
Description of the Royal Dynasties (राजवंशवर्णनम्) — Chapter Colophon and Transition
ఈ భాగం అధికారిక ముగింపు మరియు పాఠ్య-సంధిగా నిలుస్తుంది. అగ్ని పురాణంలో “రాజవంశవర్ణనం” అనే అధ్యాయం పూర్తయిందని తెలిపి, వెంటనే తదుపరి వంశావళి-ప్రకరణానికి మార్పు జరుగుతుంది. ఒక ముఖ్యమైన పాఠభేద సూచన కూడా ఉంది—కొన్ని పాఠాలలో “దధివామనుడు ఉద్భవించాడు” అనే ప్రత్యామ్నాయ పఠనం కనిపిస్తుంది; ఇది గ్రంథ ప్రసరణలోని జీవంత వైవిధ్యాన్ని చూపుతుంది. వంశ జాబితాలు కేవలం చరిత్ర పట్టికలు కాదు; అవి ధర్మ సూచికలు—రాజధర్మం, వంశ నిరంతరత, నైతిక క్రమం అన్నిటిని అనుసంధానిస్తాయి. కోలోఫన్లోని ఈ మలుపు పురువంశంపై కేంద్రీకృత అవరోహణకు పాఠకుణ్ని సిద్ధం చేస్తుంది; ఇది పురాణ వంశావళిని భారత/కురు సంప్రదాయ స్మృతితో కలుపుతుంది.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे राजवंशवर्णनं नाम षट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दधिवामनोभूदिति ख , छ , ञ , च अथ सप्तसप्रत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुरुवंशवर्णनं अग्निर् उवाच पुरोर्जनमेजयो ऽभूत्प्राचीन्नन्तस्तु तत्सुतः प्राचीन्नन्तान्मनस्त्युस्तु तस्माद्वीतमयो नृपः
ఇట్లు శ్రీ అగ్ని మహాపురాణంలో “రాజవంశవర్ణనం” అనే రెండువందల డెబ్బై ఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. (కొన్ని పాఠాలలో “దధివామనుడు జన్మించాడు” అని ఖ, ఛ, ఞ, చ ప్రతుల్లో కనిపిస్తుంది.) ఇప్పుడు “పురువంశవర్ణనం” అనే రెండువందల డెబ్బై ఎనిమిదవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—పురునుండి జనమేజయుడు జన్మించాడు; అతని కుమారుడు ప్రాచీనంతుడు. ప్రాచీనంతునుండి మనస్త్యు, అతనినుండి రాజు వీతమయుడు జన్మించాడు.
Verse 2
शुन्धुर्वीतमयाच्चाभूच्छुन्धोर्बहुविधः सुतः बहुविधाच्च संयातिरहोवादी च तत्सुतः
వీతమయుని నుండి శుంధుడు జన్మించాడు; శుంధుని కుమారుడు బహువిధుడు. బహువిధుని నుండి సంయాతి జన్మించాడు; అతని కుమారుడు అహోవాదీ.
Verse 3
तस्य पुत्रो ऽथ भद्राशोअ भद्राश्वस्य दशात्मजाः ऋचेयुश् च कृषेयुश् च सन्नतेयुस् तथात्मजः
అతని కుమారుడు భద్రాశుడు. భద్రాశ్వునికి పది మంది కుమారులు—ఋచేయు, కృషేయు, అలాగే సన్నతేయు మొదలైనవారు.
Verse 4
घृतेयुश् च चितेयुश् च स्थण्डिलेयुश् च सत्तमः धर्मेयुः सन्नतेयुश् च कृचेयुर्मतिनारकः
హే సత్తమా! (ఇక్కడ చెప్పబడిన నరకాల పేర్లు)—ఘృతేయు, చితేయు, స్థండిలేయు; అలాగే ధర్మేయు, సన్నతేయు; మరియు కృచేయు—ఇవి ‘మతినారక’ అనే నరకభేదాలు.
