Adhyaya 231

Verse 1

मल्लब्धेषु नवपुस्तकेषु प्रायः समान एव तेषामेकतमस्यापि साहाय्येन शोधितुं न स शक्यते अभिधानादिष्वपि तत्रत्यशब्दो नोपलभ्यन्ते अतस्तत्र विरतिः अथैकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः शकुनानि पुष्कर उवाच विशन्ति येन मार्गेण वायसा बहवः पुरं तेन मार्गेण रुद्धस्य पुरस्य ग्रहणं भवेत्

కొత్తగా లభించిన ప్రతుల్లో పాఠం దాదాపు ఒకటే; వాటిలో ఏ ఒక్కటి సహాయంతోనైనా సరిగా శోధించడం సాధ్యం కాదు. నిఘంటువులలో కూడా అక్కడి పదం దొరకదు; అందువల్ల అక్కడే విరమించాం. ఇప్పుడు 231వ అధ్యాయం—“శకునాలు” ప్రారంభం. పుష్కరుడు అన్నాడు: ఏ మార్గం ద్వారా అనేక కాకులు నగరంలో ప్రవేశిస్తాయో, అదే మార్గం ద్వారా ముట్టడిలో ఉన్న నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవచ్చు.

Verse 2

सेनायां यदि वासार्थे निविष्टो वायसो रुवन् वामो भयातुरस्त्रस्तो भयं वदति दुस्तरं

వసతి కోసం ఏర్పాటు చేసిన సైన్య శిబిరంలో ఒక కాకి ఎడమవైపు కూర్చుని భయాక్రాంతంగా, ఉలిక్కిపడి కేకలు వేస్తే, అది దాటలేని మహా ప్రమాదాన్ని సూచిస్తుంది.

Verse 3

छायाङ्गवाहनोपानच्छत्रवस्त्रादिकुट्टने मृत्युस्तत्पूजने पूजा तदिष्टकरणे शुभं

ఛాయ, అవయవం, వాహనం, పాదరక్షలు, ఛత్రం, వస్త్రం మొదలైన వాటిని కోపం లేదా అవమానంతో కొట్టడం/పాడుచేయడం మృతిలక్షణం; అయితే వాటి (అధిష్ఠాతృ శక్తుల) పూజ చేస్తే పూజాఫలం లభిస్తుంది, కోరిన కార్యసిద్ధి శుభం అవుతుంది.

Verse 4

प्रोषितागमकृत्काकः कुर्वन् द्वारि गतागतं रक्तं दग्धं गृहे द्रव्यं क्षिपन्वह्निवेदकः

యజమాని దూరంగా ఉన్నప్పుడు కాకిలా నెపాలు పెట్టి వచ్చి వెళ్లుతూ, తలుపు వద్ద తిరుగుతూ, ఇంట్లో ఎరుపు లేదా కాలిన పదార్థాలను విసిరేవాడు—అగ్ని సూచకుడు (అంటే దహనానికి సిద్ధం చేసేవాడు) అవుతాడు.

Verse 5

न्यसेद्रक्तं पुरस्ताच्च निवेदयति बन्धनं पीतं द्रव्यं तथा रुक्म रूप्यमेव तु भार्गव

ఓ భార్గవా! అతడు ముందుగా ఎరుపు గుర్తును ఉంచి, బంధనం (ప్రతిజ్ఞ/తాకట్టు) తెలియజేయాలి—అంటే పసుపు ద్రవ్యం, అలాగే స్వర్ణం మరియు రజతమే.

Verse 6

यच्चैवोपनयेद् द्रव्यं तस्य लब्धिं विनिर्दिशेत् द्रव्यं वापनयेद्यत्तु तस्य हानिं विनिर्दिशेत्

యెదైన ద్రవ్యాన్ని వ్యక్తి స్వయంగా తెచ్చి సమర్పిస్తాడో, అది అతని లాభమని నిర్ణయించాలి. కానీ అతడు తీసివేయించు లేదా అపహరింపజేయు ద్రవ్యం అతని నష్టమని నిర్ణయించాలి.

Verse 7

पुरतो धनलब्धिः स्यादाममांसस्य छर्दने भूलब्धिः स्यान् मृदः क्षेपे राज्यं रत्नार्पणे महत्

(స్వప్నం/నిమిత్తంలో) ముందర ధనం కనిపిస్తే ధనలాభం కలుగుతుంది. ముడి మాంసం వాంతి చేస్తే భూమి లాభం కలుగుతుంది. మట్టి ముద్దలు విసిరితే రాజ్యప్రాప్తి; రత్నం అర్పిస్తే మహత్తర ఐశ్వర్యం కలుగుతుంది.

