Adhyaya 375

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे धारणा नाम चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः समाधिः अग्निर् उवाच यदात्ममात्रं निर्भासं स्तिमितोदधिवत् स्थितं चैतन्यरूपवद्ध्यानं तत् समाधिरिहोच्यते

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘ధారణా’ అనే మూడు వందల డెబ్బై నాలుగవ అధ్యాయం. ఇక ‘సమాధి’ అనే మూడు వందల డెబ్బై ఐదవ అధ్యాయం ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—ఏ ధ్యానంలో కేవలం ఆత్మ మాత్రమే ప్రకాశించునో, అది నిశ్చల సముద్రంలా స్థిరంగా ఉండి, శుద్ధ చైతన్యరూపంగా నిలిచియుండునో, అదే ఇక్కడ సమాధి అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 2

ध्यायन्मनः सन्निवेश्य यस्तिष्ठेदचलस्थिरः निर्वातानलवद्योगी समाधिस्थः प्रकीर्तितः

ధ్యానిస్తూ మనస్సును దృఢంగా నిలిపి, అచలంగా స్థిరంగా ఉండే వాడు—గాలిలేని చోట దీపశిఖ వలె—ఆ యోగి సమాధిస్థుడని ప్రకటించబడుతున్నాడు.

Verse 3

न शृणोति न चाघ्राति न पश्यति न वम्यति न च स्पर्शं विजानाति न सङ्कल्पयते मनः

అతడు వినడు, వాసనను గ్రహించడు; చూడడు, మాట్లాడడు; స్పర్శను కూడా తెలుసుకోడు, మనస్సు సంకల్పాలను నిర్మించదు।

Verse 4

न चाभिमन्यते किञ्चिन्न च बुध्यति काष्ठवत् एवमीश्वरसंलीनः समाधिस्थः स गीयते

అతడు ఏదితోనూ తాదాత్మ్యం చెందడు, కట్టెలాగ బాహ్య విషయాలను గ్రహించడు; ఈ విధంగా ఈశ్వరంలో లీనుడై సమాధిస్థుడని చెప్పబడతాడు।

Verse 5

यथा दीपो निवातस्यो नेङ्गते सोपमा स्मृता ध्यायतो विष्णुमात्मानं समाधिस्तस्य योगिनः

గాలిలేని చోట ఉంచిన దీపం కంపించనట్లే—ఇది స్మరించబడిన ఉపమానం; అలాగే విష్ణువును ఆత్మగా ధ్యానించే యోగికి ఆ స్థైర్యమే సమాధి।

Verse 6

उपसर्गाः प्रवर्तन्ते दिव्याः सिद्धिप्रसूचकाः पातितः श्रावणो धातुर्दशनस्वाङ्गवेदनाः

పూర్వలక్షణాలు ఉద్భవిస్తాయి—దివ్యమైన, సిద్ధిని సూచించే సంకేతాలు; చెవిలో స్రావం, ధాతు/కణజాలం ఊడిపోవడం, పళ్ల నొప్పి, స్వాంగవేదన మొదలైనవి।

Verse 7

प्रार्थयन्ति च तं देवा भोगैर् दिव्यैश् च योगिनं नृपाश् च पृथिवीदानैर् धनैश् च सुधनाधिपाः

దేవతలు కూడా ఆ యోగిని దివ్య భోగాలతో ప్రార్థిస్తారు; రాజులు—అపార ధనాధిపతులు—భూమిదానాలతోను ధనసంపదతోను అతనిని అభ్యర్థిస్తారు।

Verse 8

वेदादिसर्वशास्त्रञ्च स्वयमेव प्रवर्तते अभीष्टछन्दोविषयं काव्यञ्चास्य प्रवर्तते

వేదాది సమస్త శాస్త్రాలు స్వయంగా ఉద్భవించి ప్రవృత్తమవుతాయి; అతనికి ఇష్టమైన ఛందస్సులను విషయంగా చేసుకొని కావ్యమూ స్వయంగా వెలువడుతుంది।

Verse 9

रसायनानि दिव्यानि दिव्याश् चौषधयस् तथा समस्तानि च शिल्पानि कलाः सर्वाश् च विन्दति

అతడు దివ్య రసాయన సిద్ధాంతాలను, దివ్య ఔషధ మూలికలను పొందుతాడు; అలాగే సమస్త శిల్పాలు మరియు అన్ని కళలలో నైపుణ్యాన్ని సంపాదిస్తాడు।

