Adhyaya 4
Book 5, Chapter 4 operationalizes a court-survival ethic for the rājopajīvin, treating the king’s presence as a high-risk governance environment where minor errors can cascade into catastrophic punishment. The pragmatic objective is to stabilize the king-limb of the Saptanga by reducing friction, insolence, and miscommunication inside the palace—where policy execution is most vulnerable to personality, rumor, and emotional volatility. Kautilya’s placement of these rules within the administrative books underscores that institutional power is not sustained only by revenue and armies, but by disciplined human interfaces around the sovereign. The Vijigīṣu’s conquest-capacity depends on uninterrupted command: therefore, those who serve must prefer competence over popularity, avoid performative mockery, deflect harshness away from themselves, and practice forbearance. The chapter also encodes a doctrine of “anticipatory compliance”: self-protection is the first duty, because the king’s punitive capacity extends beyond the individual to household and lineage—making prudence a systemic necessity, not a private virtue.
Sutras
Sutra 1
लोकयात्राविद् राजानमात्मद्रव्यप्रकृतिसंपन्नं प्रियहितद्वारेणाश्रयेत ॥ कZ_०५.४.०१ ॥
లోకవ్యవహారాన్ని తెలిసినవాడు, ప్రియమైన మరియు హితమైన మార్గం ద్వారా, వ్యక్తిగత గుణాలు, వనరులు మరియు రాజ్యాంగాలతో సంపన్నుడైన రాజుని ఆశ్రయించాలి.
Sutra 2
यं वा मन्येत यथाहमाश्रयेप्सुरेवमसौ विनयेप्सुराभिगामिकगुणयुक्तः इति द्रव्यप्रकृतिहीनमप्येनमाश्रयेत न त्वेवानात्मसंपन्नम् ॥ कZ_०५.४.०२ ॥
లేదా ఎవరికైనా ఇలా అనిపిస్తే—‘నేను ఆశ్రయం కోరుతున్నట్లే అతడూ వినయం/శిక్షణ కోరుతున్నాడు, అతనికి ఆకర్షణీయమైన, చేరువయ్యే గుణాలు ఉన్నాయి’—అని; వనరులు మరియు రాజ్యాంగాలు లేనప్పటికీ అతడిని ఆశ్రయించవచ్చు; కానీ వ్యక్తిగత శ్రేష్ఠత లేనివాడిని మాత్రం ఎప్పటికీ కాదు.
Sutra 3
अनात्मवा हि नीतिशास्त्रद्वेषादनर्थ्यसंयोगाद्वा प्राप्यापि महदैश्वर्यं न भवति ॥ कZ_०५.४.०३ ॥
ఎందుకంటే అంతర్గుణం/ఆత్మసంపత్తి లేనివాడు, నీతిశాస్త్రంపై ద్వేషం వల్ల గానీ, హానికరమైన సంగతుల వల్ల గానీ, గొప్ప అధికారాన్ని పొందినా దానిలో నిలబడలేడు.
Sutra 4
आत्मवति लब्धावकाशः शास्त्रानुयोगं दद्यात् ॥ कZ_०५.४.०४ ॥
అంతర్గుణసంపన్నుడైన పాలకుడు అవకాశం ఇచ్చినప్పుడు, శాస్త్రాలపై ఆధారితమైన విధానోపదేశాన్ని సమర్పించాలి.