Verse 8

यातुः काको ऽनुकूलस्तु क्षेमः कर्मक्षमो भवेत् न त्वर्थसाधको ज्ञेयः प्रतिकूलो भयावहः

ప్రయాణానికి బయలుదేరినవానికి కాకి అనుకూలంగా ఉంటే క్షేమం మరియు కార్యసిద్ధి సూచిస్తుంది; అయితే అది ధనలాభ సూచకమని భావించకూడదు. ప్రతికూలంగా ఉంటే భయకరమని తెలుసుకోవాలి.

Verse 9

सम्मुखे ऽभ्येति विरुवन् यात्राघातकरो भवेत् वामः काकः स्मृतो धन्यो दक्षिणो ऽर्थविनाशकृत्

కాకి ముందునుంచి అరుస్తూ దగ్గరకు వస్తే అది ప్రయాణానికి ఆటంకం/హాని కలిగించే శకునం. ఎడమవైపు కనిపించే కాకి శుభదాయకం, సంపదనిచ్చేదిగా స్మరించబడింది; కుడివైపు కనిపించేది ధననాశకరం.

Verse 10

दुष्करमिति ख , छ च दक्षिणो ऽन्नविनाशकृदिति ग , घ , ञ च वामो ऽनुलोमगः श्रेष्ठो मध्यमो दक्षिणः स्मृतः प्रतिलोमगतिर्वामो गमनप्रतिषेधकृत्

ఖ, ఛ సందర్భాలలో యతి/ఛేదం ‘దుష్కర’ అని పిలవబడుతుంది; గ, ఘ, ఙ సందర్భాలలో ‘దక్షిణ’—అన్నం (అంటే సులభ పఠనం) నాశనం చేసేది—అని చెప్పబడుతుంది. అనులోమ క్రమంలో సాగేది ‘వామ’ ఉత్తమం; ‘దక్షిణ’ మధ్యమమని స్మరించబడింది. ప్రతిలోమ క్రమంలో సాగేది ‘వామ’ గమనాన్ని నిరోధించేది (ఛందప్రవాహానికి అడ్డంకి) అవుతుంది.

Verse 11

निवेदयति यात्रार्थमभिप्रेतं गृहे गतः एकाक्षरचरणस्त्वर्कं वीक्षमाणो भयावहः

ఎవరైనా ఇంటికి వెళ్లి ప్రయాణార్థం ఉద్దేశించిన బయలుదేరుటను తెలియజేసిన వేళ, సూర్యుని తిలకిస్తూ ఒకకన్ను గల వ్యక్తి నడుచుకుంటూ ఎదురైతే—అది భయంకరమైన, అపాయ సూచకమైన నిమిత్తము.

Verse 12

कोटरे वासमानश् च महानर्थकरो भवेत् न शुभस्तूषरे काकः पङ्काङ्कः स तु शस्यते

కోటరంలో నివసించేవాడు మహా అనర్థకారకుడవుతాడు. ఎండు తూషరంపై కూర్చున్న కాకి శుభం కాదు; కానీ పంకంతో ముద్రపడిన (తడి నేల నుండి వచ్చిన) కాకి శుభప్రదమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 13

अमेध्यपूर्णवदनः काकः सर्वार्थसाधकः ज्ञेयाः पतत्रिणो ऽन्ये ऽपि काकवद् भृगुनन्दन

అశుద్ధ పదార్థంతో ముక్కు నిండిన కాకిని ‘సర్వార్థసాధకుడు’—అంటే సమస్త కార్యసిద్ధిని కలిగించే శుభనిమిత్తముగా తెలుసుకోవాలి. ఓ భృగునందన, ఇతర పక్షులనూ కాకివలెనే నిమిత్తరూపంగా గ్రహించాలి।

Verse 14

स्कन्धावारापसव्यस्थाः श्वानो विप्रविनाशकाः इन्द्रस्थाने नरेन्द्रस्य पुरेशस्य तु गोपुरे

