Atharva Veda 9.2.3: Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 3

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

दु॒ष्वप्न्यं॑ काम दुरि॒तं च॑ कामाप्र॒जस्ता॑मस्व॒गता॒मव॑र्तिम्। उ॒ग्र ईशा॑नः॒ प्रति॑ मुञ्च॒ तस्मि॒न् यो अ॒स्मभ्य॑मंहूर॒णा चिकि॑त्सात्

IAST Transliteration

duṣvápnyaṃ kāma duritáṃ ca kāmā́prajastām asvágatām ávartim | ugrá ī́śānaḥ práti muñca tásmin yó asmábhyam aṃhūraṇā́ cikitsā́t ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The evil-dreaming, O Kāma, and the evil plight, O Kāma—barrenness, ill-going, and mis-turning: thou fierce lord, cast it back upon that man who, with distressful intent, would contrive against us.

Translation

ఓ కామా, దుఃస్వప్న్యమైన అశుభం, అలాగే ఓ కామా, దురితం (పాపం/విపత్తు)—సంతానలేమి, కుపథగమనం, తలక్రిందుల తిరుగుడు/విపర్యయం: ఓ ఉగ్ర ఈశానా, ఇవన్నీ మాపై కీడు చేయాలనే దుఃఖకర ఉద్దేశంతో మా మీద కుట్ర పన్నే వాడిపైనే తిరిగి వేయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दुष्वप्न्यम्: evil dream; nightmare (as an affliction)
• दुष्वप्न्यम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: दुष्वप्न्य (दुष्-स्वप्न) प्रातिपदिक

• काम: O Kāma (Desire)
• काम: (सम्बोधन)
• Type: Noun (vocative)
• Root: काम प्रातिपदिक

• दुरितम्: evil; sin; misfortune
• दुरितम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दुरित प्रातिपदिक

• च: and
• च: (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च

• काम: O Kāma
• काम: (सम्बोधन)
• Type: Noun (vocative)
• Root: काम प्रातिपदिक

• अप्रजास्ताम्: childlessness; lack of offspring
• अप्रजास्ताम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अ-प्रजा-स्त (प्रजा + स्त) प्रातिपदिक

• अस्वगताम्: misgoing; going the wrong way; ill-faring
• अस्वगताम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अ-स्व-गता (स्व + गत) प्रातिपदिक

• अवर्तिम्: non-return; no turning back; (state of) not coming back
• अवर्तिम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: अ-वर्ति (वर्ति/वर्तिन्) प्रातिपदिक

• उग्रः: fierce; formidable
• उग्रः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: उग्र प्रातिपदिक

• ईशानः: ruling; lordly; sovereign
• ईशानः: कर्तृ
• Type: Participle (adjectival)
• Root: ईशान (ईश् ‘to rule, own’) कृत्-प्रातिपदिक (शानच्)

• प्रति: towards; back; in return
• प्रति: (दिशा/प्रत्यभिमुख्य)
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: प्रति

• मुञ्च: release; set free; let go
• मुञ्च: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (मुञ्चति)

• तस्मिन्: in/onto that (person/thing)
• तस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: तद् सर्वनाम

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (यः) सर्वनाम

• अस्मभ्यम्: to us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् सर्वनाम

• अंहूः: distress; harm; trouble
• अंहूः: कर्तृ (यो अंहूः …)
• Type: Noun
• Root: अंहस्/अंहू (Vedic) प्रातिपदिक

• अरणा: hurtful; injuring; harmful
• अरणा: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अरण (Vedic) प्रातिपदिक

• चिकित्सात्: may he devise/attempt; may he intend (harm)
• चिकित्सात्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चित्/चिकित्स् (Vedic desiderative base ‘to perceive/understand; to intend/plan’)

Attribution

Rishi: Atharvanic transmission (Kāma-cycle)

Devata: Kāma as īśāna; the evils (duṣvapnya/durita) as objects of manipulation

Chandas: Anuṣṭubh-like

Mantra Rasa

Primary: raudra

Secondary: vira