన్నా పరముడై, భౌతిక దేహరహితుడై, దివ్యగుణమహిమతో నిత్యమహిమాన్వితుడైన ఆ పరమపురుషునికి నేను వందనం చేస్తాను.
Verse 15
यन्माययोरुगुणकर्मनिबन्धनेऽस्मिन् सांसारिके पथि चरंस्तदभिश्रमेण । नष्टस्मृति: पुनरयं प्रवृणीत लोकं युक्त्या कया महदनुग्रहमन्तरेण ॥ १५ ॥
భగవానుని మాయచేత జీవుడు ఈ సంసార మార్గములో విస్తారమైన గుణ-కర్మ బంధనంలో పడి కఠినంగా పోరాడుతూ తన స్వరూపస్మృతిని కోల్పోతాడు; మళ్లీ మళ్లీ ఇదే లోకచక్రాన్ని ఎంచుకుంటాడు. కాబట్టి ప్రభువు మహానుగ్రహం లేకుండా ఏ యుక్తితో అతడు తిరిగి భగవద్భక్తి-ప్రేమసేవలో నిమగ్నమగలడు?
Verse 16
ज्ञानं यदेतददधात्कतम: स देवस् त्रैकालिकं स्थिरचरेष्वनुवर्तितांश: । तं जीवकर्मपदवीमनुवर्तमानास् तापत्रयोपशमनाय वयं भजेम ॥ १६ ॥
స్థిర-చర సమస్తములో అంసరూపముగా నివసించే పరమాత్మ అయిన భగవానుడే త్రికాలములలో—భూత, వర్తమాన, భవిష్యత్—సర్వమును నియంత్రించి ఈ జ్ఞానవ్యవస్థను ధరిస్తాడు. ఆయన ఆదేశముచే జీవుడు కర్మపథమును అనుసరిస్తాడు. కాబట్టి ఈ బద్ధజీవితంలోని త్రితాపములను శమింపజేయుటకు మనము ఆయనకే భజన చేసి శరణాగతి చెందాలి.
Verse 17
देह्यन्यदेहविवरे जठराग्निनासृग्- विण्मूत्रकूपपतितो भृशतप्तदेह: । इच्छन्नितो विवसितुं गणयन्स्वमासान् निर्वास्यते कृपणधीर्भगवन्कदा नु ॥ १७ ॥
తల్లి గర్భంలోని ఉదరంలో రక్తం, మలం, మూత్రపు కూపంలో పడిపోయి, జఠరాగ్నితో దగ్ధమైన దేహంతో ఈ జీవుడు బయటికి రావాలని తపిస్తూ తన నెలలను లెక్కపెట్టి ప్రార్థిస్తాడు— “ఓ భగవాన్, నేను దీనబుద్ధి గలవాడను; ఎప్పుడు ఈ బంధనంనుండి విడుదలవుతాను?”
Verse 18
येनेदृशीं गतिमसौ दशमास्य ईश संग्राहित: पुरुदयेन भवादृशेन । स्वेनैव तुष्यतु कृतेन स दीननाथ: को नाम तत्प्रति विनाञ्जलिमस्य कुर्यात् ॥ १८ ॥
ఓ ఈశ్వరా! మీలాంటి పరమ దయామయుడైన ప్రభువు అహేతుక కృపవల్ల నేను కేవలం పది నెలల వయసులోనే చైతన్యాన్ని పొందాను. ఈ కృపకు మీరు, దీననాథుడైన పరమపురుషుడు, సంతుష్టుడవ్వాలి. మీకు కృతజ్ఞత చెప్పగల మార్గం ఒక్కటే— చేతులు జోడించి ప్రార్థించడం.
