Adhyaya 13

Verse 1

श्रीशुक उवाच निशम्य वाचं वदतो मुने: पुण्यतमां नृप । भूय: पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेवकथाद‍ृत: ॥ १ ॥

శ్రీశుకుడు పలికెను—హే రాజా! ముని మైత్రేయుని పరమ పుణ్యమైన వాక్యమును విని, వాసుదేవకథను ప్రేమించు కౌరవుడు విదురుడు మరల ప్రశ్నించెను।

Verse 2

विदुर उवाच स वै स्वायम्भुव: सम्राट् प्रिय: पुत्र: स्वयम्भुव: । प्रतिलभ्य प्रियां पत्नीं किं चकार ततो मुने ॥ २ ॥

విదురుడు పలికెను—హే మహామునీ! స్వయంభూ బ్రహ్ముని ప్రియపుత్రుడైన సమ్రాట్ స్వాయంభువుడు తన ప్రియమైన భార్యను పొందిన తరువాత ఏమి చేసెను?

Verse 3

चरितं तस्य राजर्षेरादिराजस्य सत्तम । ब्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेनाश्रयो ह्यसौ ॥ ३ ॥

హే సత్తమా! విష్వక్సేనాశ్రయుడైన ఆ రాజర్షి ఆదిరాజు (మను) యొక్క పవిత్ర చరిత్రను, కర్మలను నాకు శ్రద్ధతో వివరించండి; వినుటకు నేను అత్యంత ఉత్సుకుడను।

Verse 4

श्रुतस्य पुंसां सुचिरश्रमस्य नन्वञ्जसा सूरिभिरीडितोऽर्थ: । तत्तद्गुणानुश्रवणं मुकुन्द- पादारविन्द हृदयेषु येषाम् ॥ ४ ॥

దీర్ఘకాల శ్రమతో విన్నదాని సారము సద్భక్తులచే సులభంగా స్తుతింపబడుతుంది; అందుచేత ముకుందుని పాదారవిందాలు హృదయంలో నిలిచిన శుద్ధభక్తుల గుణచరిత్రలను మళ్లీ మళ్లీ శ్రవణం చేయాలి।

Verse 5

श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणं विदुरं विनीतं सहस्रशीर्ष्णश्चरणोपधानम् । प्रहृष्टरोमा भगवत्कथायां प्रणीयमानो मुनिरभ्यचष्ट ॥ ५ ॥

శ్రీశుకదేవ గోస్వామి అన్నారు—వినయశీలుడైన విదురుడు పలికిన మాటలు విని, అతని ఒడిలో సహస్రశీర్షుడైన ప్రభువు తన పాదాలను ఉంచినందున, మైత్రేయ ముని భగవత్కథలో రోమాంచితుడై, అతని భావంతో ప్రేరితుడై మాట్లాడసాగాడు।

Verse 6

मैत्रेय उवाच यदा स्वभार्यया सार्धं जात: स्वायम्भुवो मनु: । प्राञ्जलि: प्रणतश्चेदं वेदगर्भमभाषत ॥ ६ ॥

మైత్రేయ ముని అన్నారు—స్వాయంభువ మను తన భార్యతో కలిసి అవతరించినప్పుడు, చేతులు జోడించి నమస్కరించి, వేదగర్భుడైన బ్రహ్మను ఈ విధంగా సంభోదించాడు।

Verse 7

त्वमेक: सर्वभूतानां जन्मकृद् वृत्तिद: पिता । तथापि न: प्रजानां ते शुश्रूषा केन वा भवेत् ॥ ७ ॥

మీరు సమస్త జీవులకు జన్మనిచ్చే వాడు, పోషకుడు, తండ్రి; అయినా మేము మీ ప్రజలు—దయచేసి ఆజ్ఞాపించండి, ఏ విధంగా మేము మీకు సేవ చేయగలము?

