Adhyaya 1
Book 11.1 treats the saṅgha as a high-value strategic asset or threat: its collective discipline makes it “adhṛṣya” (difficult to assail) and thus superior to ordinary gains from force (daṇḍa) or bilateral friendship (mitra). Kautilya’s pragmatic objective is to convert saṅgha-cohesion into Vijigīṣu-advantage by a two-track policy: (1) co-opt compatible saṅghas through conciliation and inducements; (2) when incompatible, fracture them through calibrated bheda, then finish with daṇḍa. The chapter operationalizes this with covert social engineering: spies identify latent rivalries, seed accusations, provoke quarrels in leisure spaces (schools, guild-arts, gambling, taverns), weaponize status hierarchies (marriage/commensality), and orchestrate nocturnal incidents around disputed property, cattle, or persons. Once a “hīna-pakṣa” (weaker faction) is produced, the king subsidizes it with treasury and force, using it to eliminate the opposing faction. This placement in the Vijigīṣu’s power-structure is classic mandala logic: dissolve federated resistance before it can stabilize as a rival limb (mitra/daṇḍa) for an enemy king.
Sutras
Sutra 11
संघा हि संहतत्वादधृष्याः परेषाम् ॥ कZ_११.१.०२ ॥
సంఘాలు (సామూహిక రాజ్యాలు) ఏకత్వంగా ఉండటం వల్ల బయటి వారికి జయించడం కష్టం.
Sutra 12
ताननुगुणान्भुञ्जीत सामदानाभ्याम् विगुणान्भेददण्डाभ्याम् ॥ कZ_११.१.०३ ॥
తన ప్రయోజనానికి అనుకూలులైన వారిని సామ, దానాలతో వశపరచాలి; అననుకూలులను భేదం, దండంతో నియంత్రించాలి.
Sutra 13
काम्बोजसुराष्ट्रक्षत्रियश्रेण्यादयो वार्त्तशस्त्रोपजीविनः ॥ कZ_११.१.०४ ॥
కాంబోజులు, సౌరాష్ట్రులు, క్షత్రియ-శ్రేణులు మొదలైనవారు వార్త (వ్యవసాయం/వాణిజ్యం) మరియు శస్త్రాల ద్వారా జీవనం సాగిస్తారు.
Sutra 14
लिच्छिविकवृजिकमल्लकमद्रककुकुरकुरुपाञ्चालादयो राजशब्दोपजीविनः ॥ कZ_११.१.०५ ॥
లిచ్ఛవులు, కవృజికులు, మల్లకులు, మద్రకులు, కుకురులు, కురులు, పాంచాలులు మొదలైనవారు ‘రాజ’ అనే బిరుదు/స్థానమర్యాదపై జీవిస్తారు—అంటే సంయుక్త ఉన్నతాధికార సార్వభౌమత్వంపై.
Sutra 15
सर्वेषामासन्नाः सत्त्रिणः संघानां परस्परन्यङ्गद्वेषवैरकलहस्थानान्युपलभ्य क्रमाभिनीतं भेदमुपचारयेयुः असौ त्वा विजल्पति इति ॥ कZ_११.१.०६ ॥
అన్ని పక్షాల దగ్గర ఉంచిన గూఢచారులు సంఘాల్లో పరస్పర అవమానాలు, ద్వేషాలు, వైరం, కలహాల కేంద్రాలను గుర్తించి క్రమంగా భేదాన్ని కలిగించాలి—“అతడు నీపై చెడుగా మాట్లాడుతున్నాడు” అని చొప్పించి.
Sutra 16
एवमुभयतोबद्धरोषाणां विद्याशिल्पद्यूतवैहारिकेष्वाचार्यव्यञ्जना बालकलहानुत्पादयेयुः ॥ कZ_११.१.०७ ॥
ఇలా, రెండు వైపులా కోపం బిగుసుకున్నప్పుడు, విద్య, శిల్పం, జూదం, వినోదం వంటి చోట్ల ఆచార్యుల వేషంలో ఉన్న కార్యాచరణకారులు యువకుల గొడవలను రెచ్చగొట్టాలి.
