Adhyaya 11

Verse 1

श्रीभगवानुवाच बद्धो मुक्त इति व्याख्या गुणतो मे न वस्तुत: । गुणस्य मायामूलत्वान्न मे मोक्षो न बन्धनम् ॥ १ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ उद्धవా! నా అధీనంలోని ప్రకృతి గుణాల ప్రభావం వల్ల జీవుడు కొన్నిసార్లు ‘బద్ధుడు’, కొన్నిసార్లు ‘ముక్తుడు’ అని చెప్పబడతాడు; కానీ వాస్తవంగా అలా కాదు. గుణాలు మాయామూలమైనవి; నేను ఆ మాయకు పరమేశ్వరుడను; అందువల్ల నాకు బంధమూ లేదు, మోక్షమూ లేదు.

Verse 2

शोकमोहौ सुखं दु:खं देहापत्तिश्च मायया । स्वप्नो यथात्मन: ख्याति: संसृतिर्न तु वास्तवी ॥ २ ॥

శోకమూ మోహమూ, సుఖమూ దుఃఖమూ, అలాగే మాయ ప్రభావంతో దేహ స్వీకారం—ఇవి అన్నీ నా మాయాశక్తి సృష్టులు. స్వప్నం ఎలా మన బుద్ధి కల్పన మాత్రమే అయి నిజసారం లేనిదో, అలాగే సంసారమూ తత్త్వంగా నిజమైనది కాదు.

Verse 3

विद्याविद्ये मम तनू विद्ध्युद्धव शरीरिणाम् । मोक्षबन्धकरी आद्ये मायया मे विनिर्मिते ॥ ३ ॥

ఓ उद्धవా! జ్ఞానమూ అజ్ఞానమూ—ఇవిరండూ నా తనువులే, నా శక్తి విస్తారాలే అని తెలుసుకో. ఇవి నా మాయచే నిర్మితమైనవి, అనాదివి; శరీరధారులకు వరుసగా మోక్షం మరియు బంధనాన్ని కలిగిస్తాయి.

Verse 4

एकस्यैव ममांशस्य जीवस्यैव महामते । बन्धोऽस्याविद्ययानादिर्विद्यया च तथेतर: ॥ ४ ॥

ఓ మహామతీ उद्धవా! జీవుడు నా అంసమే; కానీ అజ్ఞానం వల్ల అతనికి అనాదిగా బంధనం ఉంది, అందుచేత సంసారదుఃఖం అనుభవిస్తున్నాడు. అయితే జ్ఞానంతో దానికి విరుద్ధమైనది—మోక్షం—సాధ్యమవుతుంది.

Verse 5

अथ बद्धस्य मुक्तस्य वैलक्षण्यं वदामि ते । विरुद्धधर्मिणोस्तात स्थितयोरेकधर्मिणि ॥ ५ ॥

ఇప్పుడు, ప్రియమైన ఉద్ధవా, బద్ధజీవుడు మరియు నిత్యముక్తుడైన భగవంతుని భేదలక్షణాలను నీకు చెబుతున్నాను. ఒకే దేహంలో సుఖదుఃఖాల వంటి విరుద్ధ ధర్మాలు కనిపించుటకు కారణం—అందులో నిత్యముక్త పరమేశ్వరుడు మరియు బద్ధజీవుడు ఇద్దరూ ఉండుటయే.

Verse 6

सुपर्णावेतौ सद‍ृशौ सखायौ यद‍ृच्छयैतौ कृतनीडौ च वृक्षे । एकस्तयो: खादति पिप्पलान्न- मन्यो निरन्नोऽपि बलेन भूयान् ॥ ६ ॥

యాదృచ్ఛికంగా ఒకే వృక్షంలో సమాన స్వభావముగల ఇద్దరు స్నేహిత పక్షులు గూడు కట్టుకున్నారు. వారిలో ఒకడు వృక్షఫలాలను తింటాడు; మరొకడు తినకపోయినా తన శక్తివల్ల ఉన్నతస్థితిలో ఉంటాడు.