Verse 8

तद्विधेहि नमस्तुभ्यं कर्मस्वीड्यात्मशक्तिषु । यत्कृत्वेह यशो विष्वगमुत्र च भवेद्‍गति: ॥ ८ ॥

హే పూజ్య ప్రభూ, మీకు నమస్కారం. మా సామర్థ్యానికి తగినట్లు కర్తవ్యకర్మను ఎలా నిర్వహించాలో దయచేసి ఆజ్ఞాపించండి; దీనివల్ల ఇహలోకంలో కీర్తి, పరలోకంలో శుభగతి కలుగును.

Verse 9

ब्रह्मोवाच प्रीतस्तुभ्यमहं तात स्वस्ति स्ताद्वां क्षितीश्वर । यन्निर्व्यलीकेन हृदा शाधि मेत्यात्मनार्पितम् ॥ ९ ॥

బ్రహ్మదేవుడు పలికెను: ఓ తాతా, ఓ భూలోకాధిపతీ, నేను నీపై ఎంతో ప్రసన్నుడను. నీకును నీ భార్యకును మంగళం కలుగుగాక. నీవు కపటంలేని హృదయంతో నా ఆజ్ఞలను స్వీకరించుటకు నీను నన్ను అర్పించుకున్నావు.

Verse 10

एतावत्यात्मजैर्वीर कार्या ह्यपचितिर्गुरौ । शक्त्याप्रमत्तैर्गृह्येत सादरं गतमत्सरै: ॥ १० ॥

హే వీరా, తండ్రి రూపమైన గురువుకు కుమారుడు ఇంతటివరకు వినయసేవ చేయుట యుక్తం. ఉన్నతుని పట్ల ఈ గౌరవభావం అవసరం. ఈర్ష్యకు అతీతుడై జాగ్రత్తగలవాడు తండ్రి ఆజ్ఞను ఆనందంతో స్వీకరించి తన శక్తిమేర నెరవేర్చును.

Verse 11

स त्वमस्यामपत्यानि सद‍ृशान्यात्मनो गुणै: । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञै: पुरुषं यज ॥ ११ ॥

కాబట్టి నీవు నీ భార్య గర్భంలో నీ గుణాలకు సమానమైన యోగ్య సంతానాన్ని కనుము. ధర్మమార్గంలో భూమిని పాలించుము, యజ్ఞముల ద్వారా పరమపురుషుడైన భగవంతుని ఆరాధించుము.

Verse 12

स त्वमस्यामपत्यानि सद‍ृशान्यात्मनो गुणै: । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञै: पुरुषं यज ॥ ११ ॥

హే రాజా, భౌతిక లోకంలో జీవులకు సముచిత రక్షణ నీవు చేయగలిగితే, అదే నాకు అత్యుత్తమ సేవ. పరమేశ్వరుడు నిన్ను బద్ధజీవుల మంచి రక్షకుడిగా చూచినప్పుడు, ఇంద్రియాధిపతి హృషీకేశుడు నిశ్చయంగా నీపై ప్రసన్నుడగును.

Verse 13

येषां न तुष्टो भगवान् यज्ञलिङ्गो जनार्दन: । तेषां श्रमो ह्यपार्थाय यदात्मा नाद‍ृत: स्वयम् ॥ १३ ॥

యజ్ఞఫలాలను స్వీకరించే జనార్దన భగవంతుడు తృప్తి చెందకపోతే, పురోగతికై చేసిన శ్రమ అంతా వ్యర్థమే. ఆయనే పరమాత్మ; ఆయనను సంతృప్తిపరచనివాడు తన హితాన్నే నిర్లక్ష్యం చేస్తాడు.

Verse 14

मनुरुवाच आदेशेऽहं भगवतो वर्तेयामीवसूदन । स्थानं त्विहानुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो ॥ १४ ॥

మనువు పలికెను—హే వాసుదన, హే సర్వశక్తిమంత ప్రభూ! నేను నీ ఆజ్ఞను అనుసరిస్తాను. దయచేసి ఇక్కడ నా స్థానం మరియు నాలోనుండి జన్మించిన ప్రజల స్థానం తెలియజేయుము.

