Adhyaya 218

Verse 1

वलिङ्गाय नामलिङ्गायेति ख , छ च नमो ऽनागतलिङ्गायेत्यादिः देवानुगतलिङ्गिने इत्य् अन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति परमात्मा परंविभो इति ज अथाष्टादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजाभिषेककथनं अग्निर् उवाच पुष्करेण च रामाय राजधर्मं हि पृच्छते यथादौ कथितं तद्वद्वशिष्ट कथयामि ते

[పాఠాంతరాలు] ‘వలింగాయ, నామలింగాయ’—ఖ, ఛ ప్రతుల్లో; ‘నమోऽనాగతలింగాయ…’ మొదలైనవి. చివర ‘దేవానుగతలింగినే’ పాఠం జ ప్రతిలో లేదు; జ లో ‘పరమాత్మా పరంవిభో’ అని ఉంది. ఇప్పుడు 218వ అధ్యాయం—రాజాభిషేక కథనం. అగ్ని అన్నాడు: పుష్కరుడు రాముని రాజధర్మం గురించి అడిగాడు; ఆరంభంలో చెప్పినట్లే, ఓ వశిష్ఠా, నేను నీకు వివరిస్తాను।

Verse 2

पुष्कर उवाच राजधर्मं प्रवक्ष्यामि सर्वस्मात् राजधर्मतः राजा भवेत् शत्रुहन्ता प्रजापालः सुदण्डवान्

పుష్కరుడు అన్నాడు: నేను రాజధర్మాన్ని ప్రవచిస్తాను; అది సమస్త రాజధర్మాలలో శ్రేష్ఠమైనది. రాజు శత్రుహంత, ప్రజాపాలకుడు, దండాన్ని సమ్యకంగా ప్రయోగించువాడు కావాలి।

Verse 3

पालयिष्यति वः सर्वान् धर्मस्थान् व्रतमाचरेत् संवत्सरं स वृणुयात् पुरोहितमथ द्विजं

అతడు మీ అందరి ధర్మస్థానాలను (న్యాయాసనాలు, ధార్మిక సంస్థలు) రక్షించాలి, వ్రతాచరణ చేయాలి. ఒక సంవత్సరం పాటు ద్విజ బ్రాహ్మణుడిని పురోహితునిగా నియమించాలి।

Verse 4

मन्त्रिणश्चाखिलात्मज्ञान्महिषीं धर्मलक्षणां संवत्सरं नृपः काले ससम्भारो ऽभिषेचनं

సర్వ కర్తవ్యాలు, అంతర్నీతితత్త్వాలు తెలిసిన మంత్రులు మరియు ధర్మలక్షణాలు కలిగిన ప్రధాన మహిషిని ఆశ్రయించి, రాజు తగిన కాలంలో—ఒక సంవత్సరం సిద్ధత అనంతరం—అన్ని సామగ్రితో అభిషేకాన్ని చేయాలి।

Verse 5

कुर्यान्मृते नृपे नात्र कालस्य नियमः स्मृतः तिलैः सिद्धार्थकैः स्नानं सांवत्सरपुरोहितौ

రాజు మరణించినప్పుడు ఈ కర్మ చేయాలి; ఇక్కడ కాలనియమం చెప్పబడలేదు. తిలలు మరియు సిద్ధార్థక (తెల్ల ఆవాలు)తో స్నానం చేయాలి; ఈ విధి సాంవత్సర యాజకుడు మరియు పురోహితునికి సంబంధించినది।

Verse 6

घोषयित्वा जयं राज्ञो राजा भद्रासने स्थितः अभयं घोषयेद् दुर्गान्मोचयेद्राज्यपालके

రాజుని విజయాన్ని ప్రకటించిన తరువాత, రాజు శుభాసనంపై కూర్చొని అభయాన్ని ప్రకటించాలి; అలాగే కోటలలో నిర్బంధితులను విడుదల చేసి, రాజ్యరక్షక అధికారులను/కాపలాదారులను విముక్తి చేయాలి।

Verse 7

पुरोधसाभिषेकात् प्राक् कार्यैन्द्री शान्तिरेव च उपवास्यभिषेकाहे वेद्यग्नौ जुहुयान्मनून्

పురోహితుడు నిర్వహించే అభిషేకానికి ముందుగా ఐంద్రి-శాంతి తప్పక చేయాలి. ఉపవాసం చేసి, అభిషేక దినమున వేదికాగ్నిలో మంత్రాలను ఆహ్వానిస్తూ ఆహుతులు సమర్పించాలి।