Sutra 5
अविसंवादाद्द् हि स्थानस्थैर्यमवाप्नोति ॥ कZ_०५.४.०५ ॥
(రాజు స్థిరపరిచిన విధానం/నిర్ణయానికి) విరుద్ధంగా మాట్లాడకపోతే, తన పదవిలో స్థిరత్వం పొందుతాడు।
Sutra 6
मतिकर्मसु पृष्ठस्तदात्वे चायत्यां च धर्मार्थसंयुक्तं समर्थं प्रवीणवदपरिषद्भीरुः कथयेत् ॥ कZ_०५.४.०६ ॥
నీతి, కార్యాల గురించి ప్రశ్నించబడినప్పుడు, అతడు తక్షణ పరిస్థితికీ భవిష్యత్తుకీ—రెండింటికీ—ధర్మార్థాలతో అనుసంధానమైన, అమలు చేయదగినదాన్ని నిపుణంగా చెప్పాలి; అలాగే పరిషత్ వెలుపల మాట్లాడటానికి (అవివేకమైన బహిరంగ మాటలకు) భయపడకూడదు।
Sutra 7
ईप्सितः पणेत धर्मार्थानुयोगमविशिष्टेषु बलवत्संयुक्तेषु दण्डधारणं मत्संयोगे तदात्वे च दण्डधारणमिति न कुर्याः पक्षं वृत्तिं गुह्यं च मे नोपहन्याः संज्ञया च त्वां कामक्रोधदण्डनेषु वारयेयमिति ॥ कZ_०५.४.०७ ॥
అనుగ్రహం పొందాలని కోరేవాడు ఇలా ప్రతిపాదించాలి—‘ధర్మార్థాల ఆధారంగా విచారణ/ప్రశ్నాప్రశ్నలు చేయండి; విషయం స్పష్టంగా ఉండి బలంగా నిర్ధారితమైన చోట మాత్రమే శిక్షను విధించండి; కేవలం నాతో ఉన్న అనుబంధం వల్లగానీ, ఆ క్షణపు ఆవేశంలోగానీ శిక్షకు తొందరపడకండి. నా వర్గం, జీవిక, రహస్యాలను హానిచేయకండి; అలాగే ముందస్తు అవగాహన ప్రకారం నేను మిమ్మల్ని కామం లేదా కోపం వల్ల జరిగే శిక్షల నుంచి ఆపుతాను।’
Sutra 8
आदिष्टः प्रदिष्टायां भूमावनुज्ञातः प्रविशेत् उपविशेच्च पार्श्वतः संनिकृष्टविप्रकृष्टः परासनम् ॥ कZ_०५.४.०८ ॥
పిలిచినప్పుడు అనుమతి లభించిన తర్వాతనే లోపలికి ప్రవేశించాలి; సూచించిన చోట నిలబడాలి లేదా కూర్చోవాలి; మరియు రాజాసనం పక్కన—అతి దగ్గరగా కాక, అతి దూరంగా కాక—ఆసనం తీసుకోవాలి।
Sutra 9
विगृह्य कथनमसभ्यमप्रत्यक्षमश्रद्धेयमनृतं च वाक्यमुच्चैरनर्मणि हासं वातष्ठीवने च शब्दवती न कुर्यात् ॥ कZ_०५.४.०९ ॥
అతడు కలహకరంగా మాట్లాడకూడదు; అసభ్యమైనది, ప్రత్యక్షంగా నిర్ధారణ కానిది, నమ్మశక్యం కానిది లేదా అసత్యమైన మాటలు పలకకూడదు; గట్టిగా మాట్లాడకూడదు, కారణం లేకుండా నవ్వకూడదు, గాలిలో ఉమ్మివేయడం వంటి శబ్దం చేసే పనులు చేయకూడదు।
Sutra 10
मिथः कथनमन्येन जनवादे द्वन्द्वकथनम् राज्ञो वेषमुद्धतकुहकानां च रत्नातिशयप्रकाशाभ्यर्थनमेकाक्ष्योष्ठनिर्भोगं भ्रुकुटीकर्म वाक्यावक्षेपणं च ब्रुवति बलवत्संयुक्तविरोधं स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिः सामन्तदूतैर्द्वेष्यपक्षावक्षिप्तानर्थ्यैश्च प्रतिसंसर्गमेकार्थचर्यां संघातं च वर्जयेत् ॥ कZ_०५.४.१० ॥