Verse 15

यदोक: सर्वभूतानां मही मग्ना महाम्भसि । अस्या उद्धरणे यत्नो देव देव्या विधीयताम् ॥ १५ ॥

హే దేవదేవా! సమస్త జీవుల నివాసస్థానమైన భూమి మహాజలంలో మునిగిపోయింది. దయచేసి దానిని పైకి తీయడానికి ప్రయత్నించండి; అది మీ ప్రయత్నంతోను భగవంతుని కృపతోను సాధ్యం.

Verse 16

मैत्रेय उवाच परमेष्ठी त्वपां मध्ये तथा सन्नामवेक्ष्य गाम् । कथमेनां समुन्नेष्य इति दध्यौ धिया चिरम् ॥ १६ ॥

మైత్రేయుడు పలికెను—ఈ విధంగా భూమి నీటిలో మునిగినదిగా చూసిన పరమేష్ఠి బ్రహ్మా, దానిని ఎలా పైకి తీయాలా అని దీర్ఘకాలం ఆలోచించాడు.

Verse 17

सृजतो मे क्षितिर्वार्भि:प्लाव्यमाना रसां गता । अथात्र किमनुष्ठेयमस्माभि: सर्गयोजितै: । यस्याहं हृदयादासं स ईशो विदधातु मे ॥ १७ ॥

బ్రహ్మా ఆలోచించాడు—సృష్టి కార్యంలో నిమగ్నమై ఉండగా భూమి జలప్రళయంతో మునిగి సముద్ర గర్భంలోకి దిగిపోయింది. సృష్టికి నియుక్తులమైన మనం ఇప్పుడు ఏమి చేయగలం? ఎవరి హృదయమునుండి నేను జన్మించానో ఆ ఈశ్వరుడే నాకు మార్గనిర్దేశం చేయుగాక.

Verse 18

इत्यभिध्यायतो नासाविवरात्सहसानघ । वराहतोको निरगादङ्गुष्ठपरिमाणक: ॥ १८ ॥

ఓ నిర్దోషి విదురా! బ్రహ్మా ధ్యానంలో ఉండగానే అకస్మాత్తుగా ఆయన నాసారంధ్రం నుండి బొటనవేలు అగ్రభాగ పరిమాణమంత చిన్న వరాహశిశువు బయలుదేరింది।

Verse 19

तस्याभिपश्यत: खस्थ: क्षणेन किल भारत । गजमात्र: प्रववृधे तदद्भुतमभून्महत् ॥ १९ ॥

ఓ భారతవంశజా! బ్రహ్మా చూస్తుండగానే ఆ వరాహుడు ఆకాశంలో నిలిచి క్షణంలోనే మహా ఏనుగు పరిమాణమంత విస్తరించాడు; అది మహద్భుతం।

Verse 20

मरीचिप्रमुखैर्विप्रै: कुमारैर्मनुना सह । हृष्ट्वा तत्सौकरं रूपं तर्कयामास चित्रधा ॥ २० ॥

మరీచి మొదలైన మహర్షులు, కుమారులు, మనువుతో కలిసి బ్రహ్మా ఆకాశంలో ఆ విచిత్రమైన వరాహరూపాన్ని చూసి హర్షంతో అనేక విధాలుగా తర్కించసాగాడు।

Verse 21

किमेतत्सूकरव्याजं सत्त्वं दिव्यमवस्थितम् । अहो बताश्चर्यमिदं नासाया मे विनि:सृतम् ॥ २१ ॥

ఇది వరాహ వేషంలో ఉన్న ఏదైనా దివ్య సత్త్వమా? అహో! ఇది ఎంత ఆశ్చర్యం—ఇది నా ముక్కు నుంచే వెలువడింది!