Verse 5
तंसुरोघः प्रतिरथः पुरस्तो मतिनारजाः आसीत्पतिरथात्कण्वः कण्वान्मेधातिथिस्त्वभूत्
తంసురోఘ, ప్రతిరథ, పురస్త, మరియు మతినార—ఇవారు (ఆ వంశంలో) ఉన్నారు. పతిరథుని నుండి కణ్వుడు జన్మించాడు; కణ్వుని నుండి మేధాతిథి జన్మించాడు.
Verse 6
तंसुरोघाच्च चत्वारो दुष्मन्तो ऽथ प्रवीरकः सुमन्तश्चानयो वीरो दुष्मन्ताद्भरतो ऽभवत्
తంసురోఘుని నుండి నలుగురు కుమారులు జన్మించారు—దుష్మంతుడు, ప్రవీరకుడు, సుమంతుడు; దుష్మంతుని నుండి వీరుడు భరతుడు పుట్టెను।
Verse 7
शकुन्तलायान्तु बली यस्य नाम्ना तु भारताः सुतेषु मातृकोपेन नष्टेषु भरतस्य च
శకుంతల నుండి ఒక బలవంతుడు కుమారుడు జన్మించాడు; అతని నామం వల్ల ప్రజలు ‘భారతులు’ అని ప్రసిద్ధి పొందారు. భరతుని కుమారులు మాతృకోపం (శాపం) వల్ల నశించిన కథ కూడా చెప్పబడింది।
Verse 8
ततो मरुद्भिरानीय पुत्रः स तु वृहस्पतेः संक्रामितो भरद्वाजः क्रतुभिर्वितथो ऽभवत्
తదుపరి మరుతులు తీసుకొచ్చిన ఆ కుమారుడు బృహస్పతికి బదిలీ చేయబడెను; క్రతువుల ద్వారా భరద్వాజుడు ‘వితథ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందెను।
Verse 9
स चापि वितथः पुत्रान् जनयामास पञ्च वै शग्भुर्वीतमयाश्चाभूच्छम्भोर्बहुविध इति ख , ज , च सुहोत्रञ्च सुहोतारङ्गयङ्गर्भन्तथैव च
ఆ వితథుడు కూడా ఐదు కుమారులను కనెను—శగ్భుర్వీతమయ; (ఖ, జ, చ పాఠాల ప్రకారం) శంభుని బహువిధ; అలాగే సుహోత్ర, సుహోతార, గయ, గర్భ।
Verse 10
कपिलश् च महात्मानं सुकेतुञ्च सुतद्वयम् कौशिकञ्च गृत्सपतिं तथा गृत्सपतेः सुताः
మరియు కపిలుడు, మహాత్ముడు, సుకేతువు—ఇవి ఇద్దరు కుమారులు; కౌశికుడు, గృత్సపతి; అలాగే గృత్సపతికి పుట్టిన కుమారులు కూడా (వర్ణించబడ్డారు)।
Verse 11
ब्रह्माणाः क्षत्रिया वैश्याः काशे दीर्घतमाःसुताः ततो धन्वन्तरिश्चासीत्तत्सुतो ऽभूच्च केतुमान्
కాశీలో దీర్ఘతమసుని కుమారులు బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులుగా ప్రసిద్ధులయ్యారు. వారి వంశంలో ధన్వంతరి జన్మించాడు; అతని కుమారుడు కేతుమాన్ అయ్యాడు.
Verse 12
केतुमतो हेमरथो दिवोदास इतिश्रुतः प्रतर्दनो दिवोदासाद्भर्गवत्सौ प्रतर्दनात्
కేతుమానుని నుండి హేమరథుడు; హేమరథుని నుండి దివోదాసుడు—ఇట్లు పరంపరలో వినబడుతుంది. దివోదాసుని నుండి ప్రతర్దనుడు, ప్రతర్దనుని నుండి ఇద్దరు భార్గవులు జన్మించారు.