సేనాశిబిరం (స్కంధావార) యొక్క అపసవ్య/ఎడమ వైపున నిలిచిన కుక్కలు ‘విప్రవినాశకులు’ అని చెప్పబడతాయి. ఈ నిమిత్తం రాజుని ‘ఇంద్రస్థానం’ వద్దను, నగరాధిపతి గోపురం (ద్వారగోపురం) వద్దను గమనించబడుతుంది।

Verse 15

अन्तर्गृहे गृहेशस्य मरणाय भवेद्भषन् यस्य जिघ्रति वामाङ्गं तस्य स्यादर्थसिद्धये

కుక్క ఇంటి లోపల భోంకితే, అది గృహాధిపతికి మరణసూచక నిమిత్తమవుతుంది. కానీ అది ఎవరి ఎడమ భాగాన్ని వాసన చూస్తుందో, వారికి అర్థసిద్ధి/ధనలాభ సూచనగా చెప్పబడుతుంది।

Verse 16

भयाय दक्षिणं चाङ्गं तथा भुजमदक्षिणं यात्राघातकरो यातुर्भवेत् प्रतिमुखागतः

యాత్రికునికి శరీరంలోని కుడి భాగం కంపించడం భయసూచకం; అలాగే ఎడమ భుజం కంపించడం కూడా అశుభం. అతనికి ఎదురుగా ముందునుంచి వచ్చే వ్యక్తి ప్రయాణానికి అడ్డంకి కలిగించువాడవుతాడు.

Verse 17

मार्गावरोधको मार्गे चौरान् वदति भार्गव अलाभो ऽस्थिमुखः पापो रज्जुचीरमुखस् तथा

ఓ భార్గవా! మార్గంలో దారిని అడ్డుకునేవాడు ‘మార్గావరోధకుడు’; మార్గంలోని దొంగల గురించి చెప్పేవాడు దొంగల సమాచారదాత. అలాగే ‘అలాభ’, ‘అస్థిముఖ’, ‘పాప’ మరియు ‘రజ్జుచీరముఖ’ అనే (అశుభ) వర్గాలూ చెప్పబడ్డాయి.

Verse 18

सोपानत्कमुखो धन्यो मांसपूर्णमुखो ऽपि च अमङ्गल्यमुखद्रव्यं केशञ्चैवाशुभं तथा

ద్వారపు మెట్టుపై చెప్పుతో కూడిన ముఖదర్శనం శుభం; అలాగే నోటిలో మాంసం నిండినట్లు కనిపించడమూ శుభమే. కానీ నోటివద్ద అశుభ సూచక ద్రవ్యాలు, అలాగే కేశాలు (జుట్టు) అశుభం.

Verse 19

अवमूत्र्याग्रतो याति यस्य तस्य भयं भवेत् यस्यावमूत्र्य व्रजति शुभं देशन्तथा द्रुमं

మూత్రవిసర్జన చేసి దాని ముందువైపు (అదే దిశగా) వెళ్లేవానికి భయం కలుగుతుంది. కానీ మూత్రవిసర్జన చేసి శుభస్థలానికి గాని, లేదా (పవిత్ర/శుభ) వృక్షం వైపుకి గాని వెళ్లితే అది శుభఫలదాయకం.

Verse 20

नन्वर्थसाधक इत्य् आदिः, गृहे गत इत्य् अन्तःः पाठः ट पुस्तके नास्ति कोटरे इत्य् आदिः सर्वार्थसाधक इत्य् अन्तः पाठः टपुस्तके नास्ति मङ्गलञ्च तथा द्रव्यं तस्य स्यादर्थसिद्धये श्ववच्च राम विज्ञेयास् तथा वै जम्बुकादयः

‘నన్వర్థసాధక…’ నుండి ‘గృహే గత…’ వరకు ఉన్న పాఠం ṭ-ప్రతిలో లేదు; అలాగే ‘కోటరే…’ నుండి ‘సర్వార్థసాధక…’ వరకు ఉన్న పాఠమూ ṭ-ప్రతిలో లేదు. (మూలార్థం:) లక్ష్యసిద్ధికి మంగళం మరియు అవసరమైన ద్రవ్యాన్ని సమకూర్చుకోవాలి; అలాగే ఓ రామా, శకునశాస్త్రంలో కుక్కలు మరియు నక్కలు మొదలైనవీ గ్రహించవలెను.