Verse 8

राजा हरिति छ , ख , घ , ज , ञ , ट च पुरोहितमथर्त्विजमिति ख , घ , छ , ज , ट च जुहुयादमूनिति ङ वैष्णवानैन्द्रमन्त्रांस्तु सावित्रीन् वैश्वदैवतान् सौम्यान् स्वस्त्ययनं शर्मायुष्याभयदान्मनून्

రాజు పురోహితుని మరియు ఋత్విజ్‌ యాజకుని నియమించి, అనంతరం ఆ మంత్రాలతో ఆహుతులు సమర్పించాలి—వైష్ణవ, ఐంద్ర మంత్రాలు, సావిత్రీ మంత్రాలు, వైశ్వదేవ మంత్రాలు, సౌమ్య మంత్రాలు మరియు స్వస్త్యయన సూత్రాలు—ఇవి క్షేమం (శర్మ), ఆయుష్షు, అభయాన్ని ప్రసాదించేవి।

Verse 9

अपराजिताञ्च कलसं वह्नेर्दक्षिणपार्श्वगं सम्पातवन्तं हैमञ्च पूजयेद्गन्धपुष्पकैः

అగ్నికి దక్షిణ పార్శ్వంలో ఉంచిన అపరాజితా కలశాన్ని, అలాగే సంపాతానికి యోగ్యమైన స్వర్ణ పాత్రను గంధపుష్పాలతో పూజించాలి।

Verse 10

प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तजाम्बूनदप्रभः रथौघमेघनिर्घोषो विधूमश् च हुताशनः

హుతాశన అగ్నికి కుడివైపు వలయంగా తిరిగిన శిఖ ఉంది; అతడు తప్త జాంబూనద స్వర్ణంలా ప్రకాశిస్తాడు; అతని గర్జన రథసమూహాల మ్రోగుడు, మేఘగర్జనల వలె ఉంటుంది; అతడు ధూమరహితుడు।

Verse 11

अनुलोमः सुगन्धश् च स्वस्तिकाकारसन्निभः प्रसन्नार्चिर्महाज्वालः स्फुलिङ्गरहितो हितः

యజ్ఞాగ్ని జ్వాల కుడివైపు ప్రవహించి, సుగంధముతో, స్వస్తికాకారసదృశంగా కనిపించి, ప్రసన్నమైన స్వచ్ఛ కాంతితో, మహాజ్వాలగా ప్రకాశించి, చినుగులు లేకుండా, కర్మకు హితకరంగా ఉంటే—ఆ అగ్ని శుభమైంది.

Verse 12

न व्रजेयुश् च मध्येन मार्जारमृगपक्षिणः पर्वताग्रमृदा तावन्मूर्धानं शोधयेन्नृपः

రాజప్రాసాదం/సభామధ్యముగా పిల్లులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు వెళ్లకూడదు. అంతవరకు రాజు పర్వతశిఖరమట్టి తో తన శిరస్సును శుద్ధి చేసుకోవాలి.

Verse 13

वल्मीकाग्रमृदा कर्णौ वदनं केशवालयात् इन्द्रालयमृदा ग्रीवां हृदयन्तु नृपाजिरात्

పుట్టగొడుగు (వల్మీకి) పైభాగపు మట్టితో చెవులను లేపనం చేయాలి; కేశవ (విష్ణు) ఆలయమట్టితో ముఖాన్ని; ఇంద్రాలయమట్టితో మెడను; రాజప్రాంగణమట్టితో హృదయప్రదేశాన్ని శుద్ధి చేయాలి.

Verse 14

करिदन्तोद्धृतमृदा दक्षिणन्तु तथा भुजं वृषशृङ्गोद्धृतमृदा वामञ्चैव तथा भुजं

ఏనుగు దంతంతో ఎత్తిన మట్టితో కుడి భుజాన్ని (లేపనం/శుద్ధి) చేయాలి; ఎద్దు కొమ్ముతో ఎత్తిన మట్టితో ఎడమ భుజాన్ని చేయాలి.

Verse 15

सरोमृदा तथा पृष्ठमुदरं सङ्गमान् मृदा नदीतटद्वयमृदा पार्श्वे संशोधयेत्तथा

సరస్సు మట్టితో (దేహాన్ని) శుద్ధి చేయాలి; నది సంగమమట్టితో వెన్ను మరియు పొట్టను; నది రెండు ఒడ్డుల మట్టితో రెండు ప్రక్కలను—ఈ విధంగా పరిశుద్ధి చేయాలి.