Verse 19
पश्यत्ययं धिषणया ननु सप्तवध्रि: शारीरके दमशरीर्यपर: स्वदेहे । यत्सृष्टयासं तमहं पुरुषं पुराणं पश्ये बहिर्हृदि च चैत्यमिव प्रतीतम् ॥ १९ ॥
ఇతర దేహంలో జీవుడు సహజ ప్రవృత్తితోనే చూస్తాడు; ఆ దేహానికి అనుకూల-ప్రతికూలమైన ఇంద్రియానుభూతులనే తెలుసుకుంటాడు. కానీ నాకు ఇంద్రియాలను నియంత్రించగల, గమ్యాన్ని గ్రహించగల దేహం లభించింది; అందువల్ల ఈ దేహాన్ని ప్రసాదించిన పురాణ పురుషుడైన పరమేశ్వరునికి నమస్కరిస్తాను— ఆయన కృపవల్లనే నేను ఆయనను హృదయంలోనూ బయట కూడా చైతన్యంలా దర్శించగలుగుతున్నాను.
Verse 20
सोऽहं वसन्नपि विभो बहुदु:खवासं गर्भान्न निर्जिगमिषे बहिरन्धकूपे । यत्रोपयातमुपसर्पति देवमाया मिथ्या मतिर्यदनु संसृतिचक्रमेतत् ॥ २० ॥
కాబట్టి ఓ విభో! నేను గర్భంలో భయంకరమైన దుఃఖస్థితిలో ఉన్నప్పటికీ, బయటికి వెళ్లి భౌతిక జీవనమనే అంధకూపంలో మళ్లీ పడాలని కోరను. ఎందుకంటే పుట్టిన వెంటనే దేవమాయ శిశువును పట్టుకుంటుంది; వెంటనే మిథ్యా-అహంకారం మొదలై, అదే జనన-మరణ చక్రానికి ఆరంభమవుతుంది.
Verse 21
तस्मादहं विगतविक्लव उद्धरिष्य आत्मानमाशु तमस: सुहृदात्मनैव । भूयो यथा व्यसनमेतदनेकरन्ध्रं मा मे भविष्यदुपसादितविष्णुपाद: ॥ २१ ॥
కాబట్టి ఇక నేను కలత చెందకుండా, నా మిత్రమైన నిర్మల చైతన్య సహాయంతో అజ్ఞానాంధకారంనుండి నన్ను త్వరగా उद्धరించుకుంటాను. శ్రీ విష్ణువు పద్మపాదాలను మనసులో నిలుపుకుంటే, అనేక గర్భాలలో పునఃపునః జననమరణాల ఈ దుఃఖంలో నేను మళ్లీ పడను.
Verse 22
कपिल उवाच एवं कृतमतिर्गर्भे दशमास्य: स्तुवन्नृषि: । सद्य: क्षिपत्यवाचीनं प्रसूत्यै सूतिमारुत: ॥ २२ ॥
శ్రీకపిలుడు పలికెను—గర్భంలో పది నెలల వయస్సున్న జీవుడు ఇలానే సంకల్పించి భగవంతుని స్తుతిస్తాడు; కాని ప్రసవానికి సహాయపడే వాయువు అతనిని వెంటనే ముఖం కిందకు తిప్పి బయటకు తోసివేస్తుంది, జననం కలుగునట్లు।
Verse 23
तेनावसृष्ट: सहसा कृत्वावाक्शिर आतुर: । विनिष्क्रामति कृच्छ्रेण निरुच्छ्वासो हतस्मृति: ॥ २३ ॥
ప్రసవ వాయువు అకస్మాత్తుగా కిందకు తోసినందున ఆ శిశువు వ్యాకులమై తల కిందగా చేసి ఘోర కష్టంతో బయటకు వస్తాడు; శ్వాస ఆగినట్టుగా ఉండి, తీవ్రమైన వేదనతో స్మృతి కోల్పోతాడు।
Verse 24
पतितो भुव्यसृङ्मिश्र: विष्ठाभूरिव चेष्टते । रोरूयति गते ज्ञाने विपरीतां गतिं गत: ॥ २४ ॥
ఆ శిశువు నేలపై పడిపోతాడు, మలం మరియు రక్తంతో మసకబారినవాడై; మలంలో పుట్టిన పురుగులా తడబడుతూ కదులుతాడు. అతని ఉన్నత జ్ఞానం పోయి, మాయావశంలో ఏడుస్తాడు।
