Adhyaya 7

Verse 1

श्रीशुक उवाच भरतस्तु महाभागवतो यदा भगवतावनितलपरिपालनाय सञ्चिन्तितस्तदनुशासनपर: पञ्चजनीं विश्वरूपदुहितरमुपयेमे ॥ १ ॥

శ్రీశుకుడు పలికెను—ఓ రాజా! భరత మహారాజు మహాభాగవతుడు. ఆయన తండ్రి భగవతాజ్ఞతో భూమండల పరిపాలనకు ఆయనను రాజ్యాసనంపై నియమించుటకు నిర్ణయించినప్పుడు, తండ్రి ఆదేశానుసారంగా భరతుడు పాలన ప్రారంభించెను. సమస్త భూమండలాన్ని పాలించుచుండగా, తండ్రి ఆజ్ఞను అనుసరించి విశ్వరూపుని కుమార్తె పంచజనీని వివాహమాడెను.

Verse 2

तस्यामु ह वा आत्मजान् कार्त्स्‍न्येनानुरूपानात्मन: पञ्च जनयामास भूतादिरिव भूतसूक्ष्माणि सुमतिं राष्ट्रभृतं सुदर्शनमावरणं धूम्रकेतुमिति ॥ २ ॥

అహంకారం సూక్ష్మ విషయాలను సృష్టించినట్లే, మహారాజ భరతుడు తన భార్య పంచజనీ గర్భంలో తనకు అనురూపమైన ఐదు కుమారులను జన్మింపజేశాడు—సుమతి, రాష్ట్రభృత, సుదర్శన, ఆవరణ, ధూమ్రకేతు।

Verse 3

अजनाभं नामैतद्वर्षं भारतमिति यत आरभ्य व्यपदिशन्ति ॥ ३ ॥

ఈ వర্ষం పూర్వం ‘అజనాభ-వర్షం’ అని పిలువబడేది; మహారాజ భరతుని రాజ్యారంభం నుండి ఇది ‘భారత-వర్షం’గా ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 4

स बहुविन्महीपति: पितृपितामहवदुरुवत्सलतया स्वे स्वे कर्मणि वर्तमाना: प्रजा: स्वधर्ममनुवर्तमान: पर्यपालयत् ॥ ४ ॥

మహారాజ భరతుడు ఈ భూమిపై అత్యంత విద్యావంతుడూ అనుభవజ్ఞుడైన రాజు. తాను తన కర్తవ్యాలలో స్థిరంగా ఉండి, ప్రజలను వారి స్వధర్మంలో నిమగ్నం చేసి, తండ్రి-తాతలవలె మహా వాత్సల్యంతో పరిపాలించాడు।

Verse 5

ईजे च भगवन्तं यज्ञक्रतुरूपं क्रतुभिरुच्चावचै: श्रद्धयाऽऽहृताग्निहोत्रदर्शपूर्णमासचातुर्मास्यपशुसोमानां प्रकृतिविकृतिभिरनुसवनं चातुर्होत्रविधिना ॥ ५ ॥

మహారాజ భరతుడు గొప్ప శ్రద్ధతో భగవంతుని యజ్ఞ-క్రతురూపుడిగా భావించి అనేక యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు—అగ్నిహోత్ర, దర్శ, పూర్ణమాస, చాతుర్మాస్య, పశు-యజ్ఞ, సోమ-యజ్ఞ. ఇవి కొన్నిసార్లు సంపూర్ణంగా, కొన్నిసార్లు భాగంగా జరిగినా, ప్రతిదానిలో చాతుర్హోత్ర విధి కఠినంగా పాటించబడింది. ఈ విధంగా ఆయన పరమేశ్వరుని ఆరాధించాడు।

Verse 6

सम्प्रचरत्सु नानायागेषु विरचिताङ्गक्रियेष्वपूर्वं यत्तत्क्रियाफलं धर्माख्यं परे ब्रह्मणि यज्ञपुरुषे सर्वदेवतालिङ्गानां मन्त्राणामर्थनियामकतया साक्षात्कर्तरि परदेवतायां भगवति वासुदेव एव भावयमान आत्मनैपुण्यमृदितकषायो हवि:ष्वध्वर्युभिर्गृह्यमाणेषु स यजमानो यज्ञभाजो देवांस्तान् पुरुषावयवेष्वभ्यध्यायत् ॥ ६ ॥