Verse 22

द‍ृष्टोऽङ्गुष्ठशिरोमात्र: क्षणाद्‍गण्डशिलासम: । अपि स्विद्भगवानेष यज्ञो मे खेदयन्मन: ॥ २२ ॥

మొదట ఇది బొటనవేలు అగ్రభాగమంత మాత్రమే కనిపించింది; క్షణంలోనే రాయి ముక్కలంత పెద్దదైంది। నా మనస్సు కలవరపడుతోంది—ఇతడు యజ్ఞస్వరూపుడైన భగవాన్ విష్ణువేనా?

Verse 23

इति मीमांसतस्तस्य ब्रह्मण: सह सूनुभि: । भगवान् यज्ञपुरुषो जगर्जागेन्द्रसन्निभ: ॥ २३ ॥

బ్రహ్మా తన కుమారులతో ఆలోచించుచుండగా, యజ్ఞపురుషుడైన భగవాన్ విష్ణువు మహాపర్వతంలా ఘోరంగా గర్జించాడు.

Verse 24

ब्रह्माणं हर्षयामास हरिस्तांश्च द्विजोत्तमान् । स्वगर्जितेन ककुभ: प्रतिस्वनयता विभु: ॥ २४ ॥

సర్వశక్తిమంతుడైన హరి తన గర్జనతో—అది అన్ని దిక్కులలో ప్రతిధ్వనించగా—బ్రహ్మాను మరియు ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను ఆనందింపజేశాడు.

Verse 25

निशम्य ते घर्घरितं स्वखेद- क्षयिष्णु मायामयसूकरस्य । जनस्तप:सत्यनिवासिनस्ते त्रिभि: पवित्रैर्मुनयोऽगृणन् स्म ॥ २५ ॥

మాయామయ వరాహరూప ప్రభువు యొక్క ఘర్ఘరిత గర్జన—అది సమస్త దుఃఖాన్ని క్షయింపజేసేది—విని జనలోక, తపోలోక, సత్యలోక నివాసి మునులు మూడు పవిత్ర వేదమంత్రాలతో మంగళ స్తోత్రాలు పాడారు.

Verse 26

तेषां सतां वेदवितानमूर्ति- र्ब्रह्मावधार्यात्मगुणानुवादम् । विनद्य भूयो विबुधोदयाय गजेन्द्रलीलो जलमाविवेश ॥ २६ ॥

భక్తులైన సత్పురుషుల వేదస్తుతులు—అవి తన గుణానువాదమేనని—వేదవితానమూర్తియైన భగవాన్ తనకే అర్పితమని గ్రహించాడు; తరువాత దేవహితార్థం మరల గర్జించి, గజేంద్రలీలతో జలంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 27

उत्क्षिप्तवाल: खचर: कठोर: सटा विधुन्वन् खररोमशत्वक् । खुराहताभ्र: सितदंष्ट्र ईक्षा- ज्योतिर्बभासे भगवान्महीध्र: ॥ २७ ॥

భూమిని రక్షించేందుకు జలంలో ప్రవేశించేముందు భగవాన్ వరాహుడు ఆకాశంలో విహరించాడు; తోకను ఎత్తి కొట్టుతూ, కఠినమైన రోమాలను వణికిస్తూ, ఖురాల దెబ్బలతో మేఘాలను చీల్చుతూ, తెల్లని దంష్ట్రలు మెరుస్తూ, ఆయన చూపు తేజస్సు ప్రకాశించింది—పర్వతంలా మహిమాన్వితుడు।

Verse 28

घ्राणेन पृथ्व्या: पदवीं विजिघ्रन् क्रोडापदेश: स्वयमध्वराङ्ग: । करालदंष्ट्रोऽप्यकरालद‍ृग्भ्या- मुद्वीक्ष्य विप्रान् गृणतोऽविशत्कम् ॥ २८ ॥

ఆయనే స్వయంగా పరమేశ్వరుడు విష్ణువు; అందువల్ల అతీతుడు. అయినా వరాహదేహం ధరించి భూమి మార్గాన్ని ఘ్రాణంతో అన్వేషించాడు. భయంకర దంతాలు ఉన్నా ప్రార్థనలు చేసే భక్త బ్రాహ్మణులపై కరుణదృష్టి వేసి జలంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 29