Verse 16

वेश्याद्वारमृदा राज्ञः कटिशौचं विधीयते यज्ञस्थानात्तथैवोरू गोस्थानाज्जानुनी तथा

రాజునకు కటి-ప్రదేశ శౌచం వేశ్య గృహద్వార మట్టితో విధించబడింది. అలాగే ఊరువులు యజ్ఞస్థాన మట్టితో, మోకాళ్లు గోశాల మట్టితో శుద్ధి చేయబడాలి.

Verse 17

अश्वस्थानात्तथा जङ्घे रथचक्रमृदाङ्घ्रिके मूर्धानं पञ्चगव्येन भद्रासनगतं नृपं

తర్వాత జంఘల శుద్ధికి అశ్వశాల మట్టిని, పాదాల శుద్ధికి రథచక్రస్పర్శిత మట్టిని మరియు పాదస్పర్శిత మట్టిని తీసుకొని, భద్రాసనంలో కూర్చున్న రాజుని శిరస్సుపై పంచగవ్యంతో అభిషేకించాలి.

Verse 18

अभिषिञ्चेदमात्यानां चतुष्टयमथो घटैः चन्द्रालयमृदेति ज सरोमृदेत्यादिः संशोधयेत्तथेत्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति पूर्वतो हेमकुम्भेन घृतपूर्णेन ब्राहणः

అనంతరం ఘటముల ద్వారా నాలుగు మంది అమాత్యుల సమూహాన్ని అభిషేకించాలి. (పాఠపరంపరలో ‘చంద్రాలయమృద్’, ‘సరోమృద్’ మొదలైన పాఠాలు శోధించవలసినవి; ‘తథా…’తో ముగిసే భాగం ‘జ’ ప్రతిలో లేదు.) ఆరంభంలో బ్రాహ్మణుడు నెయ్యితో నిండిన స్వర్ణకలశాన్ని తీసుకొని కార్యాన్ని ప్రారంభించాలి.

Verse 19

रूप्यकुम्भेन याम्ये च क्षीरपूर्णेन क्षत्रियः दध्ना च ताम्रकुम्भेन वैश्यः पश्चिमगेन च

దక్షిణ దిశలో క్షత్రియుడు పాలు నిండిన వెండి కలశంతో (విధిని) నిర్వహించాలి. అలాగే పశ్చిమ దిశలో వైశ్యుడు పెరుగు నిండిన తామ్ర కలశంతో (విధిని) నిర్వహించాలి.

Verse 20

मृण्मयेन जलेनोदक् शूद्रामात्यो ऽभिषिचयेत् ततो ऽभिषेकं नृपतेर्बह्वृचप्रवरो द्विजः

మట్టిపాత్రంలో ఉంచిన నీటితో శూద్ర అమాత్యుడు రాజుని సించించాలి. అనంతరం బహ్వృచులలో శ్రేష్ఠుడైన బ్రాహ్మణుడు రాజాభిషేకాన్ని నిర్వహించాలి.

Verse 21

कुर्वीत मधुना विप्रश्छन्दोगश् च कुशोदकैः सम्पातवन्तं कलशं तथा गत्वा पुरोहितः

బ్రాహ్మణుడు మధుతో ఈ కర్మను చేయాలి; ఛాందోగ పురోహితుడు కుశా-మిశ్రిత జలంతో చేయాలి. అలాగే పురోహితుడు విధిస్థలానికి వెళ్లి సంపాత-సంస్కారముతో యుక్తమైన కలశాన్ని సిద్ధం చేయాలి.

Verse 22

विधाय वह्निरक्षान्तु सदस्येषु यथाविधि राजश्रियाभिषेके च ये मन्त्राः परिकीर्तिताः

కర్మను నిర్వహించిన తరువాత, విధి ప్రకారం సభాసదులు/ఋత్విజుల కోసం అగ్ని-రక్షను చేయించాలి; అలాగే రాజశ్రీ-అభిషేకానికి ప్రకటించబడిన మంత్రాలను జపించాలి/ప్రయోగించాలి.

Verse 23

तैस्तु दद्यान्महाभाग ब्राह्मणानां स्वनैस् तथा ततः पुरोहितो गच्छेद्वेदिमूलन्तदेव तु

ఓ మహాభాగుడా! ఆ (దక్షిణ/ఉపహార)లతో బ్రాహ్మణులకు యథావిధిగా దానం ఇవ్వాలి; అనంతరం పురోహితుడు కొలతగల అడుగులతో వేదిక మూలానికి వెళ్లాలి—ఇదే విధి.

Verse 24

शतच्छिद्रेण पात्रेण सौवर्णेनाभिषेचयेत् या ओषधीत्योषधीभीरथेत्युक्त्वेति गन्धकैः

వంద రంధ్రాలు గల స్వర్ణ పాత్రతో అభిషేకం చేయాలి; ