Sukta 4
Rishi: Traditionally associated with Prajāpati/Skambha-type speculation in AV 15 (exact r̥ṣi assignment varies by anukramaṇī; needs full hymn apparatus).
Devata: Kāla (Time/Year) and directional guardians personified as Vairūpa and Vairāja.
Chandas: Mixed/prose-like Atharvanic style; not a strict Ṛgvedic meter in these cataloguing lines.
AV 15.4 ఒక కాల-పంచాంగ/కోస్మిక రక్షణ సూక్తం. ఇది సంవత్సరాన్ని (కాలాన్ని) నెలలు, దిక్కులు, యజ్ఞకర్మ నిర్వాహకులు అనే క్రమబద్ధమైన జాలంగా “స్థాపించి”, లబ్ధిదారుడు కాలం–స్థలం మధ్య సరిగా స్థితిచెందేలా చేస్తుంది. ఋతుమాసాలను రక్షకులుగా పేరుపెట్టి, వాటిని బలమైన వైదిక గీతశక్తులతో (ఉదా., బృహత్, రథంతర; వైరూప, వైరాజ) జతచేయడం ద్వారా, అవ్యవస్థను దూరం చేసే అపోత్రోపాయిక ఆవరణం ఏర్పడి, ఔషధం కాక సరియైన సమన్వయజ్ఞానం (విద్యా) ద్వారా శ్రేయస్సు స్థిరపడుతుంది.
Mantras
Mantra 1
तस्मै॒ प्राच्या॑ दि॒शः
ఆయనకే తూర్పు దిక్కు (ప్రాచ్యా దిశః).
Mantra 2
वा॒स॒न्तौ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्वन् बृ॒हच्च॑ रथंत॒रं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
వసంత ఋతువులోని రెండు మాసాలను వారు అతని రక్షకులుగా నియమించారు; అలాగే ‘బృహత్’ మరియు ‘రథంతర’—ఈ రెండింటినీ అతని యజ్ఞకర్మకు అనుష్ఠాతలుగా (క్రియ నిర్వర్తకులుగా) స్థాపించారు.
Mantra 3
वा॒स॒न्तावे॑नं॒ मासौ॒ प्राच्या॑ दि॒शो गो॑पायतो बृ॒हच्च॑ रथंत॒रं चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
వసంత ఋతువின் రెండు నెలలు అతనిని తూర్పు దిక్కు నుండి కాపాడుతాయి; అలాగే ‘బృహత్’ మరియు ‘రథంతర’ (సామన్లు) అతని పక్కన నిలిచి సేవకులుగా ఉంటాయి—ఇలా తెలిసినవాడు (ఇదివల్ల రక్షణ పొందుతాడు).
Mantra 4
तस्मै॒ दक्षि॑णाया दि॒शः
అతనికి దక్షిణ దిక్కు కూడా (నిశ్చయంగా) భద్రపడుతుంది.
Mantra 5
ग्रैष्मौ॒ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्वन् यज्ञाय॒ज्ञियं॑ च वामदेव्यं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
గ్రీష్మ ఋతువின் రెండు నెలలు రక్షకులుగా నియమించబడ్డాయి; అలాగే ‘యజ్ఞాయజ్ఞియ’ మరియు ‘వామదేవ్య’—ఈ రెండూ యాగక్రియను పూర్తిచేసే అనుష్ఠాతలు.
Mantra 6
ग्रैष्मा॑वेनं॒ मासौ॒ दक्षि॑णाया दि॒शो गो॑पायतो यज्ञाय॒ज्ञियं॑ च वामदे॒व्यं चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
గ్రీష్మకాలంలోని రెండు నెలలు అతనిని దక్షిణ దిశ నుండి కాపాడుతాయి; అలాగే ‘యజ్ఞాయజ్ఞియ’ మరియు ‘వామదేవ్య’ స్తోత్రాలు అతని పక్కన నిలిచి సేవచేస్తాయి—ఇలా తెలిసినవానికి.
Mantra 7
तस्मै॑ प्र॒तीच्या॑ दि॒शः
అతనికి పశ్చిమ దిశ భద్రంగా స్థిరపడుతుంది.
Mantra 8
वार्षि॑कौ॒ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्वन् वैरू॒पं च॑ वैरा॒जं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
వర్షాకాలంలోని ఆ రెండు నెలలు—వైరూపం మరియు వైరాజం—ఇద్దరినీ రక్షకులుగా నియమిస్తాయి; అలాగే ఈ ఇద్దరూ కర్మ/అనుష్ఠానాన్ని నిర్వహించే కార్యనిర్వాహకులు (అనుష్ఠాతారౌ) అవుతారు.