स वज्रकूटाङ्गनिपातवेग- विशीर्णकुक्षि: स्तनयन्नुदन्वान् । उत्सृष्टदीर्घोर्मिभुजैरिवार्त- श्चुक्रोश यज्ञेश्वर पाहि मेति ॥ २९ ॥

వజ్రకూట పర్వతంలా మహావేగంతో దూకిన వరాహప్రభువు సముద్ర మధ్యభాగాన్ని చీల్చాడు; సముద్ర గర్భం చీలినట్లై గర్జించింది. దీర్ఘ తరంగాలు దాని భుజాల్లా వ్యాకులంగా కేకలేశాయి— “యజ్ఞేశ్వరా, నన్ను రక్షించు; నన్ను రెండుగా చీల్చవద్దు।”

Verse 30

खुरै: क्षुरप्रैर्दरयंस्तदाप उत्पारपारं त्रिपरू रसायाम् । ददर्श गां तत्र सुषुप्सुरग्रे यां जीवधानीं स्वयमभ्यधत्त ॥ ३० ॥

బాణాల్లా పదునైన తన ఖురాలతో నీటిని చీల్చుకుంటూ వరాహప్రభువు రసాతలంలోకి చొచ్చుకెళ్లి, అంతులేని సముద్రానికీ హద్దును చూశాడు. అక్కడ సృష్టి ఆరంభంలో ఉన్నట్లే పడి ఉన్న భూమిని—సర్వజీవుల ఆధారాన్ని—చూచి, స్వయంగా దానిని పైకి ఎత్తాడు।

Verse 31

स्वदंष्ट्रयोद्‍धृत्य महीं निमग्नां स उत्थित: संरुरुचे रसाया: । तत्रापि दैत्यं गदयापतन्तं सुनाभसन्दीपिततीव्रमन्यु: ॥ ३१ ॥

వరాహప్రభువు తన దంతాలపై మునిగిన భూమిని ఎత్తుకొని రసాతల జలాల నుంచి పైకి వచ్చి మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించాడు. అప్పుడు గదాతో దూకివచ్చిన దైత్యునిపై, సుదర్శనచక్రంలా మండే కోపంతో, క్షణంలోనే అతన్ని సంహరించాడు।

Verse 32

जघान रुन्धानमसह्यविक्रमं स लीलयेभं मृगराडिवाम्भसि । तद्रक्तपङ्काङ्कितगण्डतुण्डो यथा गजेन्द्रो जगतीं विभिन्दन् ॥ ३२ ॥

అప్పుడు నీటిలో మార్గాన్ని అడ్డుకున్న అసహ్య పరాక్రమశాలి దైత్యుణ్ని వరాహభగవానుడు లీలగా సింహం ఏనుగును చంపినట్లే సంహరించాడు. దైత్య రక్తంతో ఆయన చెంపలు, నోరు ఎర్రగా మసకబారాయి; గజేంద్రుడు ఎర్రటి మట్టిని తవ్వి ఎర్రబడినట్లుగా।

Verse 33

तमालनीलं सितदन्तकोट्या क्ष्मामुत्क्षिपन्तं गजलीलयाङ्ग । प्रज्ञाय बद्धाञ्जलयोऽनुवाकै- र्विरिञ्चिमुख्या उपतस्थुरीशम् ॥ ३३ ॥

అప్పుడు ప్రభువు ఏనుగు లీలలా తన వంకర తెల్ల దంతాల అంచుపై భూమిని ఎత్తి నిలిపాడు. తమాల వృక్షంలా నీలవర్ణ కాంతిని ధరించి పరమేశ్వరుడని బ్రహ్మాది ఋషులు గ్రహించి అంజలి బద్ధులై స్తోత్రాలతో నమస్కరించారు।

