Adhyaya 347

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे काव्यदोषविवेको नाम षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ अधिकत्रिशततमो ऽध्यायः एकाक्षराभिधानं अग्निर् उवाच एकाक्षराभिधनञ्च मातृकान्तं वदामि ते अ विष्णुः प्रतिषेधः स्यादा पितामहवाक्ययोः

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలోని అలంకార విభాగంలో ‘కావ్యదోషవివేకం’ అనే 346వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 347వ అధ్యాయం ‘ఏకాక్షరాభిధానం’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—మాతృక (వర్ణమాల)తో కూడిన ఏకాక్షర నామాలను నీకు చెప్పుదును. ‘అ’ విష్ణువును సూచిస్తుంది; ‘ఆ’ మొదలైన వాటి నియోగం పితామహుడు బ్రహ్మ వచనముల ప్రకారం గ్రహించవలెను।

Verse 2

सीमायामथाव्ययं आ भवेत्संक्रोधपीडयोः इः कामे रतिलक्ष्म्योरी उः शिवे रक्षकाद्य ऊः

సీమ/మర్యాదలోపల అనే అర్థంలో ‘ఆ’ అవ్యయం. తీవ్రమైన కోపం మరియు పీడ అర్థాలలో ‘ఇః’ ప్రయోగం. కామార్థంలో, అలాగే రతి మరియు లక్ష్మీ సూచనలో ‘ఈ’ ప్రయోగం. శివ-శుభార్థంలో మరియు రక్షకాదుల సూచనలో ‘ఉః’ ‘ఊః’ ప్రయోగములు ఉంటాయి।

Verse 3

ऋ शब्दे चादितौ ऋस्यात् ऌ ॡ ते वै दितौ गुहे ए देवी ऐ योगिनी स्यादो ब्रह्मा औ महेश्वरः

‘ఋ’ శబ్దం/ధ్వని అర్థాన్ని, అలాగే అదితిని సూచిస్తుంది. ‘ఌ’ మరియు ‘ౡ’ దితి మరియు గుహ (గుహ/గర్భం)ను సూచిస్తాయని చెప్పబడింది. ‘ఏ’ దేవిని, ‘ఐ’ యోగినిని, ‘ఓ’ బ్రహ్మను, ‘ఔ’ మహేశ్వరుడు (శివుడు)ను సూచిస్తాయి।

Verse 4

अङ्कामः अः प्रशस्तः स्यात् को ब्रह्मादौ कु कुत्सिते खं शून्येन्द्रियं खङ्गो गन्धर्वे च विनायके

‘అః’ ప్రశస్త/ఉత్తమ అర్థంలో ప్రయోగించబడుతుంది. ‘క’ బ్రహ్మాది సూచకం; ‘కు’ నింద్యమైన/కుత్సిత అర్థం. ‘ఖ’ శూన్యాన్ని, అలాగే ఇంద్రియాలను (శూన్యసదృశంగా) కూడా సూచిస్తుంది. ‘ఖంగ’ గంధర్వుని మరియు వినాయకుడు (గణేశుడు)ని సూచించునని చెప్పబడింది।

Verse 5

गङ्गीते गो गायने स्यद् घो घण्टा किङ्किणीमुखे ताडने ङश् च विषये स्पृहायाञ्चैव भैरवे

గీత అర్థంలో ‘గో’; గాయన అర్థంలో ‘ఘో’ అని చెప్పబడింది. ‘ఘో’ గంటను, అలాగే కింకిణీ (చిన్న గంట) యొక్క ముఖం/రంధ్రాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. తాడన/ప్రహార అర్థంలో ‘ఙశ్’; అలాగే ‘ఙశ్’ విషయము, స్పృహ (ఆసక్తి/లాలస) మరియు భైరవ (భయంకర) అర్థాలలో కూడా ప్రయోగించబడుతుంది।

Verse 6

चो दुर्जने निर्मले छश्छेदे जिर्जयने तथा जं गीते झः प्रशस्ते स्याद्बले ञो गायने च टः

‘చో’ దుర్జనుడిని మరియు నిర్మలమైనదాన్ని సూచిస్తుంది. ‘ఛ’ ఛేదన, ‘జి’ జయం, ‘జం’ గీతం, ‘ఝః’ ప్రశంసనీయం, ‘ఞో’ బలం, ‘టః’ గానం అని అర్థం.

Verse 7

ठश् चन्द्रमण्डले शून्ये शिवे चोद्बन्धने मतः डश् च रुद्रे ध्वनौ त्रासे ढक्वायां ढो ध्वनौ मतः

‘ఠ’ చంద్రమండలం, శూన్యం, శివుడు మరియు ‘ఉద్బంధన’ (బంధించడం/ఉరి వేయడం) అనే అర్థాలలో భావించబడింది. ‘డ’ రుద్రుడు, ధ్వని, భయం; ‘ఢ’ ‘ఢక్వా’ ఉచ్చారణలో పుట్టే ధ్వనిని సూచిస్తుంది.

Verse 8

णो निष्कर्षे निश् चये च तश् चौरे क्रोडपुच्छके भक्षणे थश्छेदने दो धारणे शोभने मतः

‘ణో’ నిష్కర్షం/బయటకు లాగడం అనే అర్థంలో వాడబడుతుంది. ‘నిశ్’ నిశ్చయం. ‘తశ్’ దొంగ మరియు వరాహపు తోక. ‘భ’ భక్షణం, ‘థ’ ఛేదనం, ‘దో’ ధారణ/ఆధారం మరియు శోభ/అలంకారం అని మతం.

Verse 9

ब्रह्मकाद्य ऊरिति ख प्रशान्तःस्यादिति ख धने इति ञ धो धातरि चधूस्तूरे नो वृन्दे सुगते तथा प उपवने विख्यातः फश् च झञ्झानिले मतः

‘ఖ’ ‘ఊరి’ (నిజంగా/బహుగా) మరియు ‘ప్రశాంత’ అనే అర్థాలలో, అలాగే ‘బ్రహ్మక’ మొదలైన సందర్భాలలోనూ వాడబడుతుంది. ‘ఞ’ ధనం. ‘ధో’ ధాతృ/ఆధారకర్త. ‘ధూః’ దొంగ. ‘నో’ వృందం/సమూహం మరియు ‘సుగత’ (మంచిగా గమించినవాడు). ‘ప’ ఉపవనం అనే అర్థంలో ప్రసిద్ధం. ‘ఫశ్’ ఝంఝావాతపు గాలి (ఝఞ్ఝానిల) అని మతం.

Verse 10

फुः फुत्कारे निष्फले च विः पक्षी भञ्च तारके मा श्रीर्मानञ्च माता स्याद्याग यो यातृवीरणे

‘ఫుః’ ఫుత్కారం (శ్వాసతో చేసే శబ్దం) మరియు నిష్ఫలతను సూచిస్తుంది. ‘విః’ పక్షి. ‘భఞ్’ తార/గ్రహం. ‘మా’ శ్రీ (లక్ష్మి) మరియు తల్లి అనే అర్థాలు. ‘యాగ’ యజ్ఞార్పణ/క్రియ, మరియు ‘యః/యో’ ప్రయాణికుడు అలాగే యుద్ధవీరుడు అని అర్థం.

Verse 11

रो बह्नौ च लः शक्रे च लो विधातरि ईरितः विश्लेषणे वो वरुणे शयने शश् च शं सुखे

‘రో’ అక్షరం వహ్ని (అగ్ని)ని సూచిస్తుంది. ‘లః’ శక్రుడు (ఇంద్రుడు)కు వాచకం. ‘లో’ విధాత (బ్రహ్మ)ని సూచించునని ప్రకటించబడింది. ‘వో’ విశ్లేషణ/విభజనార్థకం. ‘వ’ వరుణుని సూచిస్తుంది. ‘శశ్’ శయనం/నిద్రార్థకం. ‘శం’ సుఖం, క్షేమం అనే అర్థం ఇస్తుంది.

Verse 12

षः श्रेष्ठे सः परोक्षे च सालक्ष्मीः सं कचेमतः धारणे हस् तथा रुद्रे क्षः क्षत्त्रे चाक्षरे मतः

‘షః’ శ్రేష్ఠమనే అర్థం. ‘సః’ పరోక్ష/గుప్తార్థం. ‘సా’ లక్ష్మీతో కూడినదని చెప్పబడింది. ‘సం’ కచం (జుట్టు)ని సూచిస్తుందని భావించబడింది. ‘హస్’ ధారణార్థకమై, రుద్రునికీ వాచకం. ‘క్షః’ క్షత్రం (రాజశక్తి)ని సూచిస్తుంది; ఇది అక్షరగణనలోనూ లెక్కించబడుతుంది.

Verse 13

क्षो नृसिंहे हरौ तद्वत् क्षेत्रपालकयोरपि मन्त्र एकाक्षरो देवो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

‘క్షో’ అనే ఏకాక్షర మంత్రం నృసింహునికీ హరికీ వినియోగించవలెను; అలాగే రెండు క్షేత్రపాలకులకు కూడా ఇది ప్రయోజ్యము. ఈ దైవస్వరూప ఏకాక్షర మంత్రం భోగం (సంపద) మరియు మోక్షం—రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 14

हैहयशिरसे नमः सर्वविद्याप्रदो मनुः अकाराद्यास् तथा मन्त्रा मातृकामन्त्र उत्तमः

హైహయశిరస్సుకు నమస్కారం. ఈ మను (మంత్రసూత్రం) సమస్త విద్యలను ప్రసాదించేది. అలాగే ‘అ’కారంతో ప్రారంభమయ్యే మంత్రాలు—ఉత్తమమైన మాతృకా (వర్ణమాల) మంత్రం—కూడా (బోధించబడుతున్నాయి).

Verse 15

एकपद्मे ऽर्चयेदेतान्नव दुर्गाश् च पूजयेत् भगवती कात्यायनी कौशिकी चाथ चण्डिका

ఒకే పద్మ-యంత్రంలో వీరిని అర్చించాలి; అలాగే నవదుర్గలను కూడా పూజించాలి—అనగా భగవతి, కాత్యాయనీ, కౌశికీ మరియు చండికా (ఇత్యాది).

Verse 16

प्रचण्डा सुरनायिका उग्रा पार्वती दुर्गया ॐ चण्डिकायै विद्महे भगवत्यै धीमहि तन्नो दुर्गा प्रचोदयात् क्रमादि तु षडङ्गं स्याद्गणो गुरुर्गुरुः क्रमात्

ఆమె ప్రచండా, దేవనాయిక, ఉగ్రా, పార్వతి, దుర్గ. “ఓం—చండికను మేము విద్మహే, భగవతిని ధీమహి; ఆ దుర్గ మమ్మల్ని ప్రచోదయాత్.” క్రమంగా షడంగ-న్యాసం చేయవలెను; ఛందోగణం ‘గురు-గురు’ క్రమం.

Verse 17

अजितापराजिता चाथ जया च विजया ततः कात्यायनी भद्रकाली मङ्गला सिद्धिरेवती

అనంతరం ఆమె అజితా, అపరాజితా; అలాగే జయా, విజయా; తదుపరి కాత్యాయనీ, భద్రకాళీ, మంగళా, సిద్ధి మరియు రేవతీ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 18

सिद्धादिवटुकाः पूज्या हेतुकश् च कपालिकः एकपादो भीमरूपो दिक्पालान्मध्यतो नव

సిద్ధ మొదలైన వటుకులను పూజించవలెను; అలాగే హేతుక, కపాలిక రూపాలను కూడా. ఏకపాద, భీమరూప—దిక్పాలుల మధ్యభాగంలో స్థితమైన ఈ తొమ్మిది (దేవ/పరివార)లు.

Verse 19

ह्रीं दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहामन्त्रार्थसिद्धये गौरी पूज्या च धर्माद्याः स्कन्दाद्याः शक्तयो यजेत्

మంత్రార్థసిద్ధి కోసం “హ్రీం—దుర్గే దుర్గే రక్షిణి స్వాహా” అని జపించాలి. గౌరీని కూడా పూజించాలి; అలాగే ధర్మాది, స్కందాది శక్తులను యజించాలి/పూజించాలి.

Verse 20

प्रज्ञा ज्ञाना क्रिया वाचा वागीशी ज्वालिनी तथा कामिनी काममाला च इन्द्राद्याः शक्तिपूजनं

ప్రజ్ఞా, జ్ఞానా, క్రియా, వాచా, వాగీశీ, జ్వాలినీ, కామినీ, కామమాలా అనే శక్తులకూ, అలాగే ఇంద్రాది శక్తులకూ పూజ అర్పించాలి.

Verse 21

ओंगं स्वाहा मूलमन्त्रो ऽयं गं वा गणपतये नमः षडङ्गो रक्तशुक्लश् च दन्ताक्षपरशूतकटः

“ఓం గం స్వాహా”—ఇది మూలమంత్రం; లేదా “గం, గణపతయే నమః” అని. ఆయన షడంగ-న్యాసరూపం ఎరుపు-తెలుపు వర్ణమై, దంతం, జపమాల, పరశు, అంకుశం ధరించును।

Verse 22

समोदको ऽथ गन्धादिगन्धोल्कायेति च क्रमात् गजो महागणपतिर्महोल्कः पूज्य एव च

తదుపరి క్రమంగా ఆయనను “సమోదక” అని, “గంధాది-గంధోల్కా” అని; అలాగే “గజ”, “మహాగణపతి”, “మహోల్క” అనే నామాలతో ఆహ్వానించి పూజించవలెను—అతడు పూజ్యుడే।

Verse 23

कुष्माण्डाय एकदन्तत्रिपुरान्तकाय श्यामदन्तविकटहरहासाय लम्बनाशाननाय पद्मदंष्ट्राय मेघोल्काय धूमोल्काय वक्रतुण्दाय विघ्नेश्वराय विकटोत्कटाय गजेन्द्रगमनाय भुजगेन्द्रहाराय शशाङ्कधराय गणाधिपतये स्वाहा एतैर् मनुभिः स्वाहान्तैः पूज्य तिलहोमादिनार्थभाक् काद्यैर् वा वीजसंयुक्तैस्तैर् आद्यैश् च नमो ऽन्तकैः

“కుష్మాండాయ స్వాహా; ఏకదంత-త్రిపురాంతకాయ స్వాహా; శ్యామదంత-వికట-హరహాసాయ స్వాహా; లంబనాశాననాయ స్వాహా; పద్మదంష్ట్రాయ స్వాహా; మేఘోల్కాయ స్వాహా; ధూమోల్కాయ స్వాహా; వక్రతుండాయ స్వాహా; విఘ్నేశ్వరాయ స్వాహా; వికటోత్కటాయ స్వాహా; గజేంద్రగమనాయ స్వాహా; భుజగేంద్రహారాయ స్వాహా; శశాంకధరాయ స్వాహా; గణాధిపతయే స్వాహా।” ఈ స్వాహాంత మంత్రాలతో పూజించినవాడు తిలహోమాది కర్మలకు అర్హుడగును; లేదా ‘క’ మొదలైన అక్షరాలతో యుక్తమైన బీజమంత్రాలతోను, అలాగే పూర్వోక్త ‘నమః’ అంత నామాలతోను పూజించవచ్చు।

Verse 24

मन्त्राः पृथक् पृथग्वा स्युर्द्विरेफद्विर्मुखाक्षिणः* कात्यायनं अकन्द आह यत्तद्व्याकरणं वदे

మంత్రాలను వేరువేరుగా, ఒక్కొక్కటిగా జపించవచ్చు; లేదా ‘రేఫ’ (ర్) ను ద్విగుణం చేసి, అలాగే ‘ముఖ’ మరియు ‘అక్షి’ వర్గ అక్షరాలను కూడా ద్విగుణం చేసి విన్యసించవచ్చు. అకందుడు దీనిని కాత్యాయనమతమని చెప్పెను; అందువల్ల ఆ వ్యాకరణ నియమాన్ని నేను వివరిస్తున్నాను।