Verse 13
वत्सादनर्क आसीच्च अनर्कात् क्षेमको ऽभवत् क्षेमकद्वर्षकेतुश् च वर्षकेतोर्विभुः स्मृतः
వత్సుని నుండి అనర్కుడు జన్మించాడు; అనర్కుని నుండి క్షేమకుడు అయ్యాడు. క్షేమకుని నుండి వర్షకేతు, వర్షకేతుని నుండి విభువు అని స్మరించబడుతుంది.
Verse 14
विभोरानर्तः पुत्रो ऽभूद्विभोश् च सुकुमारकः सुकुमारात्सत्यकेतुर्वत्सभूमिस्तु वत्सकात्
విభువుని నుండి ఆనర్త అనే కుమారుడు జన్మించాడు; అలాగే విభువుని నుండే సుకుమారకుడు కూడా అయ్యాడు. సుకుమారకుని నుండి సత్యకేతు, వత్సకుని నుండి వత్సభూమి జన్మించారు.
Verse 15
सुहोत्रस्य वृहत्पुत्रो वृहतस्तनयास्त्रयः अजमीढो द्विमीढश् च पुरुमीढश् च वीर्यवान्
సుహోత్రునికి వృహత్ అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. వృహతునికి ముగ్గురు కుమారులు—అజమీఢ, ద్విమీఢ, మరియు వీర్యవంతుడైన పురుమీఢ—ఉన్నారు.
Verse 16
अजमीढस्य केशिन्यां जज्ञे जह्नुः प्रतापवान् जह्नोरभूदजकाश्वो बलाकाश्वस्तदात्मजः
అజమీఢుని భార్య కేశినీ గర్భంలో ప్రతాపవంతుడైన జహ్నువు జన్మించాడు. జహ్నువునుండి అజకాశ్వుడు, అతని కుమారుడు బలాకాశ్వుడు.
Verse 17
वलाकाश्वस्य कुशिकः कुशिकात् गाधिरिन्द्रकः गाधेः सत्यवती कन्या विश्वामित्रः सूतोत्तमः
వలాకాశ్వుని నుండి కుశికుడు జన్మించాడు; కుశికుని నుండి గాధి (ఇంద్రక) పుట్టాడు. గాధి కుమార్తె సత్యవతి; ఆ వంశంలో సూతోత్తముడు విశ్వామిత్రుడు ప్రసిద్ధుడు.
Verse 18
देवरातः कतिमुखा विश्वामित्रस्य ते सुताः शुनःशेफो ऽष्टकश्चान्यो ह्य् अजमीढात् सुतो ऽभवत्
దేవరాతుడు మరియు కతిముఖుడు విశ్వామిత్రుని కుమారులు. శునఃశేఫుడు మరియు మరొకడు అష్టకుడు కూడా—నిజంగా—అజమీఢ వంశంలో కుమారులుగా చేర్చబడ్డారు.
Verse 19
नीलिन्यां शान्तिरपरः पुरुजातिः सुशान्तितः काशदीर्घतमा इति ज सुत इति ख , छ , ज , च प्रभाववानिति ख पुरुजातेस्तु वाह्याश्वो वाह्याश्च्वात् पञ्च पार्थिवाः
నీలినీ నుండి మరొక శాంతి జన్మించాడు; పురుజాతి నుండి సుశాంతి పుట్టాడు. కొన్ని పాఠాల్లో అతడు ‘కాశదీర్ఘతమా’, మరికొన్నింటిలో ‘సుత’, ఇంకొకచోట ‘ప్రభావవాన్’ అని పేర్కొనబడాడు. పురుజాతి నుండి వాహ్యాశ్వుడు, వాహ్యాశ్వుని నుండి ఐదు రాజులు కలిగారు.