Sutra 17
वेशशौण्डिकेषु वा प्रतिलोमप्रशंसाभिः संघमुख्यमनुष्याणां तीक्ष्णाः कलहानुत्पादयेयुः कृत्यपक्षोपग्रहेण वा ॥ कZ_११.१.०८ ॥
లేదా వేశ్యాగృహాలు, మద్యం దుకాణాల వర్గాల్లో ‘వ్యతిరేక/వ్యంగ్య ప్రశంస’ల ద్వారా సంఘంలోని ప్రధాన వ్యక్తుల మధ్య తీవ్రమైన కలహాలను రేపాలి; లేదా కార్యచరుల గుంపు పక్షాన్ని పట్టుకొని।
Sutra 18
कुमारकान्विशिष्टच्छिन्दिकया हीनच्छिन्दिकानुत्साहयेयुः ॥ कZ_११.१.०९ ॥
‘ఉన్నత’ యువకుల గుంపును ఉపయోగించి ‘తక్కువ’ యువకుల గుంపును (హైరార్కీని సవాలు చేయడానికి) ఉత్సాహపరచాలి।
Sutra 19
विशिष्टानां चैकपात्रं विवाहं वा हीनेभ्यो वारयेयुः ॥ कZ_११.१.१० ॥
మరియు ‘ఉన్నత’ వారిని ‘తక్కువ’ వారితో ఒకే పాత్రలో భోజనం (సహభోజనం) చేయడం లేదా వివాహం చేసుకోవడం నుండి అడ్డుకోవాలి।
Sutra 20
हीनान्वा विशिष्टैरेकपात्रे विवाहे वा योजयेयुः ॥ कZ_११.१.११ ॥
లేదా ‘తక్కువ’ వారిని ‘ఉన్నత’ వారితో ఒకే పాత్రలో భోజనం లేదా వివాహంలో (ఎంచుకుని) కలిపి పెట్టాలి।
Sutra 42
आढ्यविधवा गूढाजीवा योगस्त्रियो वा दायनिक्षेपार्थं विवदमानाः संघमुख्यानुन्मादयेयुः अदितिकौशिकस्त्रियो नर्तकीगायना वा ॥ कZ_११.१.४२ ॥
ధనవంతమైన విధవలు—గూఢచారిణులుగా—లేదా యోగినీ/తపస్వినీ స్త్రీలు, వారసత్వం లేదా జమ (నిక్షేపం) పేరుతో వివాదం నటించి, సంఘ నాయకులను కలవరపెట్టి/ఉన్మత్తుల్ని చేయాలి; అలాగే అదితి–కౌశిక రకమైన స్త్రీలు, లేదా వేశ్యలు, నర్తకీలు, గాయనీలు (ఆపరేటివ్లుగా) ఉపయోగించవచ్చు.
Sutra 43
प्रतिपन्नान् गूढवेश्मसु रात्रिसमागमप्रविष्टांस्तीक्ष्णा हन्युर्बद्ध्वा हरेयुर्वा ॥ कZ_११.१.४३ ॥
లక్ష్యులను వలలో పడేసి రాత్రి కలయిక కోసం రహస్య గృహాల్లోకి ప్రవేశింపజేసినప్పుడు, తీక్ష్ణ (కఠిన) గూఢచారులు వారిని చంపాలి, లేదా కట్టివేసి తీసుకుపోవాలి.
Sutra 44
सत्त्री वा स्त्रीलोलुपं संघमुख्यं प्ररूपयेत् अमुष्मिन् ग्रामे दरिद्रकुल्लमपसृतम् तस्य स्त्री राजार्हा गृहाणैनामिति ॥ कZ_११.१.४४ ॥
స్త్రీ గూఢచారి స్త్రీలపై మోహం ఉన్న సంఘముఖ్యుణ్ని గుర్తించి ఇలా ప్రలోభకథ చెబాలి: “ఆ గ్రామంలో నీచ వంశానికి చెందిన ఒక పేదవాడిని వెళ్లగొట్టారు; అతని భార్య రాజుకు తగినది—ఆమెను తీసుకోండి.”