Verse 21

भयाय स्वामिनि ज्ञेयमनिमित्तं रुतङ्गवां निशि चौरभयाय स्याद्विकृतं मृत्यवे तथा

కుక్కలు కారణం లేకుండా అరవడం యజమానికి భయసూచకమని గ్రహించాలి. రాత్రివేళ అది దొంగల భయాన్ని సూచిస్తుంది; శబ్దం వికృతమైతే మరణసూచకం కూడా అవుతుంది.

Verse 22

शिवाय स्वामिनो रात्रौ बलीवर्दो नदन् भवेत् उत्सृष्टवृषभो राज्ञो विजयं सम्प्रयच्छति

రాత్రివేళ ఎద్దు మ్రోగితే అది యజమానికి శుభకరం. విడిచిపెట్టబడిన వృషభుడు రాజుకు విజయాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 23

अभयं भक्षयन्त्यश् च गावो दत्तास् तथा स्वकाः त्यक्तस्नेहाः स्ववत्सेषु गर्भक्षयकरा मताः

దానం చేయబడిన ఆవులు—ఇతరులవైనా, స్వంతమైనవైనా—‘అభయా’ అనే మొక్కను తింటే, అవి తమ దూడలపై స్నేహం విడిచిపెట్టి గర్భక్షయాన్ని (గర్భపాతం) కలిగించేవిగా భావించబడతాయి.

Verse 24

भूमिं पादैर् विनिघ्नन्त्यो दीना भीता भयावहाः आर्द्राङ्ग्यो हृष्टरोमाश् च शृगलग्नमृदः शुभाः

పాదాలతో నేలను మోదుతూ—దీనంగా, భయంతో, భయంకరంగా—తడిచిన అవయవాలతో, రోమాంచంతో, మరియు నక్కకు అంటుకునే మట్టితో పూసుకున్న (స్త్రీలు) శుభశకునంగా భావించబడతారు.

Verse 25

महिष्यादिषु चाप्येतत् सर्वं वाच्यं विजानता आरोहणं तथान्येन सपर्याणस्य वाजिनः

మహిషి మొదలైన (ఇతర వాహనాల) విషయంలో కూడా ఇవన్నీ విధి తెలిసినవాడు యథావిధిగా ప్రకటించాలి. అలాగే సపర్యతో (సేవా-సత్కారంతో) గౌరవింపబడుతున్న గుర్రంపై ఎక్కడం మరొకరు చేయాలి.

Verse 26

जलोपवेशनं नेष्टं भूमौ च परिवर्तनं विपत्करन्तुरङ्गस्य सुप्तं वाप्यनिमित्ततः

నీటిలో కూర్చోవడం అశుభం; భూమిపై ఒలికిపడటం కూడా అశుభమే. ఎవరి దేహం విపత్తు వైపు సాగుతుందో, వారికి కారణం లేకుండా వచ్చే నిద్ర కూడా దుర్నిమిత్తం.

Verse 27

यवमोदकयोर्द्वेषस्त्वकस्माच्च न शस्यते वदनाद्रुधिरोत्पत्तिर्वेपनं न च शस्यते

యవం లేదా మోదకం పట్ల అకస్మాత్తుగా ద్వేషం కలగడం శుభం కాదు. అలాగే నోటినుంచి రక్తం రావడం, వణుకు రావడం కూడా అశుభ సూచనలు.

Verse 28

क्रीडन् वैकः कपोतैश् च सारिकाभिर्मृतिं वदेत् साश्रुनेत्रो जिह्वया च पादलेही विनष्टये

ఒంటరిగా ఉన్న పక్షి పావురాలు, మైనా పక్షులతో ఆడుకుంటూ కనిపిస్తే అది మరణ సూచన అని చెబుతారు. అలాగే కన్నీళ్లు నిండిన కళ్ళు, నాలుకతో పాదాలను నాకడం కూడా వినాశ సూచకాలు.

Verse 29

वामपादेन च तथा विलिखंश् च वसुन्धरां स्वपेद्वा वामपार्श्वेन दिवा वा न शुभप्रदः

ఎడమ పాదంతో నేలను గీకి/గోకుతూ ఉండటం, లేదా ఎడమ వైపు పడుకొని నిద్రపోవడం, లేదా పగలు నిద్రపోవడం—ఇవి శుభఫలదాయకం కావు.

Verse 30

भयाय स्यात् सकृन्मूत्री तथा निद्राविलाननः सपर्यार्हस्येति साधुः विनाशकृदिति ज , ट च आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत्

ఆరంభంలో ఒక్కసారి మాత్రమే మూత్రం రావడం, అలాగే నిద్ర వల్ల ముఖం మసకగా ఉండటం—ఇవి భయ సూచనలు. ఆ సమయంలో ఎవరో “ఇతడు సేవ/గౌరవానికి అర్హుడు” అని చెప్పితే అది శుభం; కానీ ‘జ’ మరియు ‘ట’ అక్షరాలు వినాశకరమని చెప్పబడింది. ప్రయాణానికి వాహనం/ఆరోహణం ఇవ్వకపోతే లేదా ప్రతికూలం జరిగితే తిరిగి ఇంటికి వెళ్లాలి.

Verse 31

यात्राविघातमाचष्टे वामपार्श्वं तथा स्पृशन् हेषमाणः शत्रुयोधं पादस्पर्शी जयावहः

గుర్రం తన ఎడమ పార్శ్వాన్ని తాకితే యాత్రకు అడ్డంకి సూచన. హేషధ్వని చేస్తూ ఖురంతో తాకితే శత్రువుతో యుద్ధ సూచకం; ఖురస్పర్శి అశ్వం విజయప్రదం.

Verse 32

ग्रामे व्रजति नागश्चेन् मैथुनं देशहा भवेत् प्रसूता नागवनिता मत्ता चान्ताय भूपतेः

ఏనుగు గ్రామంలో ప్రవేశిస్తే దేశనాశం/భూమిహాని సూచన. అది మైథునస్థితిలో ఉంటే ప్రాంతనష్టం సూచిస్తుంది. ప్రసూతి అయిన ఆడఏనుగు లేదా మత్తులో ఉన్న ఏనుగు—ఇవి రాజుకు అంతం (మరణం/వినాశం) సూచకాలు.

Verse 33

आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत् मदं वा वारणो जह्याद्राजघातकरो भवेत्

ఎవరైనా ఎక్కేందుకు ఆసనం/వాహనం ఇవ్వకపోతే, లేదా శత్రుభావంతో ఇంటికి వెళితే, లేదా ఏనుగు మదాన్ని తగ్గిస్తే—అతడు రాజహత్యకు కారణకర్త అవుతాడు.

Verse 34

वामं दक्षिणपादेन पादमाक्रमते शुभः दक्षिणञ्च तथा दन्तं परिमार्ष्टि करेण च

కుడి పాదంతో ఎడమ పాదంపై అడుగు పెట్టడం శుభం; అలాగే కుడి వైపు పళ్లను చేతితో రుద్ది శుభ్రం చేయడం కూడా శుభలక్షణం.

Verse 35

वृषो ऽश्वः कुञ्जरो वापि रिपुसैन्यगतो ऽशुभः खण्डमेघातिवृष्ट्या तु सेना नाशमवाप्नुयात्

ఎద్దు, గుర్రం లేదా ఏనుగు శత్రుసేనలోకి ప్రవేశిస్తే అది అశుభ సూచన; చిందర మేఘాల నుంచి అతివృష్టి పడితే సేన నాశనాన్ని పొందుతుంది.

Verse 36

प्रतिकूलग्रहर्क्षात्तु तथा सम्मुखमारुतात् यात्राकाले रणे वापि छत्रादिपतनं भयं

గ్రహనక్షత్రాలు ప్రతికూలంగా ఉండి, ఎదురుగాలి వీచినప్పుడు, ప్రయాణకాలంలో గానీ యుద్ధంలో గానీ ఛత్రాది పడిపోవడం భయానికి అశుభ శకునం.

Verse 37

हृष्टा नराश्चानुलोमा ग्रहा वै जयलक्षणं काकैर् योधाभिभवनं क्रव्याद्भिर्मण्डलक्षयः

మనుషులు హర్షంగా ఉండటం, గ్రహాలు అనుకూలంగా (సూటిగా) గమనం చేయడం—ఇవి విజయలక్షణాలు. కానీ కాకులు యోధులను అధిగమించి, శవభక్షకాలు ప్రబలితే రాజ్యమండల నాశాన్ని సూచిస్తుంది.

Verse 38

प्राचीपश्चिमकैशानी शौम्या प्रेष्ठा शुभा च दिक्

ప్రాచీ, పశ్చిమ, ఈశాన (ఉత్తర‑తూర్పు) దిశలు సౌమ్యమైనవి, అత్యంత ప్రియమైనవి, శుభమైనవిగా చెప్పబడుతున్నాయి.