Adhyaya 14
King Vena’s Tyranny, the Sages’ Counsel, and the Birth of Niṣāda
అంగరాజు అంగుడు దూరంగా ఉండటంతో సామాజిక క్రమం బలహీనమవుతుంది. భృగువు మొదలైన ఋషులు రాణి సునీథా సమ్మతితో, మంత్రుల సందేహాలను పక్కనబెట్టి, వేనుణ్ని రాజసింహాసనంపై నిలిపారు. మొదట అతని కఠిన దండనతో దొంగలు‑దుష్టులు భయపడినా, ఐశ్వర్యం పెరిగాక వేనుడు అహంకారంతో యజ్ఞదానాలను నిషేధించి రాజ్యమంతా యజ్ఞాలను ఆపేస్తాడు. ప్రజలు రాజు నిర్లక్ష్యాధర్మం మరియు మళ్లీ పెరిగిన దొంగల మధ్య నలుగుతారు. రక్షణకోసం పెట్టిన వేనుడే ప్రమాదమయ్యాడని ఋషులు నిర్ణయించి, సౌమ్యంగా ఉపదేశిస్తారు—రాజధర్మం ప్రజారక్షణ, వర్ణాశ్రమవ్యవస్థ నిలుపుదల, యజ్ఞాల ద్వారా విష్ణుపూజను ప్రోత్సహించడం. వేనుడు దీనిని తిరస్కరించి రాజే పరమారాధ్యుడని చెప్పి, విష్ణుభక్తిని మరియు దేవతలను దూషిస్తాడు. అధర్మంతో లోకాన్ని దహించేస్తాడని భావించిన ఋషులు మంత్రబలంతో అతన్ని సంహరిస్తారు. అతని మరణానంతరం అराजకత చెలరేగి దోపిడీ పెరుగుతుంది. అంగ వంశంలో పాలన కొనసాగాలనే ఉద్దేశంతో ఋషులు వేనుని దేహాన్ని మథించి, నల్లని బొద్దు బాహుకుడిని జన్మింపజేస్తారు; అతడే నిషాదుడు—వేనుని పాపాలను గ్రహించి, తరువాత ధర్మాత్ముడైన పృథువు అవతరణకు మరియు ధర్మపునఃస్థాపనకు మార్గం వేస్తాడు.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच भृग्वादयस्ते मुनयो लोकानां क्षेमदर्शिन: । गोप्तर्यसति वै नृणां पश्यन्त: पशुसाम्यताम् ॥ १ ॥
మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఓ వీరుడా విదురా! భృగువు మొదలైన మునులు సదా లోకక్షేమాన్ని దృష్టిలో ఉంచేవారు. రాజు అంగుడు లేనందున ప్రజలను కాపాడేవాడు ఎవరూ లేడని చూసి, పాలకుడు లేకపోతే ప్రజలు నియమరహితులై పశువులవలె అవుతారని గ్రహించారు।
Verse 2
वीरमातरमाहूय सुनीथां ब्रह्मवादिन: । प्रकृत्यसम्मतं वेनमभ्यषिञ्चन् पतिं भुव: ॥ २ ॥
అప్పుడు బ్రహ్మవాదులైన మునులు వీరమాత సునీథను పిలిచారు. ఆమె అనుమతితో, ప్రజలకు సమ్మతమైన వేనను భూమికి అధిపతిగా సింహాసనంపై అభిషేకించారు।
Verse 3
श्रुत्वा नृपासनगतं वेनमत्युग्रशासनम् । निलिल्युर्दस्यव: सद्य: सर्पत्रस्ता इवाखव: ॥ ३ ॥
వేనుడు అత్యంత కఠినమైన, క్రూరమైన శాసనమున్నవాడని తెలిసి, అతడు రాజసింహాసనంపై కూర్చున్నాడని విన్న వెంటనే దొంగలు, దుష్టులు భయంతో వెంటనే దాక్కున్నారు; పామును చూసి భయపడిన ఎలుకలు దాక్కునినట్లుగా।
Verse 4
स आरूढनृपस्थान उन्नद्धोऽष्टविभूतिभि: । अवमेने महाभागान् स्तब्ध: सम्भावित: स्वत: ॥ ४ ॥
రాజసింహాసనాన్ని అధిరోహించిన వాడు అష్టవిధ ఐశ్వర్యాలతో మదాంధుడయ్యాడు. అహంకారంతో మహాభాగులను అవమానించసాగాడు.
