Mantra 2

Sukta 114

Sanskrit (Devanagari)

ऋतस्यर्तेनादित्या यजत्रा मुञ्चतेह नः । यज्ञं यद् यज्ञवाहसः शिक्षन्तो नोपशेकिम

IAST Transliteration

ṛtásya ṛté́nādityā́ yajátrā muñcátéhá naḥ | yajñáṃ yád yajñavā́hasaḥ śíkṣanto nópaśekím

English Translation (Griffith/Whitney)

By Order’s power, O Ādityas, ye worship-worthy, release us here—when, O bearers of the sacrifice, correcting us, we have not duly tended the sacrifice with fitting service.

Translation

ఋతం (ధర్మ-నియమం) యొక్క శక్తితో, హే ఆదిత్యులారా, హే యజత్రా (పూజ్య) దేవులారా, మమ్మల్ని ఇక్కడ విముక్తం చేయండి. హే యజ్ఞవాహసులారా (యజ్ఞాన్ని మోసేవారారా), మేము యజ్ఞంలో తప్పు చేసినప్పుడు—తగిన సేవా-ఉపచారంతో యజ్ఞాన్ని యథావిధిగా పోషించలేకపోయినప్పుడు—మమ్మల్ని సరిదిద్దుతూ (దోషబంధం నుండి) విడిపించండి.

Word by Word

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• ऋतेन: by/with ṛta
• ऋतेन: करण
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• आदित्याः: the Ādityas
• आदित्याः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)

• यजत्राः: worthy of worship
• यजत्राः: कर्तृ (विशेषण-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यजत्र (प्रातिपदिक)

• मुञ्चते: they release/set free
• मुञ्चते: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)

• इह: here
• इह: अधिकारण (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• नः: for us / our
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (for us/our)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: the sacrifice
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• यत्: which
• यत्: कर्म (यज्ञम्-सम्बन्धी यत्)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यज्ञवाहसः: the sacrifice-bearers (those who convey the offering; esp. divine carriers such as Agni etc.)
• यज्ञवाहसः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: यज्ञवाह (प्रातिपदिक; यज्ञ + वाह)

• शिक्षन्तः: instructing/teaching
• शिक्षन्तः: कर्तृ (सहायक-क्रिया/विशेषणम् यज्ञवाहसः)
• Type: Verb (participle)
• Root: शिक्ष् (धातु)

• न: not
• न: सम्बन्ध (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• उपशेकिम: one who sprinkles/bedews (a sprinkler); (here) a negligent/deficient performer is not (to be)
• उपशेकिम: कर्म (निषेध्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उप-शेकिन् (प्रातिपदिक; उप + शेकिन्)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in input)

Devata: Ādityāḥ / Yajñavāhasaḥ

Chandas: Anuṣṭubh (probable; not metrically verified here)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From anxious recognition of fault → humble petition → quieted reassurance through divine correction.","listener_experience":"Atonement without despair; a sense of being re-admitted into order.","intensity":4}