Mantra 9

Sukta 36

Sanskrit (Devanagari)

ये मा क्रोधयन्ति लपिता हस्तिनं मशका इव । तानहं मन्ये दुर्हितान् जने अल्पशयूनिव

IAST Transliteration

yé mā́ krodháyanti lapitā́ hastínaṃ maśakā́ iva | tā́n aháṃ manye dúrhitān jané álpaśayūn iva ||

English Translation (Griffith/Whitney)

They who enrage me—prating fellows—like gnats that vex an elephant, those do I deem ill-set among men, as creatures with a scanty couch and lodging.

Translation

నన్ను కోపపెట్టేవారు—బొబ్బిలి మాటలవారు—ఏనుగును వేధించే దోమల వంటివారు. వారిని నేను జనుల మధ్య ‘దుర్హిత’ (కుస్థితులు)గా భావిస్తాను; అల్ప శయ్యా, అల్ప ఆశ్రయం కల జీవుల్లాగా.

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-

• माम्: me
• माम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्रोधयन्ति: anger / provoke
• क्रोधयन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्रुध् (धातु) → क्रोधयति (णिच्)

• लपिताः: chattering, prattling
• लपिताः: Kartā (विशेषणम्) / (ये इति विशेष्यस्य)
• Type: Adjective (participle)
• Root: लपित (कृदन्त-प्रातिपदिक); धातु: लप् ‘to prattle/speak’ → क्त

• हस्तिनम्: elephant
• हस्तिनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: हस्तिन् (प्रातिपदिक)

• मशकाः: mosquitoes
• मशकाः: Kartā (उपमान-वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: मशक (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: (उपमा-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• तान्: them
• तान्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मन्ये: I think / consider
• मन्ये: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु) ‘to think’

• दुर्हितान्: ill-disposed, harmful
• दुर्हितान्: Karma (तान् इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दुर्हित (प्रातिपदिक; दुḥ + हित ‘ill-placed/ill-disposed’)

• जने: among people, in the community
• जने: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• अल्पशयून्: light-sleepers / those who sleep little
• अल्पशयून्: Karma (तान् इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (substantival)
• Root: अल्पशयु (प्रातिपदिक; अल्प + शयु ‘sleeping little’)

• इव: like, as
• इव: (उपमा-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasic charm-tradition (attribution uncertain at verse-level)

Devata: Mantra as imprecatory force; implicitly directed against human adversaries

Chandas: Anuṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"hasya","emotional_arc":"Irritation/anger → mocking comparison → decisive dismissal and social downgrading.","listener_experience":"A sharp laugh-like release that breaks the spell of provocation; renewed composure.","intensity":6}