Verse 5
एवं मदान्ध उत्सिक्तो निरङ्कुश इव द्विप: । पर्यटन् रथमास्थाय कम्पयन्निव रोदसी ॥ ५ ॥
ఐశ్వర్య మదంతో అంధుడై, అదుపులేని ఏనుగులా రథమెక్కి రాజ్యమంతా తిరిగాడు; ఎక్కడికి వెళ్లినా ఆకాశభూములు కంపించినట్లయ్యాయి.
Verse 6
न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजा: क्वचित् । इति न्यवारयद्धर्मं भेरीघोषेण सर्वश: ॥ ६ ॥
అతడు ప్రకటించాడు—“ద్విజులారా, ఇక ఎక్కడా యజ్ఞం చేయకూడదు, దానం ఇవ్వకూడదు, ఘృతాహుతి సమర్పించకూడదు.” ఇలా భేరీనాదంతో ధర్మక్రియలన్నీ నిలిపివేశాడు.
Verse 7
वेनस्यावेक्ष्य मुनयो दुर्वृत्तस्य विचेष्टितम् । विमृश्य लोकव्यसनं कृपयोचु: स्म सत्रिण: ॥ ७ ॥
దుర్వృత్తుడైన వేనుని దుష్కృత్యాలను చూసిన యజ్ఞకర్త మునులు, లోకానికి మహా విపత్తు సమీపిస్తున్నదని ఆలోచించారు. కరుణతో పరస్పరం సంప్రదించసాగారు.
Verse 8
अहो उभयत: प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् । दारुण्युभयतो दीप्ते इव तस्करपालयो: ॥ ८ ॥
అయ్యో! ప్రజలు రెండు వైపుల నుంచీ మహా విపత్తులో పడ్డారు—కట్టె రెండు చివరలలో అగ్ని మండితే మధ్యలోని చీమలు చిక్కినట్లే; ఒక వైపు బాధ్యతలేని రాజు, మరో వైపు దొంగలు-దుష్టులు.
Verse 9
अराजकभयादेष कृतो राजातदर्हण: । ततोऽप्यासीद्भयं त्वद्य कथं स्यात्स्वस्ति देहिनाम् ॥ ९ ॥
अరాచక భయంతో ఈ అనర్హుడైన వేణుని రాజుగా చేశాము, కానీ ఇప్పుడు ఆ రాజు నుండే భయం కలుగుతోంది. ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో ప్రజలకు శుభం ఎలా కలుగుతుంది?
Verse 10
अहेरिव पय:पोष: पोषकस्याप्यनर्थभृत् । वेन: प्रकृत्यैव खल: सुनीथागर्भसम्भव: ॥ १० ॥
పాముకు పాలు పోయడం వలె, ఈ దుర్మార్గుడైన రాజును పోషించడం పోషకుడికే అనర్థదాయకం. సునీథ గర్భం నుండి జన్మించినందున వేణుడు స్వతహాగా దుర్మార్గుడు.
Verse 11
निरूपित: प्रजापाल: स जिघांसति वै प्रजा: । तथापि सान्त्वयेमामुं नास्मांस्तत्पातकं स्पृशेत् ॥ ११ ॥
ప్రజా రక్షకుడిగా నియమించబడిన ఇతను ప్రజలనే చంపాలనుకుంటున్నాడు. అయినప్పటికీ, మనం ఇతనిని శాంతింపజేయాలి, తద్వారా ఇతని పాపాలు మనకు అంటవు.
Verse 12
तद्विद्वद्भिरसद्वृत्तो वेनोऽस्माभि: कृतो नृप: । सान्त्वितो यदि नो वाचं न ग्रहीष्यत्यधर्मकृत् । लोकधिक्कारसन्दग्धं दहिष्याम: स्वतेजसा ॥ १२ ॥
అతని దుష్ట స్వభావం తెలిసి కూడా మనం వేణుని రాజుగా చేశాము. మనం చెప్పిన మంచి మాటలను అతడు వినకపోతే, ప్రజా నిందచే అప్పటికే దగ్ధమైన అతడిని మన తపోశక్తితో భస్మం చేద్దాము.