వివిధ యజ్ఞాల అంగక్రియలు పూర్తిచేసిన తరువాత, మహారాజ భరతుడు ఆ క్రియాఫలాన్ని ‘ధర్మ’మని పిలిచి పరబ్రహ్ముడు, యజ్ఞపురుషుడు, మంత్రార్థాలను నియమించే సాక్షాత్ పరదేవత అయిన భగవాన్ వాసుదేవునికే సమర్పించాడు. ఈ భావనతో అతడు ఆసక్తి, కామం, లోభం వంటి మలినతల నుండి శుద్ధుడయ్యాడు. అధ్వర్యు ఋత్వికులు హవిస్సును అగ్నిలో అర్పించబోతున్నప్పుడు, యజమానుడైన భరతుడు—దేవతలకు ఇచ్చే ఆహుతులు నిజానికి వాసుదేవుని అవయవాలకు అర్పణమే అని ధ్యానించాడు; ఎందుకంటే దేవతలు ఆయన దేహావయవాలు—ఇంద్రుడు ఆయన భుజం, సూర్యుడు ఆయన నేత్రం।

Verse 7

एवं कर्मविशुद्ध्या विशुद्धसत्त्वस्यान्तर्हृदयाकाशशरीरे ब्रह्मणि भगवति वासुदेवे महापुरुषरूपोपलक्षणे श्रीवत्सकौस्तुभवनमालारिदरगदादिभिरुपलक्षिते निजपुरुषहृल्लिखितेनात्मनि पुरुषरूपेण विरोचमान उच्चैस्तरां भक्तिरनुदिनमेधमानरयाजायत ॥ ७ ॥

ఇలా కర్మశుద్ధి వలన మహారాజు భరతుని హృదయం సంపూర్ణంగా నిర్మలమైంది. బ్రహ్మ, పరమాత్మ, పరమపురుషరూపంగా ప్రకాశించే వాసుదేవ శ్రీకృష్ణునిపై ఆయన భక్తి ప్రతిదినం మరింతగా వృద్ధి చెందింది. శ్రీవత్స, కౌస్తుభ, వనమాల మరియు శంఖ-చక్ర-గదా-పద్మాలతో అలంకృతమైన ప్రభువు రూపాన్ని ఆయన అంతరంగంలో నిత్యం ధ్యానించాడు.

Verse 8

एवं वर्षायुतसहस्रपर्यन्तावसितकर्मनिर्वाणावसरोऽधिभुज्यमानं स्वतनयेभ्यो रिक्थं पितृपैतामहं यथादायं विभज्य स्वयं सकलसम्पन्निकेतात्स्वनिकेतात् पुलहाश्रमं प्रवव्राज ॥ ८ ॥

ఇలా పదివేల యొక్క వెయ్యి సంవత్సరాల భోగకాలం పూర్తయ్యాక మహారాజు భరతునికి గృహస్థాశ్రమం నుండి విరమించే సమయం వచ్చింది. పితృ-పైతామహ సంపదను యథావిధిగా తన కుమారులకు పంచి, సమస్త ఐశ్వర్యాల నిలయమైన తన గృహాన్ని విడిచి పులహాశ్రమం (హరిద్వార్) వైపు ప్రయాణమయ్యాడు.

Verse 9

यत्र ह वाव भगवान् हरिरद्यापि तत्रत्यानां निजजनानां वात्सल्येन सन्निधाप्यत इच्छारूपेण ॥ ९ ॥

పులహాశ్రమంలో భగవాన్ హరి నేటికీ తన భక్తులపై వాత్సల్యంతో, వారి కోరికకు అనుగుణంగా సన్నిధానమై దర్శనమిస్తాడు.

Verse 10

यत्राश्रमपदान्युभयतोनाभिभिर्दृषच्चक्रैश्चक्रनदी नाम सरित्प्रवरा सर्वत: पवित्रीकरोति ॥ १० ॥

పులహాశ్రమంలో చక్రనది అనే శ్రేష్ఠమైన నది ఉంది; అక్కడ లభించే శాలగ్రామ శిలలు (దృషచ్చక్ర) అన్ని ప్రదేశాలను పవిత్రం చేస్తాయి. ఆ శిలలపై పైకీ కిందకీ నాభిలా వలయాకార చక్రచిహ్నాలు కనిపిస్తాయి.