Verse 34

ऋषय ऊचु: जितं जितं तेऽजित यज्ञभावन त्रयीं तनुं स्वां परिधुन्वते नम: । यद्रोमगर्ेषु निलिल्युरद्धय- स्तस्मै नम: कारणसूकराय ते ॥ ३४ ॥

ఋషులు పలికిరి—హే అజితా, యజ్ఞభావనా! నీకు జయము జయము. త్రయీ వేదస్వరూపమైన నీ దేహాన్ని కంపింపజేస్తూ సంచరించుచున్న నీకు నమస్కారం. నీ రోమకూపాలలో సముద్రాలు లీనమై ఉన్నవి; భూమి ఉద్ధారార్థం కారణసూకరరూపం ధరించిన నీకు ప్రణామం।

Verse 35

रूपं तवैतन्ननु दुष्कृतात्मनां दुर्दर्शनं देव यदध्वरात्मकम् । छन्दांसि यस्य त्वचि बर्हिरोम- स्वाज्यं द‍ृशि त्वङ्‌घ्रि षु चातुर्होत्रम् ॥ ३५ ॥

హే దేవా! నీ ఈ రూపం యజ్ఞస్వరూపమే; కాని దుష్కృతాత్ములకు ఇది దర్శనదుర్లభం. నీ చర్మంలో గాయత్రీ మొదలైన ఛందస్సులు, నీ రోమాలలో కుశతృణం, నీ దృష్టిలో ఘృతం, నీ నాలుగు పాదాలలో చాతుర్హోత్రమైన నాలుగు విధాల కర్మలు స్థితమై ఉన్నాయి।

Verse 36

स्रक्तुण्ड आसीत्स्रुव ईश नासयो- रिडोदरे चमसा: कर्णरन्ध्रे । प्राशित्रमास्ये ग्रसने ग्रहास्तु ते यच्चर्वणं ते भगवन्नग्निहोत्रम् ॥ ३६ ॥

హే ఈశా! నీ నాలుక స్రక్తుణ్డమనే హవిగ్రహణ పాత్ర, నీ నాసికలు స్రువమనే హోమచమచాలు, నీ ఉదరంలో ఇడా-చమసం, నీ చెవుల రంధ్రాలలో చమసాలు. నీ ముఖంలో ప్రాశిత్ర పాత్ర, నీ కంఠంలో సోమగ్రహాలు; హే భగవన్, నీవు నమిలేది అంతా అగ్నిహోత్రమే।

Verse 37

दीक्षानुजन्मोपसद: शिरोधरं त्वं प्रायणीयोदयनीयदंष्ट्र: । जिह्वा प्रवर्ग्यस्तव शीर्षकं क्रतो: सत्यावसथ्यं चितयोऽसवो हि ते ॥ ३७ ॥

హే ప్రభూ! నీ పునఃప్రాకట్యమే దీక్ష, ఉపసద్ మొదలైన వాటికి మూలం; నీ గ్రీవ/భుజభాగం శిరోధరం. నీ దంతాలు ప్రాయణీయ, ఉదయనీయ—దీక్ష ఫలమూ సమాప్తియూ. నీ నాలుక ప్రవర్గ్య, నీ శిరస్సు క్రతువు యొక్క శీర్షకం; సత్యావసథ్య నీ వేదికలు, నీ ప్రాణశక్తులే చితులు—సమస్త యజ్ఞాగ్నుల సమాహారం।

Verse 38

सोमस्तु रेत: सवनान्यवस्थिति: संस्थाविभेदास्तव देव धातव: । सत्राणि सर्वाणि शरीरसन्धि- स्त्वं सर्वयज्ञक्रतुरिष्टिबन्धन: ॥ ३८ ॥

హే దేవా! నీ వీర్యమే సోమయజ్ఞము; ప్రాతఃసవన కర్మలే నీ వృద్ధి. నీ చర్మము, స్పర్శానుభూతులు అగ్నిష్టోమ యాగధాతువులు; నీ శరీర సంధులు ద్వాదశాహ సత్రాల వివిధ సంస్థలు. అందుచేత నీవే సమస్త యజ్ఞక్రతువుల లక్ష్యము, యజ్ఞములచేతనే బద్ధుడవు।