Verse 13
एवमध्यवसायैनं मुनयो गूढमन्यव: । उपव्रज्याब्रुवन् वेनं सान्त्वयित्वा च सामभि: ॥ १३ ॥
ఈ విధంగా నిర్ణయించుకుని, తమ కోపాన్ని దాచుకుని, ఆ మహర్షులు వేణుని సమీపించారు. వారు మృదువైన మాటలతో అతన్ని శాంతింపజేసి, ఈ విధంగా పలికారు.
Verse 14
मुनय ऊचु: नृपवर्य निबोधैतद्यत्ते विज्ञापयाम भो: । आयु:श्रीबलकीर्तीनां तव तात विवर्धनम् ॥ १४ ॥
మునులు పలికిరి—హే శ్రేష్ఠ రాజా, మా హితవాక్యాన్ని శ్రద్ధగా వినుము. అలా చేస్తే, ఓ తాత, నీ ఆయుష్షు, శ్రీ, బలం, కీర్తి వృద్ధి చెందును.
Verse 15
धर्म आचरित: पुंसां वाङ्मन:कायबुद्धिभि: । लोकान् विशोकान् वतरत्यथानन्त्यमसङ्गिनाम् ॥ १५ ॥
వాక్కు, మనస్సు, శరీరం, బుద్ధి ద్వారా ధర్మాన్ని ఆచరించువారు శోకరహిత లోకాలకు చేరుదురు. భౌతికాసక్తి విడిచి వారు అనంత సుఖాన్ని పొందుదురు.
Verse 16
स ते मा विनशेद्वीर प्रजानां क्षेमलक्षण: । यस्मिन् विनष्टे नृपतिरैश्वर्यादवरोहति ॥ १६ ॥
హే వీరా, అందుకే ప్రజల క్షేమలక్షణమైన ధర్మం నీ వల్ల నశించనీయకు. అది నశిస్తే రాజు ఐశ్వర్యమూ రాజస్థానమూ నుండి తప్పక పతనమవుతాడు.
Verse 17
राजन्नसाध्वमात्येभ्यश्चोरादिभ्य: प्रजा नृप: । रक्षन्यथा बलिं गृह्णन्निह प्रेत्य च मोदते ॥ १७ ॥
హే రాజా, దుష్ట మంత్రులు మరియు దొంగల వంటి దుర్మార్గుల కలహాల నుండి ప్రజలను రక్షించి, న్యాయంగా బలి (పన్ను) స్వీకరించువాడు ఇహలోకములోను పరలోకములోను ఆనందించును.
Verse 18
यस्य राष्ट्रे पुरे चैव भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यते स्वेन धर्मेण जनैर्वर्णाश्रमान्वितै: ॥ १८ ॥
య whose రాష్ట్రం మరియు నగరాలలో వర్ణాశ్రమధర్మాన్ని అనుసరించే ప్రజలు తమ తమ కర్తవ్యాల ద్వారా భగవాన్ యజ్ఞపురుషుడు (శ్రీహరి)ని ఆరాధిస్తారో, ఆ రాజే ధర్మాత్ముడు.
Verse 19
तस्य राज्ञो महाभाग भगवान् भूतभावन: । परितुष्यति विश्वात्मा तिष्ठतो निजशासने ॥ १९ ॥
హే మహాభాగ! రాజు తన పాలనలో విశ్వాత్ముడు, భూతభావనుడు, జగత్కారణుడైన శ్రీభగవంతుని ఆరాధన జరుగుతుందని చూస్తే, భగవంతుడు సంతుష్టుడవుతాడు।
Verse 20
तस्मिंस्तुष्टे किमप्राप्यं जगतामीश्वरेश्वरे । लोका: सपाला ह्येतस्मै हरन्ति बलिमादृता: ॥ २० ॥
జగత్తుల ఈశ్వరేశ్వరుడైన శ్రీభగవంతుడు సంతుష్టుడైతే ఏది అప్రమేయం? అందుకే లోకపాలక దేవతలు మరియు వారి లోకవాసులు భక్తితో బలి-ఉపహారాలు సమర్పిస్తారు।
Verse 21
तं सर्वलोकामरयज्ञसङ्ग्रहं त्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् । यज्ञैर्विचित्रैर्यजतो भवाय ते राजन् स्वदेशाननुरोद्धुमर्हसि ॥ २१ ॥
హే రాజా! సమస్త లోకాలలో జరిగే యజ్ఞఫలాలను దేవతలతో కూడి అనుభవించేవాడు ఆ శ్రీభగవంతుడే. ఆయన త్రయీ వేదస్వరూపుడు, సమస్త సంపదల అధిపతి, తపస్సుకు పరమ లక్ష్యం. కాబట్టి మీ మంగళార్థం దేశవాసులను వివిధ యజ్ఞాలలో నియోగించి, ఎల్లప్పుడూ యజ్ఞార్పణ వైపు నడిపించవలెను।
Verse 22
यज्ञेन युष्मद्विषये द्विजातिभि- र्वितायमानेन सुरा: कला हरे: । स्विष्टा: सुतुष्टा: प्रदिशन्ति वाञ्छितं तद्धेलनं नार्हसि वीर चेष्टितुम् ॥ २२ ॥