Verse 11

तस्मिन् वाव किल स एकल: पुलहाश्रमोपवने विविधकुसुमकिसलयतुलसिकाम्बुभि: कन्दमूलफलोपहारैश्च समीहमानो भगवत आराधनं विविक्त उपरतविषयाभिलाष उपभृतोपशम: परां निर्वृतिमवाप ॥ ११ ॥

పులహాశ్రమ ఉపవనంలో మహారాజు భరతుడు ఒంటరిగా నివసించాడు. అతడు వివిధ పుష్పాలు, కోమల కిసలయాలు, తులసీదళాలు, చక్రనది జలం, అలాగే కందమూల-ఫలాది సమర్పణలను సేకరించి భగవాన్ వాసుదేవునికి అర్పించి, ఏకాంతంలో ఆరాధన చేశాడు. విషయభోగాల కోరికలు శాంతించాయి; మనస్సు ప్రశాంతమైంది; భక్తిలో స్థిరమై అతడు పరమ తృప్తిని పొందాడు.

Verse 12

तयेत्थमविरतपुरुषपरिचर्यया भगवति प्रवर्धमानानुरागभरद्रुतहृदयशैथिल्य: प्रहर्षवेगेनात्मन्युद्भ‍िद्यमानरोमपुलककुलक औत्कण्ठ्यप्रवृत्तप्रणयबाष्पनिरुद्धावलोकनयन एवं निजरमणारुणचरणारविन्दानुध्यानपरिचितभक्तियोगेन परिप्लुतपरमाह्लादगम्भीरहृदयह्रदावगाढधिषणस्तामपि क्रियमाणां भगवत्सपर्यां न सस्मार ॥ १२ ॥

ఈ విధంగా మహాభాగవతుడైన మహారాజు భరతుడు నిరంతరం భగవంతుని సేవలో నిమగ్నుడయ్యాడు. వాసుదేవ శ్రీకృష్ణునిపై అతని ప్రేమ మరింత మరింత పెరిగి హృదయం కరిగిపోయింది; అందువల్ల నియమబద్ధ కర్మల పట్ల ఆసక్తి క్రమంగా తగ్గిపోయింది. శరీరమంతా రోమాంచం పొంగింది, నేత్రాల నుంచి ప్రేమాశ్రువులు ప్రవహించి ఏదీ కనిపించలేదు. అతడు సదా ప్రభువు అరుణ కమలపాదాలను ధ్యానించెను; భక్తియోగంతో హృదయ-సరోవరం పరమానందంతో నిండగా, ఆ సరోవరంలో మనస్సు మునిగిపోయి జరుగుతున్న నియమిత సేవను కూడా మరచిపోయెను।

Verse 13

इत्थं धृतभगवद्‌व्रत ऐणेयाजिनवाससानुसवनाभिषेकार्द्रकपिशकुटिलजटाकलापेन च विरोचमान: सूर्यर्चा भगवन्तं हिरण्मयं पुरुषमुज्जिहाने सूर्यमण्डलेऽभ्युपतिष्ठन्नेतदु होवाच ॥ १३ ॥

ఈ విధంగా భగవద్వ్రతాన్ని ధరించిన భరత మహారాజు జింకచర్మాన్ని ధరించేవాడు. రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయుటవలన అతని కపిశ వర్ణపు వంకర జటలు తడిగా ఉండి అతడు ఎంతో శోభించెను. సూర్యుడు ఉదయించునప్పుడు సూర్యమండలంలో నివసించే స్వర్ణమయ పురుషుడైన భగవాన్ నారాయణుని ఋగ్వేదోక్త స్తోత్రాలతో ఆరాధిస్తూ ఈ మంత్రాన్ని పలికెను.

Verse 14

परोरज: सवितुर्जातवेदो देवस्य भर्गो मनसेदं जजान । सुरेतसाद: पुनराविश्य चष्टे हंसं गृध्राणं नृषद्रिङ्गिरामिम: ॥ १४ ॥

పరమ పురుషోత్తముడైన భగవాన్ శుద్ధ సత్త్వంలో స్థితుడై ఉన్నాడు. ఆయన జాతవేద సవితా వలె సమస్త జగత్తును ప్రకాశింపజేసి భక్తులకు వరాలను ప్రసాదిస్తాడు. తన ఆధ్యాత్మిక శక్తితో ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించాడు; తరువాత తన సంకల్పానుసారం పరమాత్మరూపంగా ఇందులో ప్రవేశించి, వివిధ శక్తుల ద్వారా భోగాసక్తులైన సమస్త జీవులను పోషిస్తున్నాడు. బుద్ధిని ప్రసాదించే ఆ ప్రభువుకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।