Verse 7

आत्मानमन्यं च स वेद विद्वा- नपिप्पलादो न तु पिप्पलाद: । योऽविद्यया युक् स तु नित्यबद्धो विद्यामयो य: स तु नित्यमुक्त: ॥ ७ ॥

ఫలాలను తినని పక్షి సర్వజ్ఞుడైన పరమపురుషుడు; ఆయన తన స్థితిని మరియు ఫలభోజి అయిన బద్ధజీవుని స్థితిని సంపూర్ణంగా తెలుసుకొనుచున్నాడు. కాని ఫలాలు తినే జీవుడు తనను గానీ ప్రభువును గానీ ఎరుగడు; అవిద్యతో కప్పబడి నిత్యబద్ధుడని పిలువబడును, జ్ఞానమయుడైన భగవంతుడు నిత్యముక్తుడు.

Verse 8

देहस्थोऽपि न देहस्थो विद्वान् स्वप्नाद् यथोत्थित: । अदेहस्थोऽपि देहस्थ: कुमति: स्वप्नद‍ृग् यथा ॥ ८ ॥

ఆత్మసాక్షాత్కారంలో జ్ఞానియైనవాడు దేహంలో ఉన్నప్పటికీ దేహస్థుడనని భావించడు; స్వప్నం నుండి లేచినవాడు స్వప్నదేహంతో తాదాత్మ్యాన్ని విడిచినట్లే. కానీ మూర్ఖుడు దేహానికి భిన్నుడైనా తనను దేహంలోనే ఉన్నట్టు భావిస్తాడు; స్వప్నదర్శి కల్పిత దేహంలో తన్ను చూసినట్లుగా.

Verse 9

इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेषु गुणैरपि गुणेषु च । गृह्यमाणेष्वहं कुर्यान्न विद्वान् यस्त्वविक्रिय: ॥ ९ ॥

భౌతిక కోరికల కలుషం లేని, వికారరహితుడైన జ్ఞాని దేహక్రియల కర్తను తానేనని భావించడు. అతడు తెలుసుకొనును—అన్ని క్రియలలో ప్రకృతి గుణాల నుండి పుట్టిన ఇంద్రియాలే, అదే గుణజాతమైన విషయాలను స్పర్శిస్తున్నాయని.

Verse 10

दैवाधीने शरीरेऽस्मिन् गुणभाव्येन कर्मणा । वर्तमानोऽबुधस्तत्र कर्तास्मीति निबध्यते ॥ १० ॥

పూర్వకర్మఫలముచే ఏర్పడిన, దైవాధీనమైన ఈ శరీరంలో ఉన్న అబుద్ధుడు అహంకారమోహంతో “నేనే కర్తను” అని భావిస్తాడు; నిజానికి ప్రకృతి గుణాలచే జరిగే కర్మలతోనే బంధింపబడతాడు.

Verse 11

एवं विरक्त: शयन आसनाटनमज्जने । दर्शनस्पर्शनघ्राणभोजनश्रवणादिषु । न तथा बध्यते विद्वान् तत्र तत्रादयन् गुणान् ॥ ११ ॥

ఇలా వైరాగ్యంలో స్థిరమైన జ్ఞాని శయనం, ఆసనం, నడక, స్నానం, దర్శనం, స్పర్శ, ఘ్రాణం, భోజనం, శ్రవణం మొదలైన వాటిలో శరీరాన్ని నిమగ్నం చేసినా బంధింపబడడు; సాక్షీభావంతో ఇంద్రియాలను విషయాలలో ప్రవృత్తి చేయనిస్తాడు.