మీ రాజ్యంలో ద్విజ బ్రాహ్మణులు యజ్ఞాన్ని విస్తరించి నిర్వహిస్తే, హరికి అంసరూపులైన దేవతలు ఆ కార్యంతో అత్యంత సంతుష్టులై మీకు కోరిన ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తారు. కాబట్టి ఓ వీరా! యజ్ఞాలను ఆపి దేవతలను అవమానించడం తగదు।
Verse 23
वेन उवाच बालिशा बत यूयं वा अधर्मे धर्ममानिन: । ये वृत्तिदं पतिं हित्वा जारं पतिमुपासते ॥ २३ ॥
వేనుడు అన్నాడు—అయ్యో! మీరు ఎంత బాలిష్టులు; అధర్మాన్నే ధర్మమని భావిస్తున్నారు. పోషించే నిజమైన భర్తను వదలి, పరపురుషుణ్ని భర్తగా భావించి పూజించేవారిలా మీరు ఉన్నారు।
Verse 24
अवजानन्त्यमी मूढा नृपरूपिणमीश्वरम् । नानुविन्दन्ति ते भद्रमिह लोके परत्र च ॥ २४ ॥
మూఢులు రాజరూపంలో ఉన్న పరమేశ్వరుని అవమానించి ఆరాధించరు; వారు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ మంగళసుఖాన్ని పొందరు।
Verse 25
को यज्ञपुरुषो नाम यत्र वो भक्तिरीदृशी । भर्तृस्नेहविदूराणां यथा जारे कुयोषिताम् ॥ २५ ॥
మీరు ‘యజ్ఞపురుషుడు’ అని పిలిచేది ఎవరు? దేవతలపై మీ భక్తి, భర్తస్నేహాన్ని వదిలి పరపురుషుని ఆశ్రయించే దుష్టస్త్రీ ప్రేమలాంటిది।
Verse 26
विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रवि: । पर्जन्यो धनद: सोम: क्षितिरग्निरपाम्पति: ॥ २६ ॥ एते चान्ये च विबुधा: प्रभवो वरशापयो: । देहे भवन्ति नृपते: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २७ ॥
విష్ణువు, బ్రహ్మ, శివుడు, ఇంద్రుడు, వాయువు, యముడు, సూర్యుడు, పర్జన్యుడు, కుబేరుడు, సోముడు (చంద్రుడు), భూమిదేవత, అగ్ని, వరుణుడు మరియు వరములు/శాపములు ఇవ్వగల ఇతర దేవతలు—ఇవన్నీ రాజు దేహంలో నివసిస్తాయి; అందుకే రాజు ‘సర్వదేవమయుడు’ అని చెప్పబడతాడు।
Verse 27
विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रवि: । पर्जन्यो धनद: सोम: क्षितिरग्निरपाम्पति: ॥ २६ ॥ एते चान्ये च विबुधा: प्रभवो वरशापयो: । देहे भवन्ति नृपते: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २७ ॥
విష్ణువు, బ్రహ్మ, శివుడు, ఇంద్రుడు, వాయువు, యముడు, సూర్యుడు, పర్జన్యుడు, కుబేరుడు, సోముడు (చంద్రుడు), భూమిదేవత, అగ్ని, వరుణుడు మరియు వరములు/శాపములు ఇవ్వగల ఇతర దేవతలు—ఇవన్నీ రాజు దేహంలో నివసిస్తాయి; అందుకే రాజు ‘సర్వదేవమయుడు’ అని చెప్పబడతాడు।
Verse 28
तस्मान्मां कर्मभिर्विप्रा यजध्वं गतमत्सरा: । बलिं च मह्यं हरत मत्तोऽन्य: कोऽग्रभुक्पुमान् ॥ २८ ॥
కాబట్టి, ఓ విప్రులారా, నాపై ఈర్ష్యను విడిచి, మీ కర్మకాండల ద్వారా నన్నే ఆరాధించండి; నాకు బలి-ఉపహారాలు సమర్పించండి. నాకన్నా శ్రేష్ఠుడై మొదటి హవిస్సును స్వీకరించేవాడు మరెవరు?—అని వేనుడు అన్నాడు।
Verse 29
मैत्रेय उवाच इत्थं विपर्ययमति: पापीयानुत्पथं गत: । अनुनीयमानस्तद्याच्ञां न चक्रे भ्रष्टमङ्गल: ॥ २९ ॥
మైత్రేయ మహర్షి ఇలా అన్నారు: పాపపు జీవితం మరియు తప్పుడు మార్గంలో పయనించడం వల్ల రాజు బుద్ధిహీనుడయ్యాడు మరియు సకల శుభాలకు దూరమయ్యాడు. మహర్షులు గౌరవపూర్వకంగా చేసిన విన్నపాన్ని అతడు తిరస్కరించాడు, తద్వారా అతడు నిందార్హుడయ్యాడు.