Sutra 45
गृहीतायामर्धमासानन्तरं सिद्धव्यञ्जनो दूष्यसंघमुख्यमध्ये प्रक्रोशेत् असौ मे मुख्यो भार्यां स्नुषां भगिनीं दुहितरं वाधिचरति इति ॥ कZ_११.१.४५ ॥
ఆమెను తీసుకున్న తర్వాత సుమారు అర్ధమాసం గడిచినపై, నాటిన సమాచారదారు సంఘనేతల మధ్యలో కేక వేయాలి: “ఆ నా నాయకుడు నా భార్యను—లేదా కోడలిని, చెల్లిని, లేదా కుమార్తెను—అపహరిస్తాడు/అవమానిస్తాడు (వశపరుస్తాడు).”
Sutra 46
तं चेत्संघो निगृह्णीयात् राजैनमुपगृह्य विगुणेषु विक्रमयेत् ॥ कZ_११.१.४६ ॥
సంఘం అతనిని నియంత్రించి/శిక్షిస్తే, రాజు అతనిని తన అదుపు/రక్షణలోకి తీసుకుని వారి బలహీనతలను ఆధారంగా చేసుకుని వారిపై ప్రయోగించాలి.
Sutra 47
अनिगृहीते सिद्धव्यञ्जनं रात्रौ तीक्ष्णाः प्रवासयेयुः ॥ कZ_११.१.४७ ॥
అతనిని నియంత్రించకపోతే, తీక్ష్ణ గూఢచారులు రాత్రివేళ ఆ నాటిన సమాచారదారుణ్ని సురక్షితంగా తరలించాలి.
Sutra 48
ततस्तद्व्यञ्जनाः प्रक्रोशेयुः असौ ब्रह्महा ब्राह्मणीजारश्च इति ॥ कZ_११.१.४८ ॥
అప్పుడు ఆ సమాచారదారులు బిగ్గరగా ప్రకటించాలి— “ఇతడు బ్రాహ్మణహంతకుడు, అలాగే బ్రాహ్మణి జారుడు (వ్యభిచారి ప్రియుడు) కూడా.”
Sutra 49
कार्तान्तिकव्यञ्जनो वा कन्यामन्येन वृतामन्यस्य प्ररूपयेत् अमुष्य कन्या राजपत्नी राजप्रसविनी च भविष्यति सर्वस्वेन प्रसह्य वैनां लभस्व इति ॥ कZ_११.१.४९ ॥
లేదా జ్యోతిష్యుడు/భవిష్యవక్త వేషంలో ఉన్న ఏజెంట్, ఒకరికి నిశ్చయమైన కన్యను మరొకరికి చూపిస్తూ ఇలా చెప్పాలి— “అముకుడి కుమార్తె రాజు భార్య అవుతుంది, రాజును ప్రసవిస్తుంది; ఏ మార్గమైనా సరే బలవంతంగా ఆమెను పొందు.”
Sutra 50
अलभ्यमानायां परपक्षमुद्धर्षयेत् ॥ कZ_११.१.५० ॥
ఆమె లభించకపోతే, ప్రత్యర్థి పక్షాన్ని రెచ్చగొట్టాలి.
Sutra 51
लब्धायां सिद्धः कलहः ॥ कZ_११.१.५१ ॥
ఆమె లభించినప్పుడు కలహం సిద్ధమవుతుంది (కార్యం విజయవంతం అవుతుంది).
Frequently Asked Questions
By preventing cohesive hostile confederacies from forming an external ‘hard shell,’ the Vijigīṣu reduces frontier insecurity, lowers the cost of open war, and stabilizes trade routes and revenue—welfare achieved through preemptive political neutralization.
This chapter does not specify a codified penalty; enforcement is strategic. Non-compliance by agents implies royal sanction under espionage discipline (removal, punishment, or covert disposal as per broader guḍha-puruṣa regulations), while hostile factions face targeted elimination once isolated (pratipakṣa-vadha) backed by kośa and daṇḍa.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.