Verse 39

नमो नमस्तेऽखिलमन्त्रदेवता- द्रव्याय सर्वक्रतवे क्रियात्मने । वैराग्यभक्त्यात्मजयानुभावित- ज्ञानाय विद्यागुरवे नमो नम: ॥ ३९ ॥

నమో నమస్తే—నీవు సమస్త మంత్రాల దేవత, యజ్ఞద్రవ్యాధిష్ఠాత, సమస్త క్రతువుల స్వామి, క్రియాస్వరూపుడవు. వైరాగ్యము, భక్తి, ఆత్మజయము వలన అనుభవించబడే జ్ఞానస్వరూపా, భక్తివిద్యకు పరమ గురువా—నీకు నమో నమః।

Verse 40

दंष्ट्राग्रकोट्या भगवंस्त्वया धृता विराजते भूधर भू: सभूधरा । यथा वनान्नि:सरतो दता धृता मतङ्गजेन्द्रस्य सपत्रपद्मिनी ॥ ४० ॥

హే భగవన్, భూధరా! నీ దంష్ట్రాగ్రపు కొనపై నీవు ఎత్తిన పర్వతసహిత భూమి ఎంతో శోభిస్తోంది; నీటిలోనుండి ఇప్పుడే బయటకు వచ్చిన ఉన్మత్త గజేంద్ర దంతంపై ఆకులతో కూడిన పద్మిని ఎలా మెరుస్తుందో అలా.

Verse 41

त्रयीमयं रूपमिदं च सौकरं भूमण्डलेनाथ दता धृतेन ते । चकास्ति श‍ृङ्गोढघनेन भूयसा कुलाचलेन्द्रस्य यथैव विभ्रम: ॥ ४१ ॥

హే ప్రభో! వేదత్రయీమయమైన నీ ఈ వరాహరూపము, దంష్ట్రాగ్రంపై భూమిని ధరిస్తూ భూమండలంలో మరింత కాంతిమంతమైంది; ఘన మేఘాలతో అలంకరించిన మహాపర్వత శిఖరాలు ఎలా శోభిస్తాయో అలా.

Verse 42

संस्थापयैनां जगतां सतस्थुषां लोकाय पत्नीमसि मातरं पिता । विधेम चास्यै नमसा सह त्वया यस्यां स्वतेजोऽग्निमिवारणावधा: ॥ ४२ ॥

హే ప్రభో! చరాచర సమస్త జీవుల నివాసార్థం ఈ భూమిని స్థాపించుము. ఈ భూమి నీ భార్య, నీవు పరమ పిత. అరణికట్టెలలో యజ్ఞకర్త అగ్నిని స్థాపించునట్లు, నీవు నీ తేజస్సును ఈ భూమిలో నిక్షిప్తం చేసితివి; అందుచేత మాతృభూమితో కూడి నీకు నమస్కరిస్తాము।

Verse 43

क: श्रद्दधीतान्यतमस्तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबर्हणम् । न विस्मयोऽसौ त्वयि विश्वविस्मये यो माययेदं ससृजेऽतिविस्मयम् ॥ ४३ ॥

హే ప్రభో! జలాంతర్గతమైన భూమిని రసాతలమునుండి పైకి తీయగలవాడు మీ తప్ప మరెవరు? మీరు విశ్వవిస్మయ స్వరూపులు; కాబట్టి ఇది ఆశ్చర్యం కాదు, ఎందుకంటే మీ మాయాశక్తితోనే ఈ అద్భుత జగత్తును సృష్టించారు।

Verse 44

विधुन्वता वेदमयं निजं वपु- र्जनस्तप:सत्यनिवासिनो वयम् । सटाशिखोद्धूतशिवाम्बुबिन्दुभि- र्विमृज्यमाना भृशमीश पाविता: ॥ ४४ ॥

