Sutra 45
Devanagari script
अङ्गदशकस्यैकः पतिः पतिकः पतिकदशकस्यैकः सेनापतिः तद्दशकस्यैको नायक इति ॥ कZ_१०.६.४५ ॥
Transliteration
aṅgadaśakasyaikaḥ patiḥ patikaḥ patikadaśakasyaikaḥ senāpatiḥ taddaśakasyaiko nāyaka iti
Translation
పది ఉపవిభాగాలకు (అంగ-దశక) ఒక ‘పతి’ ఉంటాడు; అతడిని ‘పతిక’ అంటారు. పది పతికులకు ఒక ‘సేనాపతి’; పది సేనాపతులకు ఒక ‘నాయక’.
Word by Word
अङ्गदशकस्यof the unit of ten ‘aṅgas’ (a group of ten members/components)
अङ्गदशकस्य:
TypeNoun
Rootअङ्ग + दशक
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन; (दशकस्य) ‘अङ्गदशक’ इति समासपदस्य
एकःone (single person)
एकः:
TypePronoun/Adjective
Rootएक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
पतिःchief, head (leader)
पतिः:
TypeNoun
Rootपति
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
पतिकःthe officer titled ‘patika’ (leader of that ten-unit)
पतिकः:
TypeNoun
Rootपतिक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘पति’ शब्दात् तद्धित/प्रत्ययान्त-रूपम् (अल्प/व्यवहारिक-नाम)
पतिकदशकस्यof the group of ten patikas (a higher ten-unit)
पतिकदशकस्य:
TypeNoun
Rootपतिक + दशक
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन; ‘पतिकदशक’ इति समासपदस्य
एकःone
एकः:
TypePronoun/Adjective
Rootएक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
सेनापतिःcommander (leader of the troop/unit)
सेनापतिः:
TypeNoun
Rootसेना + पति
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
तत्of that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (तस्य) — ‘तद्दशकस्य’ इत्यत्र समासपूर्वपदत्वेन
दशकस्यof the ten-unit (that decade-group)
दशकस्य:
TypeNoun
Rootदशक
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन; ‘तत् + दशकस्य’ → ‘तद्दशकस्य’ (समास/सन्ध्यन्त-रूप)
एकःone
एकः:
TypePronoun/Adjective
Rootएक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
नायकःleader, commander (at the next higher level)
नायकः:
TypeNoun
Rootनी (नयति)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; कर्तृवाचक-प्रातिपदिक (नायक)
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक-निपात
Entities Mentioned
P
pati (patika)S
senāpatiN
nāyakaFAQs
A fixed span of control (roughly 1:10), enabling scalability, clearer accountability, and predictable communication paths.