Verse 10

सुरेन्द्रकन्या इत्य् आद्या गुणाश् च प्रतिभादयः तृणवत्तान्त्यजेद् यस्तु तस्य विष्णुः प्रसीदति

“సురేంద్రకన్యా …” మొదలైన ఉదాహరణలతో చెప్పబడే ప్రతిభ మొదలైన కవిత్వగుణాలను ఎవడు తృణసమానంగా భావించి విడిచిపెడతాడో, అతనిపై విష్ణువు ప్రసన్నుడవుతాడు।

Verse 11

अणिमादिगुणैश्वर्यः शिष्ये ज्ञानं प्रकाश्य च भुक्त्वा भोगान् यथेच्छातस्तनुन्त्यक्त्वालयात्ततः

అణిమా మొదలైన గుణాల ఐశ్వర్యంతో యుక్తుడై, శిష్యునిలో జ్ఞానాన్ని ప్రకాశింపజేస్తాడు; ఇష్టానుసారం భోగాలను అనుభవించి, దేహాన్ని విడిచి అనంతరం లయాన్ని (పరమ లీనతను) పొందుతాడు।

Verse 12

तिष्ठेत् स्वात्मनि विज्ञान आनन्दे ब्रह्मणीश्वरे मलिनो हि यथादर्श आत्मज्ञानाय न क्षमः

మనిషి తన స్వాత్మలో—విజ్ఞానంలో, ఆనందంలో, ఈశ్వరరూప బ్రహ్మంలో—స్థిరంగా నిలవాలి; ఎందుకంటే మలినమైన మనస్సు మచ్చలున్న అద్దంలాంటిది, అది నిజమైన ఆత్మజ్ఞానానికి అర్హం కాదు।

Verse 13

सर्वाश्रयन्निजे देहे देही विन्दति वेदनां योगयुक्तस्तु सर्वेषां योगान्नाप्नोति वेदनां

దేహి తన స్వదేహాన్ని ఆశ్రయించి వేదనను అనుభవిస్తాడు; కానీ యోగయుక్తుడు, యోగంలోని సమస్త సాధనల ద్వారా, వేదనను పొందడు।

Verse 14

आकाशमेकं हि यथा घटादिषु पृथग् भवेत् तथात्मैको ह्य् अनेकेषु जलाधारेष्विवांशुमान्

ఒకే ఆకాశం ఘటాది పాత్రల్లో వేరువేరుగా ఉన్నట్లు కనిపించినట్లే, ఒకే ఆత్మ అనేక దేహాల్లో అనేకంగా కనిపిస్తుంది—జలపాత్రాల్లో సూర్య ప్రతిబింబంలా।

Verse 15

ब्रह्मखानिलतेजांसि जलभूक्षितिधातवः इमे लोका एष चात्मा तस्माच्च सचराचरं

బ్రహ్మ, ఆకాశం, వాయువు, తేజస్సు; జలం, భూమి, ధాతు-తత్త్వాలు—ఈ లోకాలు మరియు ఈ ఆత్మ: ఆ పరమతత్త్వం నుంచే చరాచర సమస్తం ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 16

गृद्दण्दचक्रसंयोगात् कुम्भकारो यथा घटं करोति तृणमृत्काष्ठैर् गृहं वा गृहकारकः

మట్టిగడ్డ, దండం, చక్రం సంయోగంతో కుంభకారుడు కుండను తయారు చేసినట్లే, లేదా గడ్డి, మట్టి, కలపతో గృహకారుడు ఇల్లు కట్టినట్లే; సాధనాలు మరియు ఉపాదానాల సమ్మేళనంతో కార్యం సిద్ధిస్తుంది।

Verse 17

करणान्येवमादाय तासु तास्विह योनिषु मृजत्यात्मानमात्मैवं सम्भूय करणानि च

ఇలా ఇంద్రియ-కరణాలను స్వీకరించి ఆత్మ ఇక్కడ వివిధ యోనుల్లో ప్రవేశిస్తుంది; తరువాత కరణాలతో మళ్లీ సమ్మిళితమై తనను తాను శుద్ధి చేసుకుంటుంది।

Verse 18

कर्मणा दोषमोहाभ्यामिच्छयैव स बध्यते ज्ञानाद्विमुच्यते जीवो धर्माद् योगी न रोगभाक्

మనిషి కర్మ, దోష‑మోహాలు మరియు స్వయమైన కోరిక చేతనే బంధింపబడతాడు. జ్ఞానంతో జీవుడు విముక్తి పొందుతాడు; ధర్మాచరణతో యోగి రోగభాగి కాడు.