Verse 30
इति तेऽसत्कृतास्तेन द्विजा: पण्डितमानिना । भग्नायां भव्ययाच्ञायां तस्मै विदुर चुक्रुधु: ॥ ३० ॥
ఓ విదురా! తనను తాను గొప్ప పండితుడిగా భావించుకున్న ఆ మూర్ఖపు రాజు మహర్షులను అవమానించాడు. వారి శుభప్రదమైన విన్నపాన్ని తిరస్కరించడంతో, ఋషులు అతనిపై తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు.
Verse 31
हन्यतां हन्यतामेष पाप: प्रकृतिदारुण: । जीवञ्जगदसावाशु कुरुते भस्मसाद् ध्रुवम् ॥ ३१ ॥
మహర్షులందరూ ఒక్కసారిగా ఇలా అరిచారు: చంపండి! ఇతనిని చంపండి! ఇతడు స్వభావరీత్యా అత్యంత క్రూరమైన పాపాత్ముడు. ఇతడు జీవించి ఉంటే, నిశ్చయంగా ఈ లోకాన్నంతటినీ బూడిద చేస్తాడు.
Verse 32
नायमर्हत्यसद्वृत्तो नरदेववरासनम् । योऽधियज्ञपतिं विष्णुं विनिन्दत्यनपत्रप: ॥ ३२ ॥
ఋషులు ఇంకా ఇలా అన్నారు: ఈ దుర్మార్గుడు, అహంకారి సింహాసనంపై కూర్చోవడానికి ఏమాత్రం అర్హుడు కాదు. ఇతడు ఎంత సిగ్గులేనివాడంటే, యజ్ఞపతి అయిన సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువునే నిందించాడు.
Verse 33
को वैनं परिचक्षीत वेनमेकमृतेऽशुभम् । प्राप्त ईदृशमैश्वर्यं यदनुग्रहभाजन: ॥ ३३ ॥
కేవలం అమంగళకరమైన వేనుడు తప్ప, సకల ఐశ్వర్యాలను ప్రసాదించే భగవంతుని ఎవరు నిందిస్తారు? భగవంతుని కరుణ వల్లనే కదా జీవుడు సకల సంపదలను పొందుతాడు.
Verse 34
इत्थं व्यवसिता हन्तुमृषयो रूढमन्यव: । निजघ्नुर्हुङ्कृतैर्वेनं हतमच्युतनिन्दया ॥ ३४ ॥
ఈ విధంగా అంతర్లీన కోపాన్ని వెల్లడించిన మహర్షులు వెంటనే రాజును సంహరించాలని నిర్ణయించారు. అచ్యుతుని నింద చేసినందువల్ల వేనుడు ముందే మృతసమానుడయ్యాడు; కాబట్టి ఆయుధాలు లేకుండానే, కేవలం ఘోషమైన హుంకార శబ్దాలతోనే ఋషులు అతన్ని సంహరించారు.
Verse 35
ऋषिभि: स्वाश्रमपदं गते पुत्रकलेवरम् । सुनीथा पालयामास विद्यायोगेन शोचती ॥ ३५ ॥
ఋషులు తమ తమ ఆశ్రమాలకు వెళ్లిన తరువాత, వేనుని తల్లి సునీథా కుమారుని మరణంతో తీవ్రంగా శోకించింది. ఆమె మంత్రయోగంతోను, కొన్ని ద్రవ్యాల ప్రయోగంతోను కుమారుని మృతదేహాన్ని సంరక్షించాలని నిర్ణయించింది.