Verse 20
मुकुलः सृञ्जयश् चैव राजा वृहदिषुस् तथा यवीनरश् च कृमिलः पाञ्चाला इति विश्रुताः
ముకులుడు, సృంజయుడు, రాజు వృహదిషు; అలాగే యవీనరుడు మరియు కృమిలుడు—ఇవే పాంచాలులుగా ప్రసిద్ధులు.
Verse 21
मुकुलस्य तु मौकुल्याः क्षेत्रोपेता द्विजातयः चञ्चाश्वो मुकुलाज्जज्ञे चञ्चाश्वान्मिथुनं ह्य् अभुत्
ముకులుని నుండి మౌకుల్య వంశము ప్రాదుర్భవించింది—క్షేత్రసంపన్నులైన ద్విజులు. ముకులుని నుండి చంచాశ్వుడు జన్మించాడు; చంచాశ్వుని నుండి నిశ్చయంగా ఒక మిథునం (పుత్ర‑కన్య) పుట్టింది.
Verse 22
दिवोदासो ह्य् अहल्या च अहल्यायां शरद्वतात् शतानन्दः शतानन्दात् सत्यधृन्मिथुनन्ततः
దివోదాసుడు మరియు అహల్య—అహల్య గర్భంలో శరద్వతుని ద్వారా శతానందుడు జన్మించాడు. శతానందుని నుండి సత్యధృ పుట్టాడు; ఆపై వంశపరంపర కొనసాగింది.
Verse 23
कृपः कृपी किवोदासान्मैत्रेयः सोमपस्ततः सृञ्जयात् पञ्चधनुषः सोमदत्तश् च तत्सुतः
కివోదాసుని నుండి కృపుడు, కృపీ జన్మించారు; ఆపై మైత్రేయుడు, తరువాత సోమపుడు. సృంజయుని నుండి పంచధనుషుడు, అతని కుమారుడు సోమదత్తుడు.
Verse 24
सहदेवः सोमदत्तात् सहदेवात्तु सोमकः आसीच्च सोमकाज्जन्तुर्जन्तोश् च पृषतः सुतः
సోమదత్తుని నుండి సహదేవుడు; సహదేవుని నుండి సోమకుడు జన్మించాడు. సోమకుని నుండి జంతువు, జంతువు కుమారుడిగా పృషతుడు పుట్టాడు.
Verse 25
पृषताद्द्रुपदस्तस्माद्धृष्टद्युम्नो ऽथ तत्सुतः धृष्ठकेतुश् च धूमिन्यामृक्षो ऽभूदजमीढतः
పృషతుని నుండి ద్రుపదుడు జన్మించాడు; ద్రుపదుని నుండి ధృష్టద్యుమ్నుడు, తరువాత అతని కుమారుడు ధృష్టకేతువు. అలాగే అజమీఢుని నుండి ధూమినీ గర్భంలో ఋక్షుడు పుట్టాడు.
Verse 26
ऋक्षात्सम्वरणो जज्ञे कुरुः सम्वरणात्ततः यः प्रयागादपाक्रम्य कुरुक्षेत्रञ्चकार ह
ఋక్షుని నుండి సంవరణుడు జన్మించాడు; సంవరణుని నుండి మరల కురు జన్మించాడు. అతడు ప్రయాగాన్ని విడిచి కురుక్షేత్రాన్ని స్థాపించాడు.
Verse 27
कुरोः सुधन्वा सुधनुः परिक्षिच्चारिमेजयः सुधन्वनः सुहोत्रो ऽभूत् सुहोत्राच्च्यवनो ह्य् अभूत्
కురుని నుండి సుధన్వా, సుధన్వా నుండి సుధను; సుధను నుండి పరిక్షిత్, పరిక్షిత్ నుండి ఆరిమేజయుడు జన్మించాడు. ఆరిమేజయుని నుండి సుధన్వన్, సుధన్వన్ నుండి సుహోత్రుడు; సుహోత్రుని నుండి నిజంగా చ్యవనుడు జన్మించాడు.