ప్రజల మాటల మధ్య మరొకరితో గుసగుసలాడటం, వర్గాలుగా/జంటగా (ఫాక్షనల్గా) మాట్లాడటం, రాజు వేషధారణను అనుకరించడం, అహంకారపు మోసగాళ్ల వద్ద ‘అత్యుత్తమ రత్నాల’ ఆడంబర ప్రదర్శనను కోరడం, ఒక కన్నుతో సంకేతాలు, పెదవులు వంకర చేయడం, కనుబొమ్మలు ముడుచుకోవడం, తృణీకారంగా మాట మధ్యలో త్రోసివేయడం—ఇవన్నీ అతడు నివారించాలి. బలమైన మద్దతుతో కూడిన కూటమి-ఆధారిత వ్యతిరేకతను కూడా దూరం పెట్టాలి. అలాగే స్త్రీలు, స్త్రీలోలులు, సరిహద్దు సామంతుల దూతలు, మరియు శత్రుపక్షం నాటిన పనికిమాలిన వారితో సన్నిహిత సంబంధం, ఒకే అజెండాతో కలిసి నడవడం, లేదా గుంపులు/క్లిక్లు ఏర్పాటు చేయడం—ఇవన్నీ వర్జించాలి।
Sutra 11
परार्थं देशकाले च ब्रूयाद्धर्मार्थसंहितम् ॥ कZ_०५.४.११च्द् ॥
ఇతరుల ప్రయోజనం కోసం కూడా, స్థలం-కాలాన్ని గమనించి, ధర్మం మరియు అర్థానికి అనుగుణమైన మాటలు పలకాలి।
Sutra 12
अप्रियं वा हितं ब्रूयाच्छृण्वतोऽनुमतो मिथः ॥ कZ_०५.४.१२च्द् ॥
లేదా వినేవాడు స్వీకరించగల స్థితిలో ఉండి అనుమతి ఇచ్చినప్పుడు, ఏకాంతంగా—అప్రియమైనదైనా హితకరమైన మాట చెప్పాలి.
Sutra 13
अप्रिया अपि दक्षाः स्युस्तद्भावाद् ये बहिष्कृताः ॥ कZ_०५.४.१३च्द् ॥
అప్రియులైనా వారు నిపుణులై ఉండవచ్చు; అలాగే బహిష్కృతులైన వారు ఆ బహిష్కరణ స్థితి వల్లనే (అలా) ప్రవర్తించవచ్చు.
Sutra 14
अभिहास्येष्वभिहसेद्घोरहासांश्च वर्जयेत् ॥ कZ_०५.४.१४च्द् ॥
నవ్వదగిన దానిపై నవ్వవచ్చు; కానీ కఠినమైన లేదా అతిగా నవ్వడాన్ని నివారించాలి.
Sutra 15
तितिक्षेतात्मनश्चैव क्षमावान्पृथिवीसमः ॥ कZ_०५.४.१५च्द् ॥
తానే సహించాలి; క్షమాశీలుడై భూమిలా (స్థిరంగా, భరించేలా) ఉండాలి.
Sutra 16
अग्नाविव हि संप्रोक्ता वृत्ती राजोपजीविनाम् ॥ कZ_०५.४.१६च्द् ॥
రాజుపై ఆధారపడేవారి జీవనం అగ్నివలె అని చెప్పబడింది.
Sutra 17
सपुत्रदारं राजा तु घातयेदर्धयेत वा ॥ कZ_०५.४.१७च्द् ॥
రాజు ఒక ఆధారితుణ్ని అతని కుమారులు, భార్యతో సహా చంపవచ్చు; లేదా అతన్ని ఉన్నతస్థితికి చేర్చి సంపన్నుడిని చేయవచ్చు.
Frequently Asked Questions
Reduced court-internal conflict and fewer punitive disruptions; continuity of command and safer, more reliable execution of royal orders—thereby protecting administrative capacity and public stability.
Severe royal punishment up to execution (ghātayet) or mutilation/maiming (ardhayeta), with spillover harm to the official’s family (saputradāra), reflecting the high-liability nature of palace service.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.