Verse 25
परच्छन्दं न विदुषा पुष्यमाणो जनेन स: । अनभिप्रेतमापन्न: प्रत्याख्यातुमनीश्वर: ॥ २५ ॥
గర్భం నుంచి బయటకు వచ్చిన తరువాత, తన కోరిక ఏమిటో గ్రహించలేని వారి సంరక్షణలో ఆ శిశువు పెంచబడతాడు. ఇచ్చినదాన్ని తిరస్కరించే శక్తి లేక, అతడు అనభిలషిత పరిస్థితుల్లో పడతాడు।
Verse 26
शायितोऽशुचिपर्यङ्के जन्तु: स्वेदज-दूषिते । नेश: कण्डूयनेऽङ्गानामासनोत्थानचेष्टने ॥ २६ ॥
అశుచిగా ఉన్న మంచంపై పడుకోబెట్టబడిన ఆ జీవి చెమటతో పుట్టే క్రిములతో కలుషితమై ఉంటాడు. దురద వచ్చినా తన అవయవాలను గోక్కోలేడు; కూర్చోవడం, లేవడం లేదా కదలడం అయితే మరింత అసాధ్యం।
Verse 27
तुदन्त्यामत्वचं दंशा मशका मत्कुणादय: । रुदन्तं विगतज्ञानं कृमय: कृमिकं यथा ॥ २७ ॥
అసహాయమైన, సున్నిత చర్మం గల శిశువును దోమలు, దంశాలు, బెడ్బగ్స్ మొదలైనవి కరిస్తాయి; జ్ఞానం లేనివాడై అతడు చిన్న పురుగులు పెద్ద పురుగును కరిచినట్లు విలపిస్తూ ఏడుస్తాడు।
Verse 28
इत्येवं शैशवं भुक्त्वा दु:खं पौगण्डमेव च । अलब्धाभीप्सितोऽज्ञानादिद्धमन्यु: शुचार्पित: ॥ २८ ॥
ఇలా శైశవ దుఃఖాలను అనుభవించి అతడు పౌగండ దశకు చేరుతాడు; అక్కడ కూడా కోరినవి దక్కక అజ్ఞానవశంగా కోపంతో ఉప్పొంగి శోకంతో నిండిపోతాడు।
Verse 29
सह देहेन मानेन वर्धमानेन मन्युना । करोति विग्रहं कामी कामिष्वन्ताय चात्मन: ॥ २९ ॥
శరీరం పెరుగుతున్న కొద్దీ అతని అహంకారం, కోపం కూడా పెరుగుతాయి; కామాసక్తుడు తన ఆత్మనాశానికి, అదే విధంగా కామంతో ఉన్నవారితో శత్రుత్వం కలిగించుకుంటాడు।
Verse 30
भूतै: पञ्चभिरारब्धे देहे देह्यबुधोऽसकृत् । अहंममेत्यसद्ग्राह: करोति कुमतिर्मतिम् ॥ ३० ॥
ఐదు భూతాలతో నిర్మితమైన ఈ దేహాన్ని అజ్ఞాని జీవుడు ‘నేను’ ‘నాది’ అని పదేపదే పట్టుకుంటాడు; ఈ భ్రమతో నశ్వరమైన వాటిని తనవిగా భావించి మరింత అంధ అజ్ఞానంలో పడతాడు।
Verse 31
तदर्थं कुरुते कर्म यद्बद्धो याति संसृतिम् । योऽनुयाति ददत्क्लेशमविद्याकर्मबन्धन: ॥ ३१ ॥
ఈ దేహం కోసమే అతడు కర్మలు చేస్తాడు; ఆ బంధనంతోనే సంసారచక్రంలో పడతాడు. అవిద్యా-కర్మ బంధనంతో బంధింపబడిన ఈ దేహం అతనికి కష్టాలు ఇస్తూ వెంటాడుతుంది।
Verse 32
यद्यसद्भि: पथि पुन: शिश्नोदरकृतोद्यमै: । आस्थितो रमते जन्तुस्तमो विशति पूर्ववत् ॥ ३२ ॥
ఒకవేళ ఆ జీవుడు మరల ఉదర, ఉపస్థల తృప్తి కోసమే జీవించే అসাধువుల సాంగత్యం చేస్తే, అతడు పూర్వం వలెనే అంధకార బంధురమైన నరకంలో ప్రవేశిస్తాడు.