Verse 36
एकदा मुनयस्ते तु सरस्वत्सलिलाप्लुता: । हुत्वाग्नीन् सत्कथाश्चक्रुरुपविष्टा: सरित्तटे ॥ ३६ ॥
ఒకసారి ఆ మునులు సరస్వతి నదిలో స్నానం చేసి యజ్ఞాగ్నుల్లో ఆహుతులు సమర్పించి తమ నిత్యకర్మలను నిర్వహించారు. ఆ తరువాత నది తీరంలో కూర్చొని పరమపురుషుని మరియు ఆయన లీలలను గురించి పవిత్ర సంభాషణలు ప్రారంభించారు.
Verse 37
वीक्ष्योत्थितांस्तदोत्पातानाहुर्लोकभयङ्करान् । अप्यभद्रमनाथाया दस्युभ्यो न भवेद्भुव: ॥ ३७ ॥
ఆ రోజుల్లో దేశంలో ప్రజలను భయపెట్టే అనేక ఉపద్రవాలు ఏర్పడ్డాయి. వాటిని చూసి ఋషులు పరస్పరం ఇలా అన్నారు—రాజు మరణించడంతో లోకం రక్షకుడిలేని స్థితిలో ఉంది; దొంగలు, దస్యువుల వల్ల ప్రజలకు అపశకునం కలగకూడదు.
Verse 38
एवं मृशन्त ऋषयो धावतां सर्वतोदिशम् । पांसु: समुत्थितो भूरिश्चोराणामभिलुम्पताम् ॥ ३८ ॥
ఋషులు ఈ విధంగా చర్చించుకుంటుండగా, అన్ని దిశల నుంచీ ధూళి తుఫాను లేచినట్లు చూశారు. పౌరులను దోచుకుంటూ పరుగులు తీస్తున్న దొంగలు, దస్యువుల వల్ల ఆ ధూళి ఎగసింది.
Verse 39
तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ ३९ ॥ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिन: ॥ ४० ॥
వేణ రాజు మరణంతో ప్రజల్లో మహా ఉపద్రవం ఏర్పడిందని మునులు గ్రహించారు. రాజ్యపాలన లేక జనపదం అరాజకమై, దొంగలు‑దుష్టులు పరస్పరం హత్యలకు దిగుతూ ప్రజల ధనాన్ని దోచుకున్నారు; శక్తి ఉన్నప్పటికీ మునులు అది తమకు అనుచితమని భావించి ఆ కల్లోలాన్ని ఆపలేదు.
Verse 40
तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ ३९ ॥ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिन: ॥ ४० ॥
అరాజకమైన జనపదంలో ప్రజలు ధైర్యహీనులై, దేశమంతా దొంగలతో నిండినట్లైంది. మునులు తమ శక్తితో ప్రజలను ఆపగలిగినా, దోషాన్ని గమనించి స్వధర్మాన్ని తలచి అలా చేయడం అనుచితమని భావించారు.
Verse 41
ब्राह्मण: समदृक् शान्तो दीनानां समुपेक्षक: । स्रवते ब्रह्म तस्यापि भिन्नभाण्डात्पयो यथा ॥ ४१ ॥
బ్రాహ్మణుడు సమదృష్టి, శాంత స్వభావుడు అయినా దరిద్రులను నిర్లక్ష్యం చేయడం అతని ధర్మం కాదు. నిర్లక్ష్యంతో అతని బ్రహ్మతేజస్సు క్షీణిస్తుంది; పగిలిన పాత్ర నుంచి పాలు కారినట్లే.
Verse 42
नाङ्गस्य वंशो राजर्षेरेष संस्थातुमर्हति । अमोघवीर्या हि नृपा वंशेऽस्मिन् केशवाश्रया: ॥ ४२ ॥
మునులు నిర్ణయించారు—రాజర్షి అంగ వంశాన్ని ఆపడం తగదు. ఎందుకంటే ఈ వంశంలోని రాజులు అమోఘవీర్యులు, కేశవుని ఆశ్రయించినవారు; భగవద్భక్తికి సహజంగా ప్రవణులు అవుతారు.
