Mantra 1

Sukta 106

Sanskrit (Devanagari)

दूर्वाशाला आयने ते परायणे दूर्वा रोहतु पुष्पिणीः । उत्सो वा तत्र जायतां ह्रदो वा पुण्डरीकवान्

IAST Transliteration

dū́rvāśālā ā́yane te parā́yaṇe dū́rvā rohatu puṣpíṇīḥ | útsaḥ vā́ tátra jā́yatāṃ hradó vā́ puṇḍarī́kavān ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Dūrvā be thy house at coming-in, at going-forth; let dūrvā grow there, rich in bloom. Or let a spring arise therein, or a pool, lotus-bearing.

Translation

నీ రాకలోను, నీ బయలుదేరుటలోను—దూర్వా (దూబ)యే నీ గృహమై ఉండుగాక; అక్కడ పుష్పసమృద్ధిగా దూర్వా పెరుగుగాక. లేదా అక్కడ ఒక ఊట పుట్టుగాక; లేదా పద్మములు కలిగిన ఒక హ్రదము ఏర్పడుగాక.

Word by Word

• दूर्वा-शाला: a hut/abode of दूर्वा-grass; a place with दूर्वा
• दूर्वा-शाला: अधिकारण (स्थान/आश्रय-निर्देशः)
• Type: Noun (compound)
• Root: दूर्वा (प्रातिपदिक) + शाला (प्रातिपदिक)

• आयने: in the going/approach; in the course (of coming)
• आयने: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: आयन (प्रातिपदिक)

• ते: of you/thy
• ते: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• परायणे: in the going forth/setting out; in departure
• परायणे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: परायण (प्रातिपदिक)

• दूर्वा: Dūrvā grass (Cynodon dactylon)
• दूर्वा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: दूर्वा (प्रातिपदिक)

• रोहतु: let it grow; may it sprout
• रोहतु: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √रुह् (रुहँ बीजजनने/वृद्धौ)

• पुष्पिणीः: flowering (ones); rich in blossoms
• पुष्पिणीः: कर्तृ (दूर्वायाः विशेषणम्/सह-कर्तृभावः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पुष्पिन् (प्रातिपदिक; ‘having flowers’)

• उत्सः: a spring; fountain
• उत्सः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उत्स (प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा

• तत्र: there
• तत्र: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र

• जायताम्: let (them two) arise/come to be
• जायताम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनँ प्रादुर्भावे)

• ह्रदः: a pool; lake
• ह्रदः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा

• पुण्डरीकवान्: lotus-bearing; full of white lotuses
• पुण्डरीकवान्: कर्तृ (ह्रदस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पुण्डरीकवत् (प्रातिपदिक; ‘having lotuses’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (variable Anukramaṇī attribution).

Devata: Dūrvā (as plant-power) and auspicious waters; implicitly Śrī/Puṣṭi-type prosperity forces.

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"From ordinary entry/exit to a gently beautified, sanctified home-space.","listener_experience":"Safety, freshness, and auspicious delight in the dwelling.","intensity":3}