Mantra 9
वार्षि॑कावेनं॒ मासौ॑ प्र॒तीच्या॑ दि॒शो गो॑पायतो वैरू॒पं च॑ वैरा॒जं चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
పశ్చిమ దిశ నుండి వర్షాకాలంలోని ఆ రెండు నెలలు ఈ మనిషిని కాపాడుతాయి; వైరూపం మరియు వైరాజం అతనికి అనుసరించి తోడుగా నిలుస్తాయి—ఇలా తెలిసినవానికి.
Mantra 10
तस्मा॒ उदी॑च्या दि॒शः
అతనికై ఉత్తర దిశలు అనుకూలంగా/రక్షకంగా ఉంటాయి.
Mantra 11
शा॒र॒दौ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्वंछ्यै॒तं च॑ नौध॒सं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
శరదృతువుకు చెందిన రెండు నెలలు—శ్యైత మరియు నౌధస—రక్షకులుగా నియమింపబడ్డారు; యజ్ఞకర్మను అనుష్ఠించేవారుగా (క్రియానిర్వాహకులుగా) వారు ఇద్దరూ నిలిచారు.
Mantra 12
शा॒र॒दावे॑नं॒ मासा॒वुदी॑च्या दि॒शो गो॑पायतः श्यै॒तं च॑ नौध॒सं चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
ఉత్తర దిక్కు నుండి వచ్చిన శరదృతువు యొక్క ఆ రెండు నెలలు ఈ మనిషిని కాపాడుతాయి; శ్యైత మరియు నౌధస అతనికి అనుసరించి నిలిచి సేవిస్తారు—ఇలా ఎవడు తెలుసుకొనునో అతడికి (ఇది ఫలిస్తుంది).
Mantra 13
तस्मै॑ ध्रु॒वाया॑ दि॒शः
ఆయనకే ధ్రువా (స్థిర) దిశ యొక్క చతుర్దిక్-ప్రదేశాలు (దిక్కులు) చెందుతాయి.
Mantra 14
है॒म॒नौ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्व॒न् भूमिं॑ चा॒ग्निं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
హైమనా (శీతకాల) రెండు మాసాలను వారు గోప్తార (రక్షకులు) గా నియమించారు—భూమి మరియు అగ్ని యొక్క అనుష్ఠాతార (కార్య-నిర్వాహకులు) గా.
Mantra 15
है॒म॒नावे॑नं॒ मासौ॑ ध्रु॒वाया॑ दि॒शो गो॑पायतो॒ भूमि॑श्चा॒ग्निश्चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
హైమనా అనే ఆ రెండు మాసాలు—అతనికోసం ధ్రువ (స్థిర) ప్రాంతపు దిశలను కాపాడుతాయి; భూమి మరియు అగ్ని అతనిని అనుసరించి సేవలో నిలిచి ఉంటాయి—ఇలా తెలిసినవానికి.
Mantra 16
तस्मा॑ ऊ॒र्ध्वाया॑ दि॒शः
అతనికే చెందుతాయి—ఊర్ధ్వ (పై) ప్రాంతపు దిశలు.
Mantra 17
शै॒शि॒रौ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्व॒न् दिवं॑ चादि॒त्यं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
శైశిర అనే ఆ రెండు మాసాలను వారు రక్షకులుగా నియమించారు—దివం (స్వర్గం) మరియు ఆదిత్యుడు (సూర్యుడు) యొక్క కార్యాన్ని నెరవేర్చే అనుష్ఠాతలుగా.
Mantra 18
शै॒शि॒रावे॑नं॒ मासा॑वू॒र्ध्वाया॑ दि॒शो गो॑पायतो॒ द्यौश्चा॑दि॒त्यश्चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
శైశిర (శీతకాల) మాసాలు అతనిని ఊర్ధ్వ దిశ నుండి కాపాడుతాయి; ద్యౌ (స్వర్గం) మరియు ఆదిత్యుడూ అతనిని అనుసరించి సేవలో నిలిచి ఉంటారు—ఇలా తెలిసినవాడు (అదే ఫలాన్ని పొందుతాడు).
Frequently Asked Questions
It creates protection by aligning a person with the ordered Year (Kāla): months are appointed as guardians and the quarters (directions) are ritually secured, forming a complete protective grid.
They are personified guardian-executors assigned to specific months/seasonal segments, functioning like Kāla’s appointed officers who carry out protection.
Not necessarily. The hymn’s ‘materials’ are primarily time (months/season) and space (quarters). Simple direction-marking (water, cord, kuśa) can be used, but the core act is the structured recitation and installation.
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.