Verse 19

वर्त्याधारस्नेहयोगाद् यथा दीपस्य संस्थितिः विक्रियापि च दृष्ट्वैवमकाले प्राणसंक्षयः

వత్తి, ఆధారం, నూనె సరియైన సంయోగంతో దీపం స్థిరంగా ఉండినట్లే, దేహాన్ని నిలబెట్టే తత్త్వాల్లో వికృతి కనిపిస్తే ప్రాణక్షయం జరిగి అకాలమరణం కలుగుతుంది.

Verse 20

अनन्ता रश्मयस्तस्य दीपवद् यः स्थितो हृदि सितासिताः कद्रुनीलाः कपिलाः पीतलोहिताः

అతని కిరణాలు అనంతం. దీపంలా హృదయంలో నిలిచిన వానికి కిరణాలు అనేక వర్ణాలవి—తెలుపు‑నలుపు, గోధుమ‑నీలకృష్ణ, కపిల, పసుపు, ఎరుపు.

Verse 21

ऊर्ध्वमेकः स्थितस्तेषां यो भित्त्वा सूर्यमण्डलं ब्रह्मलोकमतिक्रम्य तेन याति पराङ्गतिं

ఆ మార్గాలలో ఒకటి ఊర్ధ్వగతిగా స్థితి చెందింది. ఎవడు సూర్యమండలాన్ని ఛేదించి బ్రహ్మలోకాన్ని దాటి పోతాడో, అతడు ఆ మార్గం ద్వారా పరమాతీత గమ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 22

यदस्यान्यद्रश्मिशतमूर्ध्वमेव व्यवस्थितं तेन देवनिकायानि धामानि प्रतिपद्यते

అతని కిరణాలలో మరో వంద కిరణాలు కేవలం పై దిశలోనే స్థితి చెందాయి; ఆ ఊర్ధ్వప్రవాహ కాంతి ద్వారా దేవనికాయాల ధామాలను పొందుతారు.

Verse 23

ये नैकरूपाश्चाधस्ताद्रश्मयो ऽस्य मृदुप्रभाः इह कर्मोपभोगाय तैश् च सञ्चरते हि सः

ఆయనకు చెందిన అనేకరూపాల రశ్ములు క్రిందికి విస్తరించి మృదుప్రభతో ఉంటాయి; వాటి ద్వారానే ఆయన ఇక్కడ కర్మఫలానుభవార్థం సంచరిస్తాడు।

Verse 24

बुद्धीन्द्रियाणि सर्वाणि मनः कर्मेन्द्रियाणि च अहङ्कारश् च बुद्धिश् च पृथिव्यादीनि चैव हि

సర్వ జ్ఞానేంద్రియాలు, మనస్సు, కర్మేంద్రియాలు; అలాగే అహంకారం, బుద్ధి—పృథివి మొదలైన స్థూలభూతాలతో కలిసి—ఇవే తత్త్వసమూహమని గ్రహించాలి।

Verse 25

अव्यक्त आत्मा क्षेत्रज्ञः क्षेत्रस्त्यास्य निगद्यते ईश्वरः सर्वभूतस्य सन्नसन् सदसच्च सः

అవ్యక్తాత్మ ‘క్షేత్రజ్ఞ’ అని పిలువబడుతుంది; దాని క్షేత్రము ‘క్షేత్రం’ అని చెప్పబడుతుంది. ఆయన సమస్తభూతాలకు ఈశ్వరుడు—సత్, అసత్ రెండింటికీ; ఉన్నదీ లేనిదీ ఆయనే.

Verse 26

बुद्धेरुत्पत्तिरव्यक्ता ततो ऽहङ्कारसम्भवः तस्मात् खादीनि जायन्ते एकोत्तरगुणानि तु

అవ్యక్తం నుండి బుద్ధి ఉద్భవిస్తుంది; దానినుండి అహంకారం పుడుతుంది. ఆ అహంకారంనుండి ఆకాశాది తత్త్వాలు జన్మిస్తాయి; వాటి గుణాలు క్రమంగా ఒక్కొక్కటి చొప్పున పెరుగుతాయి।

Verse 27

शब्दः स्पर्शश् च रूपञ्च रसो गन्धश् च तद्गुणाः यो यस्मिन्नाश्रितश् चैषां स तस्मिन्नेव लीयते

శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం—ఇవే వాటి (భూతాల) గుణాలు. इनमें ఏ గుణం ఏ ఆధారంపై ఆధారపడినదో, అది చివరికి ఆ ఆధారంలోనే లయమవుతుంది।

Verse 28

सत्त्वं रजस्तमश् चैव गुणास्तस्यैव कीर्तिताः रजस्तमोभ्यामाविष्टश् चक्रवद्भ्राभ्यते हि सः

సత్త్వం, రజసం, తమసం—ఇవే దాని గుణాలని ప్రకటించారు. రజస్-తమస్‌లకు లోనైతే వాడు నిజంగా చక్రంలా తిరుగుతూ సంచరిస్తాడు.

Verse 29

अनादिरादिमान् यश् च स एव पुरुषः परः लिङ्गेन्द्रियैर् उपग्राह्याः स विकार उदाहृतः

ఆదిలేనివాడై కూడా ఆదికి కారణమైనవాడు—ఆయనే పరమ పురుషుడు. లింగశరీరం మరియు ఇంద్రియాల ద్వారా గ్రహించబడేది ‘వికారము’ అని చెప్పబడింది.

Verse 30

यतो देवाः पुराणानि विद्योपनिषदस् तथा श्लोकाः सूत्राणि भाष्याणि यच्चान्यद्माङ्भयं भवेत्

ఎవరి నుండి దేవతలు, పురాణాలు, విద్యలు, ఉపనిషత్తులు పుట్టుకొస్తాయో; అలాగే శ్లోకాలు, సూత్రాలు, భాష్యాలు మరియు వాక్మయమైన సమస్తమూ ఆయన నుండే ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 31

पितृयानोपवीथ्याश् च यदगस्त्यस्य चान्तरं तेनाग्निहोत्रिणो यान्ति प्रजाकामा दिवं प्रति

పితృయాన ఉపమార్గం ద్వారా, అలాగే అగస్త్యకు సంబంధించిన అంతర మార్గం గుండా, అగ్నిహోత్రులు—సంతానకామనతో—స్వర్గం వైపు ప్రయాణిస్తారు.

Verse 32

ये च दानपराः सम्यगष्टाभिश् च गुणैर् युताः अष्टाशीतिसहस्राणि मुनयो गृहमेधिनः

గృహస్థధర్మంలో నిలిచి, దానంలో సమ్యక్ పరాయణులై, అష్టగుణాలతో యుక్తులైన వారు—వారే గృహమేధి మునులు; వారి సంఖ్య ఎనభై ఎనిమిది వేలని చెప్పబడింది.

Verse 33

पुनरावर्तने वीजभूता धर्मप्रवर्तकाः सप्तर्षिनाग्वीथ्याश् च देवलोकं समाश्रिताः

పునరావర్తనకాలంలో సృష్టికి బీజరూపులైన ధర్మప్రవర్తకులు—సప్తర్షులు మరియు నాగవీథీ—దేవలోకాన్ని ఆశ్రయిస్తారు।

Verse 34

तावन्त एव मुनयः सर्वारम्भविवर्जिताः तपसा ब्रह्मचर्येण सङ्गत्यागेन मेधया

సర్వ ఆరంభాలను విడిచిపెట్టి తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, ఆసక్తి-త్యాగం, మేధతో స్థిరంగా ఉండేవారే నిజమైన మునులు।

Verse 35

यत्र यत्रावतिष्ठन्ते यावदाहूतसंप्लवं वेदानुवचनं यज्ञा ब्रह्मचर्यं तपो दमः

వారు ఎక్కడెక్కడ నివసిస్తారో, ఆహూత సంప్లవం (అంతిమ ప్రళయం) వరకు అక్కడ వేదపఠనం, యజ్ఞాలు, బ్రహ్మచర్యం, తపస్సు, దమం (ఇంద్రియనిగ్రహం) ప్రబలంగా ఉంటాయి।

Verse 36

श्रद्धोपवासः सत्यत्वमात्मनो ज्ञानहेतवः स त्वाश्रमैर् निदिध्यास्यः समस्तैर् एवमेव तु

శ్రద్ధ, ఉపవాసం (వ్రతాచరణ), మరియు ఆత్మనిష్ఠ సత్యత్వం—ఇవి జ్ఞానానికి కారణాలు. కాబట్టి అన్ని ఆశ్రమాల ద్వారా అదే విధంగా ఆ తత్త్వం/ఆత్మను నిరంతరం నిదిధ్యాసించాలి।