Verse 43
विनिश्चित्यैवमृषयो विपन्नस्य महीपते: । ममन्थुरूरुं तरसा तत्रासीद्बाहुको नर: ॥ ४३ ॥
ఇలా నిర్ణయించుకొని ఋషులు మరణించిన వేణ రాజు శరీరంలోని తొడలను విధిపూర్వకంగా బలంగా మథించారు. ఆ మథన ఫలితంగా అక్కడే ‘బాహుక’ అనే బొద్దు కాయుడైన పురుషుడు జన్మించాడు.
Verse 44
काककृष्णोऽतिह्रस्वाङ्गो ह्रस्वबाहुर्महाहनु: । ह्रस्वपान्निम्ननासाग्रो रक्ताक्षस्ताम्रमूर्धज: ॥ ४४ ॥
వేనరాజు తొడల నుండి జన్మించిన ఆ పురుషుడు ‘బాహుక’ అని పిలువబడెను. అతని వర్ణం కాకి వలె నల్లగా ఉండెను; అవయవాలు అతి చిన్నవి, చేతులు కాళ్లు చిన్నవి, దవడ పెద్దది, ముక్కు చప్పగా, కళ్ళు ఎర్రగా, జుట్టు తామ్రవర్ణంగా ఉండెను।
Verse 45
तं तु तेऽवनतं दीनं किं करोमीति वादिनम् । निषीदेत्यब्रुवंस्तात स निषादस्ततोऽभवत् ॥ ४५ ॥
అతడు దీనుడై వినయంగా వంగి, “నేను ఏమి చేయాలి?” అని అడిగెను. ఋషులు, “కూర్చో (నిషీద)” అని పలికిరి. అలా అతడు ‘నిషాద’గా ప్రసిద్ధి చెంది నైషాద వంశపిత అయ్యెను।
Verse 46
तस्य वंश्यास्तु नैषादा गिरिकाननगोचरा: । येनाहरज्जायमानो वेनकल्मषमुल्बणम् ॥ ४६ ॥
నిషాదుడు జన్మించిన వెంటనే వేనుని ఘోర పాపకర్మఫల భారాన్ని తనపై స్వీకరించెను. అందువల్ల నైషాదులు దొంగతనం, దోపిడీ, వేట వంటి పాపకార్యాలలో నిమగ్నులై, కొండలు అడవులలోనే నివసించుటకు అనుమతింపబడుదురు।
Frequently Asked Questions
The sages perceived that without a ruler, society would become unregulated and vulnerable to thieves and rogue elements—an anarchy that would rapidly destroy dharma. In rāja-dharma terms, imperfect kingship can seem preferable to no kingship. Their later regret underscores a Bhāgavatam principle: political necessity cannot override moral qualification for leadership, because an adharmic ruler can become a greater calamity than external criminals.
In the Bhāgavatam’s framework, yajña is not mere ritualism; it sustains reciprocal harmony between humans, devas (as administrative powers), and the Supreme Lord as the ultimate enjoyer of sacrifice. By stopping sacrifice, charity, and offerings, Vena severed the religious economy that stabilizes varṇāśrama duties and divine satisfaction. The result is both inner decline (loss of spiritual culture) and outer breakdown (law-and-order deterioration and fear-driven social unrest).
Vena’s claim is the theological error of conflating delegated authority with the Absolute. While śāstra describes the king as embodying administrative aspects of various devas (a functional representation of cosmic governance), this does not make him Bhagavān. Vena turns a symbolic principle into self-worship, rejects Viṣṇu-yajña, and commits blasphemy—thereby violating the Bhāgavatam’s central axiom that all power is subordinate to the Supreme Lord.
The text presents brāhmaṇa-śakti: the potency of truth-aligned speech and mantra, rooted in tapas (austerity), purity, and realization. Their “high-sounding words” function as a sanctioned spiritual force, not personal vengeance. The narrative also implies a moral jurisprudence: when a ruler becomes a systemic threat to dharma and blasphemes the Lord, saintly authority may enact extraordinary correction to prevent wider catastrophe.
Niṣāda (first named Bāhuka) emerges when the sages churn Vena’s thigh, producing a being who immediately takes on the karmic residue of Vena’s sins. Symbolically, the “thigh” indicates a lower, supporting stratum of the social body, and the resulting Naiṣāda lineage is described as inclined toward activities like hunting and plundering. The episode frames a purification mechanism: extracting sin before generating a righteous successor, thereby preparing the state for restoration of dharma.