హే ఈశ్వరా! మేము జన, తప, సత్య లోకాల నివాసులమే అయినా, మీరు మీ వేదమయ దేహాన్ని విదున్వించినప్పుడు మీ భుజరోమాల నుండి చిమ్మిన శుభజల బిందువులు మమ్మల్ని కడిగి అత్యంత పవిత్రుల్ని చేశాయి।

Verse 45

स वै बत भ्रष्टमतिस्तवैषते य: कर्मणां पारमपारकर्मण: । यद्योगमायागुणयोगमोहितं विश्वं समस्तं भगवन् विधेहि शम् ॥ ४५ ॥

హే భగవన్! మీ లీలలకు అంతం లేదు; వాటి పరిమితిని తెలుసుకోవాలనుకునేవాడు నిశ్చయంగా భ్రాంతబుద్ధి. యోగమాయా గుణసంయోగముచే ఈ సమస్త జగత్తు మోహితమై ఉంది; దయచేసి ఈ బద్ధజీవులకు నిర్హేతుక కృపను ప్రసాదించి శాంతి-క్షేమాలను కలిగించండి।

Verse 46

मैत्रेय उवाच इत्युपस्थीयमानोऽसौ मुनिभिर्ब्रह्मवादिभि: । सलिले स्वखुराक्रान्त उपाधत्तावितावनिम् ॥ ४६ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఈ విధంగా మునులు, బ్రహ్మవాదులు స్తుతించగా, భగవంతుడు జలంలో తన ఖురాలతో భూమిని తాకి, దానిని నీటిపై స్థాపించాడు।

Verse 47

स इत्थं भगवानुर्वीं विष्वक्सेन: प्रजापति: । रसाया लीलयोन्नीतामप्सु न्यस्य ययौ हरि: ॥ ४७ ॥

ఈ విధంగా భగవంతుడు హరి—విష్వక్సేనుడు, ప్రజాపతి, సమస్త జీవుల పోషకుడు—లీలగా రసాతలమునుండి భూమిని పైకి తీసి, నీటిపై తేలియాడేలా ఉంచి, తన స్వధామానికి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 48

य एवमेतां हरिमेधसो हरे: । कथां सुभद्रां कथनीयमायिन: । श‍ृण्वीत भक्त्या श्रवयेत वोशतीं जनार्दनोऽस्याशु हृदि प्रसीदति ॥ ४८ ॥

భక్తితో హరి వరాహావతారమునకు సంబంధించిన ఈ మంగళకథను వినీ, వినిపించువాడు—వర్ణనీయమైన ఆ లీలను—అతని హృదయంలో నివసించే జనార్దనుడు త్వరగా ప్రసన్నుడగును।

Verse 49

तस्मिन् प्रसन्ने सकलाशिषां प्रभौ किं दुर्लभं ताभिरलं लवात्मभि: । अनन्यद‍ृष्टय‍ा भजतां गुहाशय: स्वयं विधत्ते स्वगतिं पर: पराम् ॥ ४९ ॥

సర్వ ఆశీర్వాదాల ప్రభువైన పరమేశ్వరుడు ప్రసన్నుడైతే ఏది దుర్లభం? దివ్యసిద్ధులతో ఇతరమంతా తుచ్ఛమై కనిపిస్తుంది. అనన్యదృష్టితో భజించువారికి హృదయస్థుడైన పరముడు స్వయంగా పరమగతిని ప్రసాదించును।

Verse 50

को नाम लोके पुरुषार्थसारवित् पुराकथानां भगवत्कथासुधाम् । आपीय कर्णाञ्जलिभिर्भवापहा- महो विरज्येत विना नरेतरम् ॥ ५० ॥

లోకంలో పురుషార్థసారాన్ని తెలిసినవాడు ఎవడు, భగవంతుని లీలల అమృతమైన పురాణకథను—సంసారతాపాన్ని హరించేదాన్ని—చెవుల అంజలితో పానంచేసి కూడా విరక్తుడవుతాడు? మనుష్యేతరుడే గానీ మరెవరు?