Atharva Veda 9.4.8 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 4, Mantra 8

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

इन्द्र॒स्यौजो॒ वरु॑णस्य बा॒हू अ॒श्विनो॒रंसौ॑ म॒रुता॑मि॒यं क॒कुत्। बृह॒स्पतिं॒ संभृ॑तमे॒तमा॑हु॒र्ये धीरा॑सः क॒वयो॒ ये म॑नी॒षिणः॑

IAST Transliteration

índrasya ójo váruṇasya bāhū́ aśvíno­r áṃsā́u marútām iyáṃ kakút | bṛ́haspátiṃ sáṃbhṛtam etám āhur yé dhī́rāsaḥ kaváyo yé manīṣíṇaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Indra’s might, Varuṇa’s arms, the Aśvins’ shoulders—this is the Maruts’ summit. This they call Bṛhaspati, well-compounded, even they who are steadfast, poets, and discerning.

Translation

ఇంద్రుని ఓజస్సు, వరుణుని బాహువులు, అశ్వినుల భుజాలు—ఇదే మరుతుల కకుత్ (శిఖరం/ఉన్నత భాగం). దీనినే సుసంఘటితమైన ‘బృహస్పతి’ అని అంటారు—ధీరులు, కవులు, మనీషులు (వివేకులు) అయిన వారు.

Word by Word

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• ओजः: strength, vigor
• ओजः: कर्तृ/विशेष्य (समासार्थे/वाक्ये मुख्यपदम्)
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• बाहू: (the two) arms
• बाहू: कर्तृ/विशेष्य (समुच्चित-प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)

• अश्विनोः: of the Aśvins (the two)
• अश्विनोः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)

• अंसौ: (the two) shoulders
• अंसौ: कर्तृ/विशेष्य (समुच्चित-प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: अंस (प्रातिपदिक)

• मरुताम्: of the Maruts
• मरुताम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• इयम्: this
• इयम्: कर्तृ/विशेष्य (समुच्चित-प्रथमा)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ककुत्: peak, summit; (met.) crest/backbone
• ककुत्: कर्तृ/विशेष्य (समुच्चित-प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: ककुत् (प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिम्: Bṛhaspati
• बृहस्पतिम्: कर्म (आहुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• संभृतम्: collected, gathered, well-assembled
• संभृतम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective (Past Passive Participle)
• Root: सम् + √भृ (भृञ्) → संभृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• एतम्: this (one)
• एतम्: कर्म (आहुः इत्यस्य; बृहस्पतिम् इत्यस्य पुनरुक्त-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आहुः: they have said / call
• आहुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अह् (अहँ) / √ब्रू (अर्थे ‘कथने’)—वैदिके ‘आहुः’ इति परम्परया √अह्-रूपम्

• ये: who
• ये: कर्तृ (आहुः इत्यस्य)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धीरासः: steadfast, wise (men)
• धीरासः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: धीरा (प्रातिपदिक)

• कवयः: seers, poets
• कवयः: कर्तृ (समुच्चितः)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• ये: who
• ये: कर्तृ (समुच्चितः)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मनीषिणः: thoughtful, intelligent (ones)
• मनीषिणः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: मनीषिन् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (verification via anukramaṇī needed).

Devata: Bṛhaspati as assembled power; with Indra/Varuṇa/Aśvins/Maruts as constituents

Chandas: Triṣṭubh-like (verification needed).

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: vira