Verse 37

द्रष्टव्यस्त्वथ मन्तव्यः श्रोतव्यश् च द्विजातिभिः य एवमेनं विन्दन्ति ये चारण्यकमाश्रिताः

కాబట్టి ద్విజులు దానిని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాలి, తరువాత మననం చేయాలి, అలాగే శాస్త్రోపదేశం ద్వారా శ్రవణం కూడా చేయాలి. ఈ విధంగా ఆయనను/ఆ తత్త్వాన్ని పొందేవారు—ఆరణ్యక ఆశ్రయాన్ని (వననిష్ఠ ధ్యానజీవితం) స్వీకరించినవారు—నిజంగా సత్యాన్ని పొందుతారు।

Verse 38

उपासते द्विजाः सत्यं श्रद्धया परया युताः क्रमात्ते सम्भवन्त्यर्चिरहः शुक्लं तथोत्तरं

పరమ శ్రద్ధతో యుక్తులైన ద్విజులు సత్యాన్ని ఉపాసిస్తారు; వారికి క్రమంగా శుక్లమార్గంలోని దశలు—అర్చిస్ (జ్వాల), దినం, శుక్లపక్షం, తదుపరి ఉత్తరాయణం—ప్రాప్తిస్తాయి।

Verse 39

अयनन्देवलोकञ्च सवितारं सविद्युतं ततस्तान् पुरुषो ऽभ्येत्य मानसो ब्रह्मलौकिकान्

అతడు ఆనందమయ దేవలోకాన్ని, సవితృలోకాన్ని, విద్యుత్తు-దీప్త లోకాన్ని పొందుతాడు; అనంతరం ఆ పురుషుడు మనస్సు మాత్రముచేత బ్రహ్మలోకీయ స్థితుల సమీపానికి చేరుతాడు।

Verse 40

करोति पुनरावृत्तिस्तेषामिह न विद्यते यज्ञेन तपसा दानैर् ये हि स्वर्गजितो जनाः

వారికి ఇక్కడ పునరావృత్తి లేదు. యజ్ఞం, తపస్సు, దానముల ద్వారా స్వర్గాన్ని జయించిన జనులు తిరిగి రారు।

Verse 41

धूमं निशां कृष्णपक्षं दक्षिणायनमेव च पितृलोकं चन्द्रमसं नभो वायुं जलं महीं

(ప్రయాణించే జీవుడు) ధూమం, రాత్రి, కృష్ణపక్షం, దక్షిణాయనం అనే మార్గంతో వెళ్తాడు; తరువాత పితృలోకం, చంద్రలోకం, ఆకాశం, వాయువు, జలం, భూమి చేరుతాడు।

Verse 42

क्रमात्ते सम्भवन्तीह पुनरेव व्रजन्ति च एतद्यो न विजानाति मार्गद्वितयमात्मनः

వారు క్రమంగా ఇక్కడ జన్మించి మళ్లీ ప్రయాణిస్తారు. ఆత్మకు సంబంధించిన ఈ ద్విమార్గాన్ని (బంధనమార్గం, మోక్షమార్గం) ఎవడు గ్రహించడో, వాడు ఈ చక్రంలోనే బద్ధుడై ఉంటాడు।

Verse 43

दन्दशूकः पतङ्गो वा भवेद्कीटो ऽथवा कृमिः हृदये दीपवद्ब्रह्म ध्यानाज्जिवो मृतो भवेत्

ధ్యానముచేత జీవుడు లోకిక అహంకారానికి మృతప్రాయుడవుతాడు. అతడు సర్పమైయినా, చిమ్మటయైనా, కీటకమైయినా, కృమియైనా—హృదయంలో దీపంలా బ్రహ్మను ధ్యానిస్తే జీవుని ప్రత్యేక అహంభావం నశిస్తుంది.

Verse 44

न्यायागतधनस्तत्त्वज्ञाननिष्ठो ऽतिथिप्रियः श्राद्धकृत्सत्यवादी च गृहस्थो ऽपि विमुच्यते

న్యాయమార్గంలో సంపాదించిన ధనం కలిగి, తత్త్వజ్ఞానంలో స్థిరుడై, అతిథి సత్కారంలో ఆనందించి, శ్రాద్ధకర్మలు చేసి, సత్యం పలికే గృహస్థుడుకూడా విముక్తి పొందుతాడు.