Verse 12

प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यथा खं सवितानिल: । वैशारद्येक्षयासङ्गशितया छिन्नसंशय: ॥ १२ ॥ प्रतिबुद्ध इव स्वप्नान्नानात्वाद् विनिवर्तते ॥ १३ ॥

ఆకాశం అన్నిటికీ ఆధారమై ఉన్నా ఏదితోనూ కలవదు; అనేక జలాశయాలలో ప్రతిబింబించే సూర్యుడు నీటితో అసక్తుడే; సర్వత్ర వీచే వాయువు అనేక వాసనలచే ప్రభావితమవదు. అలాగే ఆత్మసాక్షాత్కారుడు దేహమూ జగత్తుతో పూర్తిగా అసంగుడై ఉంటాడు. వైరాగ్యంతో పదునైన దృష్టిచే ఆత్మజ్ఞానంతో సందేహాలను ఛేదించి, స్వప్నం నుండి మేల్కొన్నవాడిలా నానాత్వ విస్తారంనుండి చైతన్యాన్ని వెనక్కి తీసుకుంటాడు.

Verse 13

प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यथा खं सवितानिल: । वैशारद्येक्षयासङ्गशितया छिन्नसंशय: ॥ १२ ॥ प्रतिबुद्ध इव स्वप्नान्नानात्वाद् विनिवर्तते ॥ १३ ॥

ఆత్మసాక్షాత్కారుడు స్వప్నం నుండి మేల్కొన్నవాడిలా నానాత్వభ్రమం నుండి వెనుదిరుగుతాడు; వైరాగ్యంతో పదునైన దృష్టి పొందినవాడు ఆత్మజ్ఞానశస్త్రంతో సందేహాలను ఛేదించి చైతన్యాన్ని బాహ్యవిస్తారంనుండి వెనక్కి తీసుకుంటాడు.

Verse 14

यस्य स्युर्वीतसङ्कल्पा: प्राणेन्द्रियमनोधियाम् । वृत्तय: स विनिर्मुक्तो देहस्थोऽपि हि तद्गुणै: ॥ १४ ॥

ఎవరి ప్రాణం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి యొక్క కార్యాలు కోరికాసంకల్పరహితంగా జరుగుతాయో, అతడు సంపూర్ణ విముక్తుడు; శరీరంలో ఉన్నా దాని గుణాలతో బంధింపబడడు.

Verse 15

यस्यात्मा हिंस्यते हिंस्रैर्येन किञ्चिद् यद‍ृच्छया । अर्च्यते वा क्व‍‍चित्तत्र न व्यतिक्रियते बुध: ॥ १५ ॥

కొన్నిసార్లు కారణం లేకుండానే క్రూరులచేత గాని హింసక జంతువులచేత గాని దేహం దాడికి గురవుతుంది; మరికొన్నిసార్లు ఎక్కడో అకస్మాత్తుగా గౌరవం లేదా పూజ లభిస్తుంది. దాడికి కోపపడక, పూజకు తృప్తి చెందనివాడే బుద్ధిమంతుడు.

Verse 16

न स्तुवीत न निन्देत कुर्वत: साध्वसाधु वा । वदतो गुणदोषाभ्यां वर्जित: समद‍ृङ्‍मुनि: ॥ १६ ॥

సమదృష్టి గల ముని ఇతరులు సత్కర్మలు గాని దుష్కర్మలు గాని చేయడాన్ని, సరిగా గాని తప్పుగా గాని మాట్లాడడాన్ని చూచినా ఎవ్వరినీ పొగడడు, ఎవ్వరినీ నిందించడు. గుణదోషాల ప్రభావానికి అతీతుడై ఉంటాడు.

Verse 17

न कुर्यान्न वदेत् किञ्चिन्न ध्यायेत् साध्वसाधु वा । आत्मारामोऽनया वृत्त्या विचरेज्जडवन्मुनि: ॥ १७ ॥

దేహధారణ కోసం కూడా విముక్త ముని భౌతిక ‘మంచి-చెడు’ అనే భావంతో కార్యం చేయకూడదు, మాట్లాడకూడదు, ఆలోచించకూడదు. ఆత్మానందంలో రమిస్తూ, అన్ని పరిస్థితుల్లో ఆసక్తిరహితుడై, బయటివారికి జడుడిలా కనిపిస్తూ సంచరించాలి.