Verse 33
सत्यं शौचं दया मौनं बुद्धि: श्रीर्ह्रीर्यश: क्षमा । शमो दमो भगश्चेति यत्सङ्गाद्याति सङ्क्षयम् ॥ ३३ ॥
అటువంటి వారి సాంగత్యం వలన సత్యము, శౌచము, దయ, మౌనము, బుద్ధి, సిగ్గు, యశస్సు, క్షమ, శమము, దమము, ఐశ్వర్యము మొదలైన సద్గుణాలన్నీ నశించిపోతాయి.
Verse 34
तेष्वशान्तेषु मूढेषु खण्डितात्मस्वसाधुषु । सङ्गं न कुर्याच्छोच्येषु योषित्क्रीडामृगेषु च ॥ ३४ ॥
ఆత్మజ్ఞాన రహితులు, అశాంతిపరులు, మూర్ఖులు మరియు స్త్రీల చేతిలో కీలుబొమ్మల వంటి అসাধువుల సాంగత్యం ఎన్నడూ చేయకూడదు.
Verse 35
न तथास्य भवेन्मोहो बन्धश्चान्यप्रसङ्गत: । योषित्सङ्गाद्यथा पुंसो यथा तत्सङ्गिसङ्गत: ॥ ३५ ॥
స్త్రీ సాంగత్యం వలన లేదా స్త్రీల పట్ల ఆసక్తి గల పురుషుల సాంగత్యం వలన కలిగే మోహము, బంధము మరే ఇతర వస్తువుల పట్ల ఆసక్తి వలన కలగదు.
Verse 36
प्रजापति: स्वां दुहितरं दृष्ट्वा तद्रूपधर्षित: । रोहिद्भूतां सोऽन्वधावदृक्षरूपी हतत्रप: ॥ ३६ ॥
స్వయంగా బ్రహ్మదేవుడే తన కుమార్తెను చూసి ఆమె రూపానికి మోహితుడై, ఆమె జింక రూపం ధరించగా, తాను మగ జింక రూపంలో సిగ్గు విడిచి ఆమె వెంట పడ్డాడు.