Verse 28
वशिष्ठपरिचाराभ्यां सप्तासन् गिरिकासुताः वृहद्रथः कुशो वीरो यदुः प्रत्यग्रहो बलः
వశిష్ఠుని ఇద్దరు పరిచారకుల ద్వారా గిరికాకు ఏడు కుమారులు కలిగారు—వృహద్రథ, కుశ, వీర, యదు, ప్రత్యగ్రహ మరియు బల మొదలైనవారు.
Verse 29
मत्स्यकाली कुशाग्रो ऽतो ह्य् आसीद्राज्ञो वृहद्रथात् कुशाग्राद्वृषभो जज्ञे तस्य सत्यहितः सुतः
రాజు వృహద్రథుని నుండి కుశాగ్రుడు జన్మించాడు; అతడిని ‘మత్స్యకాళీ’ అని కూడా అంటారు. కుశాగ్రుని నుండి వృషభుడు పుట్టాడు; అతని కుమారుడు సత్యహితుడు.
Verse 30
सुधन्वा तत्सुतश्चोर्ज ऊर्जादासीच्च सम्भवः यवीनचश्चेति ख, छ , ञ , च सम्भवाच्च जरासन्धः सहदेवश् च तत्सुतः
సుధన్వాకు కుమారుడు ఊర్జుడు. ఊర్జుని నుండి సంభవుడు మరియు (ఇంకొకడు) యవీనచుడు—ఇలా వంశక్రమం చెప్పబడింది. సంభవుని నుండి జరాసంధుడు జన్మించాడు; అతని కుమారుడు సహదేవుడు.
Verse 31
सहदेवादुदापिश् च उदापेः श्रुतकर्मकः परिक्षितस्य दायादो धार्मिको जनमेजयः
సహదేవుని నుండి ఉదాపి జన్మించాడు; ఉదాపి నుండి శ్రుతకర్మకుడు. పరిక్షితుని ధార్మిక వారసుడు జనమేజయుడు.
Verse 32
जनमेजयात्त्रसदस्युर्जह्नोस्तु सुरथः सुतः श्रुतसेनोग्रसेनौ च भीमसेनश् च नामतः
జనమేజయుని నుండి త్రసదస్యు జన్మించాడు; జహ్నుని నుండి కుమారుడు సురథుడు. అలాగే శ్రుతసేన, ఉగ్రసేన, భీమసేన అనే పేర్లతో వారు ప్రసిద్ధులు.
Verse 33
जनमेजयस्य पुत्रौ तु सुरथो महिमांस् तथा सुरथाद्विदूरथो ऽभूदृक्ष आसीद्विदूरथात्
జనమేజయునికి ఇద్దరు కుమారులు—సురథుడు మరియు మహిమాన్. సురథుని నుండి విదూరథుడు, విదూరథుని నుండి ఋక్షుడు జన్మించాడు.
Verse 34
ऋक्षस्य तु द्वितीयस्य भीमसेनो ऽभवत्सुतः प्रतीपो भीमसेनात्तु प्रतीपस्य तु शान्तनुः
ఋక్షుని రెండవ వంశం/పుత్రుని నుండి భీమసేనుడు జన్మించాడు. భీమసేనుని నుండి ప్రతీపుడు, ప్రతీపుని నుండి శాంతనువు జన్మించాడు.
Verse 35
देवापिर्वाह्लिकश् चैव सोमदत्तस्तु शान्तनोः वाह्लिकात्सोमदत्तो ऽभुद्भूरिर्भूरिस्रवाः शलः
శాంతనుని నుండి దేవాపి, బాహ్లికుడు మరియు సోమదత్తుడు జన్మించారు. బాహ్లికుని నుండి సోమదత్తుడు, అతనిలో నుండి భూరి, భూరిశ్రవా, శలుడు జన్మించారు.