Verse 18

शब्दब्रह्मणि निष्णातो न निष्णायात् परे यदि । श्रमस्तस्य श्रमफलो ह्यधेनुमिव रक्षत: ॥ १८ ॥

వేదసాహిత్యమైన శబ్దబ్రహ్మంలో నిపుణుడైనా, పరమపురుషుడైన భగవంతునిపై మనస్సును స్థిరపరచేందుకు ప్రయత్నించకపోతే, అతని శ్రమకు ఫలితం శ్రమే. అది పాలు ఇవ్వని ఆవును ఎంతో కష్టపడి కాపాడటంలాంటిది.

Verse 19

गां दुग्धदोहामसतीं च भार्यां देहं पराधीनमसत्प्रजां च । वित्तं त्वतीर्थीकृतमङ्ग वाचं हीनां मया रक्षति दु:खदु:खी ॥ १९ ॥

ప్రియమైన ఉద్ధవా! పాలు ఇవ్వని ఆవు, శీలహీన భార్య, ఇతరులపై ఆధారపడిన దేహం, పనికిరాని సంతానం లేదా సత్కార్యానికి వినియోగించని ధనాన్ని కాపాడేవాడు నిశ్చయంగా మహాదుఃఖి. అలాగే నా మహిమలేని వేదజ్ఞానాన్ని అధ్యయనం చేసేవాడూ మహాదుఃఖియే.

Verse 20

यस्यां न मे पावनमङ्ग कर्म स्थित्युद्भ‍वप्राणनिरोधमस्य । लीलावतारेप्सितजन्म वा स्याद् वन्ध्यां गिरं तां बिभृयान्न धीर: ॥ २० ॥

ఓ उद्धవా! నా పవిత్ర లీలాకర్మాల వర్ణన లేని సాహిత్యం—ద్వారా జగత్తు సృష్టి, స్థితి, ప్రళయాలు తెలియబడవు, అలాగే నా ప్రియతమ అవతారాలు శ్రీకృష్ణ-బలరాముల గాథలు లేనిది—అది వంధ్య వాక్కు; ధీరుడు దానిని ధరించడు।

Verse 21

एवं जिज्ञासयापोह्य नानात्वभ्रममात्मनि । उपारमेत विरजं मनो मय्यर्प्य सर्वगे ॥ २१ ॥

ఇలా జిజ్ఞాసా-జ్ఞానంతో ఆత్మపై ఆపాదించిన నానాత్వ భ్రమను తొలగించి, రజస్సు లేని శాంత మనస్సుతో నిలిచిపో; నేను సర్వవ్యాపిని కనుక మనస్సును నాలో అర్పించి స్థిరపరచు।

Verse 22

यद्यनीशो धारयितुं मनो ब्रह्मणि निश्चलम् । मयि सर्वाणि कर्माणि निरपेक्ष: समाचर ॥ २२ ॥

ఓ उद्धవా! మనస్సును అన్ని భౌతిక కలతల నుండి విడిపించి బ్రహ్మంలో అచలంగా నిలపలేకపోతే, ఫలాపేక్ష లేకుండా నీ సమస్త కర్మలను నాకర్పణగా ఆచరించు।

Verse 23

श्रद्धालुर्मत्कथा: श‍ृण्वन् सुभद्रा लोकपावनी: । गायन्ननुस्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहु: ॥ २३ ॥ मदर्थे धर्मकामार्थानाचरन् मदपाश्रय: । लभते निश्चलां भक्तिं मय्युद्धव सनातने ॥ २४ ॥