Verse 37
तत्सृष्टसृष्टसृष्टेषु को न्वखण्डितधी: पुमान् । ऋषिं नारायणमृते योषिन्मय्येह मायया ॥ ३७ ॥
బ్రహ్మసృష్టులైన మనుష్యులు, దేవతలు, పశువులు మొదలైన సమస్త జీవుల్లో నారాయణ ఋషిని తప్ప ఎవరు అఖండితబుద్ధులు? ఇక్కడ స్త్రీరూపిణి మాయ ఆకర్షణకు అందరూ లోబడతారు।
Verse 38
बलं मे पश्य मायाया: स्त्रीमय्या जयिनो दिशाम् । या करोति पदाक्रान्तान्भ्रूविजृम्भेण केवलम् ॥ ३८ ॥
నా స్త్రీరూపిణి మాయ యొక్క బలాన్ని చూడు; ఆమె భ్రూవిలాసం అనే చిన్న కదలికతోనే దిక్విజయులనూ తన పాదాల కిందకు తెచ్చి వశపరచుతుంది।
Verse 39
सङ्गं न कुर्यात्प्रमदासु जातु योगस्य पारं परमारुरुक्षु: । मत्सेवया प्रतिलब्धात्मलाभो वदन्ति या निरयद्वारमस्य ॥ ३९ ॥
యోగ పరమసీమను చేరదలచి, నా సేవచేత ఆత్మలాభాన్ని పొందినవాడు, ఆకర్షక స్త్రీలతో ఎప్పుడూ సంగం చేయకూడదు; శాస్త్రం ఆమెను అభ్యుదయ భక్తునికి నరకద్వారమని ప్రకటిస్తుంది।
Verse 40
योपयाति शनैर्माया योषिद्देवविनिर्मिता । तामीक्षेतात्मनो मृत्युं तृणै: कूपमिवावृतम् ॥ ४० ॥
ప్రభువు సృష్టించిన స్త్రీ మాయ యొక్క ప్రతిరూపం; ఆమె సేవలను స్వీకరించి ఆమెతో సంగమించే వాడు, దీన్ని తన మరణమార్గమని తెలుసుకోవాలి—గడ్డితో కప్పబడిన అంధకూపంలా।
Verse 41
यां मन्यते पतिं मोहान्मन्मायामृषभायतीम् । स्त्रीत्वं स्त्रीसङ्गत: प्राप्तो वित्तापत्यगृहप्रदम् ॥ ४१ ॥
పూర్వజన్మలో స్త్రీసంగాసక్తి ఫలితంగా స్త్రీదేహాన్ని పొందిన జీవుడు, మోహవశంగా పురుషరూపిణి నా మాయ—తన భర్తను—ధనం, సంతానం, గృహం మొదలైనవి ప్రసాదించేవాడిగా శ్రేష్ఠుడని భావిస్తాడు।
Verse 42
तामात्मनो विजानीयात्पत्यपत्यगृहात्मकम् । दैवोपसादितं मृत्युं मृगयोर्गायनं यथा ॥ ४२ ॥
అందువల్ల స్త్రీ తన భర్తను, గృహాన్ని, సంతానాన్ని ప్రభువు యొక్క బహిరంగ శక్తి చేత తన మరణార్థం ఏర్పడిన దైవ ఏర్పాటుగా తెలుసుకోవాలి—వేటగాడి మధుర గానం జింకకు మరణమై యున్నట్లు।
Verse 43
देहेन जीवभूतेन लोकाल्लोकमनुव्रजन् । भुञ्जान एव कर्माणि करोत्यविरतं पुमान् ॥ ४३ ॥
తనకు లభించిన ప్రత్యేక దేహం కారణంగా భౌతికాసక్త జీవుడు ఫలప్రద కర్మలను అనుసరిస్తూ లోకమునుండి లోకమునకు సంచరిస్తాడు; ఫలాలను అనుభవిస్తూ నిరంతరం కర్మలలోనే నిమగ్నమవుతాడు।
Verse 44
जीवो ह्यस्यानुगो देहो भूतेन्द्रियमनोमय: । तन्निरोधोऽस्य मरणमाविर्भावस्तु सम्भव: ॥ ४४ ॥
ఈ విధంగా జీవుడు తన కర్మానుసారం భౌతిక మనస్సు, ఇంద్రియాలతో కూడిన తగిన దేహాన్ని పొందుతాడు. ఆ కర్మప్రతిక్రియ ముగిసినప్పుడు అది మరణం; కొత్త ప్రతిక్రియ ప్రారంభమైనప్పుడు అది జననం అని చెప్పబడుతుంది।
Verse 45
द्रव्योपलब्धिस्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा । तत्पञ्चत्वमहंमानादुत्पत्तिर्द्रव्यदर्शनम् ॥ ४५ ॥ यथाक्ष्णोर्द्रव्यावयवदर्शनायोग्यता यदा । तदैव चक्षुषो द्रष्टुर्द्रष्टृत्वायोग्यतानयो: ॥ ४६ ॥
విషయగ్రహణస్థానమైన ఈ దేహం పదార్థాలను గ్రహించలేని స్థితికి చేరినప్పుడు, దాని పంచత్వప్రాప్తి మరణమని తెలుసుకోవాలి. అహంకారంతో ‘ఈ దేహమే నేను’ అని దేహదర్శనం ఉద్భవించడం జననమని చెప్పబడుతుంది।
