Atharva Veda 12.2.3 — Kanda 12, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 3

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

निरि॒तो मृ॒त्युं निरृ॑तिं॒ निररा॑तिमजामसि । यो नो॒ द्वेष्टि॒ तम॑द्ध्यग्ने अक्रव्या॒द् यमु॑ द्वि॒ष्मस्तमु॑ ते॒ प्र सु॑वामसि

IAST Transliteration

nír itó mṛtyúṁ nírṛtiṁ nír arā́tim ajāmasi | yó no dvéṣṭi tám áddhy agne ákravyād yám u dvíṣmas tám u té prá suvāmasi

English Translation (Griffith/Whitney)

From hence we drive away Death; we drive away Nirṛti; we drive away hostile ill. Whoso hateth us—him, O Agni, devour, thou that art no flesh-eater; and whom we in turn do hate, him verily to thee we send forth.

Translation

ఇక్కడి నుండి మేము మరణాన్ని తరిమివేస్తాము; నిరృతిని తరిమివేస్తాము; శత్రుత్వజనిత అనిష్టాన్ని తరిమివేస్తాము. మమ్మల్ని ద్వేషించేవాడు ఎవడో—హే అగ్నీ, అక్రవ్యాద్ (పచ్చి మాంసం తిననివాడు), అతనిని దహించు; మరియు ఎవరిని మేము ద్వేషిస్తామో, వారినీ నిశ్చయంగా నీకే పంపుతున్నాము.

Word by Word

• निरितः: from Nirṛti (the goddess of destruction/misfortune)
• निरितः: Apādāna
• Type: Noun
• Root: निरिति (प्रातिपदिक) < निर्-इ (अव्यय/उपसर्ग-समासार्थ) + इति

• मृत्युम्: death
• मृत्युम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)

• निरृतिम्: Nirṛti; ruin, calamity
• निरृतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: निरृति (प्रातिपदिक)

• निररातिम्: hostility; harm; enmity
• निररातिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: निरराति (प्रातिपदिक) < निर् + अराति

• अजामसि: we drive away; we remove
• अजामसि: Kartā
• Type: Verb
• Root: √जम् (जमुँ/जम्) + आ (उपसर्ग)

• यः: who (he who)
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: to/for us; our
• नः: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• द्वेष्टि: hates
• द्वेष्टि: Kartā
• Type: Verb
• Root: √द्विष् (द्विषँ)

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अद्धि: eat! devour!
• अद्धि: Kartā
• Type: Verb
• Root: √अद् (अदँ)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अक्रव्याद्: the non-flesh-eater (a class of fire/Agni)
• अक्रव्याद्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अक्रव्याद् (प्रातिपदिक) < अ- (निषेध) + क्रव्याद्

• यम्: whom
• यम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed; and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• द्विष्मः: we hate
• द्विष्मः: Kartā
• Type: Verb
• Root: √द्विष् (द्विषँ)

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed; and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• ते: to/for you
• ते: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• प्र: forth; forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• सुवामसि: we set in motion; we impel/hand over (to you)
• सुवामसि: Kartā
• Type: Verb
• Root: √सू (सूञ्/सू) + प्र (उपसर्ग) → प्र-√सू

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution for AV 12.2 broadly; specific verse-level r̥ṣi not supplied in the input)

Devata: Agni (as purifier and consumer), with implicit opposition to Mṛtyu and Nirṛti

Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV domestic/apotropaic verses; exact scansion may vary by pada)

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: raudra