Mantra 4

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

मुञ्चामि त्वा वैश्वानरादर्णवान्महतस्परि । सजातानुग्रेहा वद ब्रह्म चाप चिकीहि नः

IAST Transliteration

muñcā́mi tvā vaiśvānarád arṇavā́n mahatáḥ párí | sajātā́nugrehā́ vada bráhma cā́pa cikīhi naḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

I loose thee forth from Vaiśvānara, from the ocean-flood, from the mighty one that hems thee round about. O connate Power, speak forth the spell; and, O Waters, take knowledge of us.

Translation

నేను నిన్ను వైశ్వానరుని నుండి, అర్ణవం (సముద్ర-ప్రళయం) నుండి, అలాగే నిన్ను చుట్టుముట్టి బంధించే ఆ మహత్ (మహత్తరమైనది) నుండి విడిపిస్తున్నాను. సహజాత (సజాత) ఉగ్రేహా-శక్తీ, బ్రహ్మం (మంత్రం) పలుకు; మరియు ఆపః (జలములారా), మమ్మల్ని గుర్తించండి.

Word by Word

• मुञ्चामि: I release / set free
• मुञ्चामि: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)

• त्वा: you (as object)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वैश्वानरात्: from Vaiśvānara (Agni / the universal fire)
• वैश्वानरात्: अपादान
• Type: Noun/Adjective
• Root: वैश्वानर (प्रातिपदिक)

• अर्णवात्: from the flood/ocean
• अर्णवात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक)

• महतः: from the great (one)
• महतः: अपादान (विशेष्यस्य सह)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• परि: around; away from (as a preverb/adverb)
• परि: — (क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• सजातान्: those born together; kindred
• सजातान्: कर्म (वद-क्रियायाः)
• Type: Adjective
• Root: सजात (प्रातिपदिक; सह + जात)

• उग्रेहा: O Ugreha (proper name / epithet)
• उग्रेहा: कर्तृ (वद-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: उग्रेह (प्रातिपदिक)

• वद: speak; declare
• वद: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)

• ब्रह्म: the sacred utterance; prayer/spell
• ब्रह्म: कर्म (वद-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• अप: away; off
• अप: — (उपसर्गार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अप (अव्यय/उपसर्ग)

• चिकीहि: perceive/understand; take notice
• चिकीहि: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कित्/चिकित् (धातु: ‘to perceive/understand’, desiderative/intensive base in Vedic usage)

• नः: of us; our
• नः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Āṅgiras lineages; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī)

Devata: Vaiśvānara (Agni) and Āpas (Waters); secondarily the personified ‘seizure/after-seizure’ as adversary

Chandas: Anuṣṭubh (probable; AV 1 often predominantly anuṣṭubh—confirmable against padapāṭha metrical count in a critical edition)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From urgency of release → compassionate support → calm assurance through waters.","listener_experience":"Feeling of being untied from a tight, hot net; cooling relief and safety.","intensity":7}