Atharva Veda 4.38.1: Kanda 4, Anuvaka 4, Sukta 38, Mantra 1

Sukta 38

Sanskrit (Devanagari)

वाजिनीवान् ऋषभः। उ॒द्भि॒न्द॒तीं सं॒जय॑न्तीमप्स॒रां सा॑धुदे॒विनी॑म्। ग्लहे॑ कृ॒तानि॑ कृण्वा॒नाम॑प्स॒रां तामि॒ह हु॑वे

IAST Transliteration

vājinī́vān ṛṣabháḥ | udbhindatī́ṃ saṃjáyantīm apsaráṃ sā́dhudevínīm | gláhe kṛtā́ni kṛṇvāná̄m apsaráṃ tā́m ihá huvḗ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The Bull, victorious in onset: the Apsaras, the kindly goddess, who bursteth through and maketh men to conquer—her, who in the wager fashioneth the ‘made’ successes, her do I invoke hither.

Translation

దాడిలో విజయం పొందే వృషభుడు. చీల్చుకుంటూ ముందుకు దూసుకెళ్లి జయం కలిగించే సాధుదేవిని అప్సరా—జూదం (గ్లహ) లో ‘కృత’ సిద్ధులను నిర్మించేది—ఆ అప్సరాను ఇక్కడికి నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वाजिनीवान्: possessing speed/steeds; swift
• वाजिनीवान्: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: वाजिनीवत् (प्रातिपदिक; वाजिन् ‘वेगवान्/अश्व’ + -वत्)

• ऋषभः: the bull (chief/strong one)
• ऋषभः: कर्तृ (उक्त/निहितः)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)

• उद्भिन्दतीम्: bursting forth; breaking open
• उद्भिन्दतीम्: कर्म (अप्सरसम् विशेषयति)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: उद्-√भिद् (भिदिर् छेदने) → भिन्दत् (वर्तमान कृदन्त)

• संजयन्तीम्: conquering; winning
• संजयन्तीम्: कर्म (अप्सरसम् विशेषयति)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: सम्-√जि (जि जय॑े) → जयन्ती (वर्तमान कृदन्त)

• अप्सराम्: the Apsaras (nymph)
• अप्सराम्: कर्म (हुवे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)

• साधुदेविनीम्: the good/divine one
• साधुदेविनीम्: कर्म (अप्सरसम् विशेषयति)
• Type: Adjective (compound)
• Root: साधु-देविनी (प्रातिपदिक; साधु ‘good/true’ + देविनी ‘divine lady’)

• ग्लहे: in gambling; at the dice-game
• ग्लहे: अधिकरण (यत्र)
• Type: Noun
• Root: ग्लह (प्रातिपदिक; ‘dice-play, gambling’)

• कृतानि: things done; deeds
• कृतानि: कर्म (कृण्वानाम् इत्यस्य)
• Type: Participle used as Noun
• Root: √कृ (कृञ् करणे) → कृत (भूतकृदन्त)

• कृण्वानाम्: of (those) doing/making
• कृण्वानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी; ‘of those doing’)
• Type: Participle
• Root: √कृ (कृञ् करणे) → कृण्वान (वर्तमान कृदन्त; आत्मनेपदी)

• अप्सराम्: the Apsaras
• अप्सराम्: कर्म (हुवे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)

• ताम्: her; that (one)
• ताम्: कर्म (अप्सरसम् पुनर्निर्दिशति)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इह: here
• इह: अधिकरण (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• हुवे: I invoke; I call
• हुवे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (ह्वेञ् आह्वाने)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anonymous/collective in many AV charms; transmitted under Atharvan/Āṅgirasa authority)

Devata: Apsaras (auspicious, ‘sādhudevinī’), with an associated ‘ṛṣabha’ (bull/consort-force)

Chandas: Mixed; predominantly Anuṣṭubh-like cadence with Atharvanic prose-verse flexibility

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: adbhuta