Sutra 44

Devanagari script

पत्त्यश्वरथद्विपानां पूर्वं पूर्वमुत्तरेण घातयेत् हीनाङ्गमधिकाङ्गेन चेति ॥ कZ_१०.६.४४ ॥

Transliteration

pattyaśvarathadvipānāṃ pūrvaṃ pūrvam uttareṇa ghātayet hīnāṅgam adhikāṅgena ceti

Translation

పాదాతి, అశ్వదళం, రథదళం, గజదళం—ఇవాటిలో ముందున్న దళాన్ని తరువాతి దళంతో కొట్టించాలి (అంటే పాదాతిని అశ్వదళంతో; అశ్వదళాన్ని రథదళంతో; రథదళాన్ని గజదళంతో); అంటే బలహీన దళాన్ని బలమైన/అధిక సామర్థ్యమున్న దళంతో.

Word by Word

• पत्ति: infantry (foot-soldiers)
• Type: Noun
• Root: पत्ति
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-षष्ठी? (समास/समुच्चय-प्रयोगे बहुवचनस्य अर्थः); मूलरूपः पत्तिः; अत्र ‘पत्त्यश्वरथद्विपानाम्’ इति समाहार-द्वन्द्वसमासस्य अवयवः

• अश्व: cavalry (horse-troops)
• Type: Noun
• Root: अश्व
• Form: पुंलिङ्ग; समासावयवः

• रथ: chariots (chariot corps)
• Type: Noun
• Root: रथ
• Form: पुंलिङ्ग; समासावयवः

• द्विप: elephants (elephant corps)
• Type: Noun
• Root: द्विप
• Form: पुंलिङ्ग; समासावयवः

• आनाम्: of (genitive plural ending)
• Type: Suffix
• Root: (षष्ठी-बहुवचन-प्रत्ययः)
• Form: षष्ठी बहुवचन (genitive plural) प्रत्ययः; ‘पत्ति-अश्व-रथ-द्विप’ इत्येषां समाहार-द्वन्द्वसमासस्य षष्ठी-बहुवचन-रूपं: पत्त्यश्वरथद्विपानाम्

• पूर्वम्: first / earlier
• Type: Adverb
• Root: पूर्व
• Form: अव्यय; क्रमवाचक-क्रियाविशेषणम्

• पूर्वम्: (again) first—i.e., in order, one after another
• Type: Adverb
• Root: पूर्व
• Form: अव्यय; पुनरुक्त्या ‘क्रमेण’ इत्यर्थः

• पूर्वम्: successively / in sequence
• Type: Adverb
• Root: पूर्व
• Form: अव्यय; ‘पूर्वं पूर्वम्’ = ‘क्रमशः’

• उत्तरेण: by the next (higher/stronger one)
• Type: Noun (instrumental used adverbially)
• Root: उत्तर
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; अत्र साधन/करणार्थे ‘उत्तरेण’ = ‘उत्तरेण (अधिकेन/श्रेष्ठेन) बलेन’ इति भावः; क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः

• घातयेत्: should have (them) struck down / should deploy to destroy
• Type: Verb
• Root: घातय् (णिच्) ← हन्
• Form: लोट्/विधिलिङ्? (आज्ञार्थ/विध्यर्थ); परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन; causative (णिच्): ‘to cause to strike/kill’

• हीन-अङ्गम्: the weaker arm (of the army)
• Type: Noun
• Root: हीन + अङ्ग
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘हीनं अङ्गं’ = न्यूनबलं सैन्याङ्गम्

• अधिक-अङ्गेन: by the stronger arm
• Type: Noun
• Root: अधिक + अङ्ग
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया एकवचन; ‘अधिकं अङ्गं’ = अधिकबलं सैन्याङ्गम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थकः

• इति: thus
• Type: Particle/Quotative
• Root: इति
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचकः

Entities Mentioned

• infantry
• cavalry
• chariots
• elephants

More Details

FAQs

What is the strategic logic of ‘hīnāṅgam adhikāṅgena’?

It formalizes superiority matching: apply the arm with greater mobility/shock/protection to neutralize an inferior arm, conserving effort and reducing attrition.