Verse 36
गङ्गायां शान्तनोर्भीष्मः काल्यायां विचित्रवीर्यकः कृष्णद्वैपायनश् चैव क्षेत्रे वैचित्रवीर्यके
గంగ ద్వారా శాంతనునికి భీష్ముడు జన్మించాడు; కాల్యా ద్వారా విచిత్రవీర్యుడు జన్మించాడు. అలాగే కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) కూడా విచిత్రవీర్యుని క్షేత్రంలో బీజప్రదాత అయ్యాడు.
Verse 37
धृतरष्ट्रञ्च पाण्डुञ्च विदुरञ्चाप्यजीजनत् पाण्डोर्युधिष्ठिरः कुन्त्यां भीमश् चैवार्जुनस्त्रयः
ఆయన ధృతరాష్ట్రుడు, పాండుడు, విదురుడును కూడా జనింపజేశాడు. పాండునికి కుంతీ ద్వారా యుధిష్ఠిరుడు, భీముడు, అర్జునుడు—ఈ ముగ్గురు జన్మించారు.
Verse 38
नकुलः सहदेवश् च पाण्डोर्माद्य्राञ्च दैवतः अर्जुनस्य च सौभद्रः परिक्षिदभिमन्युतः
నకులుడు, సహదేవుడు పాండునికి మాద్రీ ద్వారా దేవతలైన అశ్వినీకుమారుల వలన జన్మించారు. అర్జునునికి సుభద్ర ద్వారా అభిమన్యుని కుమారుడు పరీక్షితుడు జన్మించాడు.
Verse 39
द्रौपदी पाण्डवानाञ्च प्रिया तस्यां युधिष्ठिरात् प्रतिविन्ध्यो भीमसेनाच्छ्रुतकीर्तिर्धनञ्जयात्
ద్రౌపది పాండవులకు ప్రియురాలు. ఆమె ద్వారా యుధిష్ఠిరుని నుండి ప్రతివింధ్యుడు, భీమసేనుని నుండి శ్రుతకీర్తి, ధనంజయుడు (అర్జునుడు) నుండి కూడా ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.
Verse 40
सहदेवाच्छ्रुतकर्मा शतानीकस्तु नाकुलिः भीमसेनाद्धिडिम्बायामन्य आसीद् घटीत्कचः
సహదేవుని నుండి శ్రుతకర్ముడు జన్మించాడు; నకులుని నుండి శతానీకుడు (నాకులి) జన్మించాడు. భీమసేనుని నుండి హిడింబా ద్వారా మరొక కుమారుడు ఘటోత్కచుడు కూడా ఉన్నాడు.
Verse 41
एते भूता भविष्याश् च नृपाः संख्या न विद्यते अत्र पाठः पतितः धनञ्जयात् क उत्पन्न इति विशेषाप्राप्तेः गताः कालेन कालो हि हरिस्तं पूजयेद्द्विज होममग्नौसमुद्दिश्य कुरु सर्वप्रदं यतः
ఇవి గత మరియు భవిష్యత్ రాజులు; వీరి సంఖ్య లెక్కకు అందదు. ఇక్కడ ధనంజయుని తరువాత పాఠంలోని ఒక భాగం పడిపోయింది, ఎందుకంటే “అతడు ఎవరి నుండి జన్మించాడు?” అనే విశేషం లభించదు. కాలం అందరినీ తీసుకుపోతుంది; కాలమే హరి (విష్ణువు). కాబట్టి, ఓ ద్విజా, ఆయనను పూజించు; అగ్నిని ఉద్దేశించి హోమం చేయు, ఎందుకంటే ఆయన సర్వ వరప్రదుడు.
A recensional variant is recorded (pāṭhabheda), where some manuscripts read “Dadhivāmana came into being,” showing how the Agni Purana circulated with minor lineage/wording differences.
By framing genealogy under kāla and dharma, it reminds the reader that worldly continuity is time-bound, encouraging devotion and disciplined action while studying the structures of righteous kingship.