ఓ उद्धవా! నా లీలలు, గుణాల కథలు సర్వమంగళకరమైనవి, లోకాన్ని పవిత్రం చేసేవి. శ్రద్ధగలవాడు వాటిని నిరంతరం వింటూ, పాడుతూ, స్మరిస్తూ, నా అవతరణ మొదలైన లీలలను నటన ద్వారా మళ్లీ మళ్లీ అనుభవిస్తూ, నన్నే ఆశ్రయించి ధర్మ-కామ-అర్థ కార్యాలనూ నా తృప్తికోసం ఆచరిస్తే—ఆయన నిత్యుడైన నాలో అచల భక్తిని పొందుతాడు।

Verse 24

श्रद्धालुर्मत्कथा: श‍ृण्वन् सुभद्रा लोकपावनी: । गायन्ननुस्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहु: ॥ २३ ॥ मदर्थे धर्मकामार्थानाचरन् मदपाश्रय: । लभते निश्चलां भक्तिं मय्युद्धव सनातने ॥ २४ ॥

ఓ उद्धవా! నా లీలలు, గుణాల కథలు సర్వమంగళకరమైనవి, లోకాన్ని పవిత్రం చేసేవి. శ్రద్ధగలవాడు వాటిని నిరంతరం వింటూ, పాడుతూ, స్మరిస్తూ, నా అవతరణ మొదలైన లీలలను నటన ద్వారా మళ్లీ మళ్లీ అనుభవిస్తూ, నన్నే ఆశ్రయించి ధర్మ-కామ-అర్థ కార్యాలనూ నా తృప్తికోసం ఆచరిస్తే—ఆయన నిత్యుడైన నాలో అచల భక్తిని పొందుతాడు।

Verse 25

सत्सङ्गलब्धया भक्त्या मयि मां स उपासिता । स वै मे दर्शितं सद्भ‍िरञ्जसा विन्दते पदम् ॥ २५ ॥

నా భక్తుల సత్సంగం వల్ల శుద్ధభక్తిని పొందినవాడు నిత్యం నన్నే ఆరాధిస్తాడు; అట్టి వాడు సద్భక్తులు వెల్లడించిన నా ధామాన్ని అతి సులభంగా పొందుతాడు।

Verse 26

श्रीउद्धव उवाच साधुस्तवोत्तमश्लोक मत: कीद‍ृग्विध: प्रभो । भक्तिस्त्वय्युपयुज्येत कीद‍ृशी सद्भ‍िराद‍ृता ॥ २६ ॥ एतन्मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । प्रणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥ २७ ॥

శ్రీ ఉద్ధవుడు అన్నాడు: ఓ ఉత్తమశ్లోక ప్రభూ! మీరు ఎలాంటి వ్యక్తిని సద్భక్తుడిగా భావిస్తారు? అలాగే సద్భక్తులు ఆదరించే, మీకు అర్పించదగిన భక్తిసేవ ఏ విధమైనది?

Verse 27

श्रीउद्धव उवाच साधुस्तवोत्तमश्लोक मत: कीद‍ृग्विध: प्रभो । भक्तिस्त्वय्युपयुज्येत कीद‍ृशी सद्भ‍िराद‍ृता ॥ २६ ॥ एतन्मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । प्रणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥ २७ ॥

ఓ పురుషాధ్యక్షా, లోకాధ్యక్షా, జగత్ప్రభో! నేను మీ పాదాలకు నమస్కరించి, మీపై ప్రేమతో, సంపూర్ణ శరణాగతుడనై ఉన్నాను; దయచేసి ఇది నాకు వివరించండి।

Verse 28

त्वं ब्रह्म परमं व्योम पुरुष: प्रकृते: पर: । अवतीर्णोऽसि भगवन् स्वेच्छोपात्तपृथग्वपु: ॥ २८ ॥

ఓ భగవాన్! మీరు పరబ్రహ్మ, ఆకాశంలా అసంగుడై ప్రకృతికి అతీతమైన పురుషుడు; అయినా భక్తుల ప్రేమకు వశుడై వారి కోరిక ప్రకారం అనేక రూపాలు ధరించి అవతరిస్తారు।

Verse 29

श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्‍गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను: ఓ ఉద్ధవా! సాధుపురుషుడు కృపాళువు, ఎవరికీ ద్రోహం చేయడు, అన్ని జీవుల పట్ల సహనశీలుడు. సత్యమే అతని బలం; అతడు నిర్దోషాత్మ, సుఖదుఃఖాలలో సముడు, అందరి హితానికి అంకితుడు. కోరికలు అతని బుద్ధిని కలవరపెట్టవు; ఇంద్రియనిగ్రహం కలవాడు, మృదువు, శుచి, అకించనుడు. లోకిక వ్యర్థ ప్రయత్నాలలో లీనమవడు; మితాహారి, శాంతుడు, స్థిరుడు, నన్నే శరణంగా భావించే ముని. అప్రమత్తుడు, గంభీరాత్మ, ధైర్యవంతుడు; ఆకలి, దాహం, శోకం, మోహం, వృద్ధాప్యం, మరణం అనే ఆరు వికారాలను జయించినవాడు. గౌరవం కోరడు, ఇతరులకు గౌరవం ఇస్తాడు; కల్యాణకారి, మైత్రి గలవాడు, కారుణ్యమయుడు, కవిహృదయుడు. నా ఆజ్ఞలలో చెప్పిన గుణదోషాలను తెలుసుకొని, నా పాదపద్మాలకు సంపూర్ణ శరణాగతి పొంది, చివరికి సాధారణ వైదిక ధర్మకర్మలను విడిచి నన్నే భజించేవాడే సత్తముడు।

Verse 30

श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्‍गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ उद्धవా, సాధువు కరుణామయుడు, ఎవరికీ ద్రోహం చేయడు; సమస్త జీవుల పట్ల సహనశీలుడు. అతడు సత్యసారుడు, నిర్దోషాత్ముడు, సుఖదుఃఖాలలో సముడు, అందరి హితాన్ని కోరువాడు; కోరికలచే మోహింపబడని బుద్ధి, ఇంద్రియనిగ్రహం, మృదుత్వం, శుచిత్వం, నిరాసక్తత, మితాహారం, శాంతి, స్థైర్యం మరియు నన్నే శరణంగా భావించే ముని.

Verse 31

श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्‍गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥

అతడు అప్రమత్తుడు, గంభీరాత్ముడు, ధైర్యవంతుడు; ఆకలి, దాహం, శోకం, మోహం, వృద్ధాప్యం, మరణం—ఈ ఆరు వికారాలను జయించినవాడు. అతడు గౌరవాన్ని కోరడు, ఇతరులకు గౌరవం ఇస్తాడు; కల్యాణకారి, మైత్రీభావి, కరుణామయుడు, ప్రాజ్ఞుడు (కవి).

Verse 32

श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्‍गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥

నేను ఉపదేశించిన గుణదోషాలను, అలాగే తనకు విధించిన ధర్మాలను తెలిసికొనినప్పటికీ, నా పదపద్మాల సంపూర్ణ శరణు పొంది ఆ సాధారణ ధర్మాలన్నిటిని విడిచి నన్నే ఏకాంతంగా భజించువాడు సత్తముడు (అత్యుత్తముడు).

Verse 33

ज्ञात्वाज्ञात्वाथ ये वै मां यावान् यश्चास्मि याद‍ृश: । भजन्त्यनन्यभावेन ते मे भक्ततमा मता: ॥ ३३ ॥

నన్ను నేను ఎట్లాంటి వాడనో తెలిసినా తెలియకపోయినా, అనన్యభావంతో నన్ను భజించువారే నా అత్యుత్తమ భక్తులు అని నేను భావిస్తాను.