Verse 46
द्रव्योपलब्धिस्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा । तत्पञ्चत्वमहंमानादुत्पत्तिर्द्रव्यदर्शनम् ॥ ४५ ॥ यथाक्ष्णोर्द्रव्यावयवदर्शनायोग्यता यदा । तदैव चक्षुषो द्रष्टुर्द्रष्टृत्वायोग्यतानयो: ॥ ४६ ॥
కంటి నాడీ వికారం వల్ల కన్ను రూప-వర్ణాలను చూడలేని స్థితికి చేరితే దృష్టి మృతప్రాయమవుతుంది; కన్ను మరియు దృష్టి రెండింటినీ చూసే జీవుడికీ దర్శనశక్తి లుప్తమవుతుంది. అలాగే దేహం గ్రహణయోగ్యత కోల్పోవడం మరణం; దేహాన్నే ఆత్మగా భావించే బుద్ధి ఉద్భవించడం జననం।
Verse 47
तस्मान्न कार्य: सन्त्रासो न कार्पण्यं न सम्भ्रम: । बुद्ध्वा जीवगतिं धीरो मुक्तसङ्गश्चरेदिह ॥ ४७ ॥
కాబట్టి మరణాన్ని భయపడకూడదు, దేహాన్నే ఆత్మగా భావించకూడదు, దేహావసరాల భోగంలో అతిశయించకూడదు. జీవగతిని తెలిసిన ధీరుడు ఆసక్తిరహితుడై లోకంలో సంచరించాలి।
Verse 48
सम्यग्दर्शनया बुद्ध्या योगवैराग्ययुक्तया । मायाविरचिते लोके चरेन्न्यस्य कलेवरम् ॥ ४८ ॥
సమ్యగ్దర్శనమయమైన బుద్ధితో, యోగం మరియు వైరాగ్యంతో యుక్తుడై, మాయా నిర్మితమైన ఈ లోకంలో దేహాన్ని త్యజ్యమని భావించి నిర్లిప్తంగా సంచరించాలి।
Frequently Asked Questions
The garbha-stuti dramatizes that even in maximum constraint the jīva’s only secure refuge is Viṣṇu. The prayer shows (1) karma determines embodiment but under the Lord’s sanction, (2) knowledge can awaken even in suffering, and (3) the greatest danger is not pain but forgetfulness after birth, when deva-māyā triggers false ego and restarts saṁsāra. The chapter uses this to argue that surrender (śaraṇāgati) and remembrance (smaraṇa) are the essential protections.
It reframes death as the failure of the body’s perceptual apparatus and birth as the onset of misidentification—when one begins to view the physical body as the self. Thus, the core bondage is not merely biological change but ignorance (avidyā) and ahaṅkāra; liberation requires right vision supported by bhakti and detachment.
The chapter includes (a) the Lord’s authoritative statement on karmic entry into the womb, (b) Kapila’s didactic narration to Devahūti, and (c) the fetus’s first-person prayer. The shifts are pedagogical: Kapila frames doctrine, the Lord grounds it in sovereignty, and the jīva’s voice supplies experiential urgency—turning metaphysics into a call for surrender.
Within this teaching context, the warning targets the mechanism of bondage: uncontrolled saṅga inflames kāma, which drives karma, which compels further embodiment. The text presents “gateway to hell” language as a caution about māyā’s power to redirect the sādhaka from yoga’s culmination into identification, possessiveness, and repeated birth and death.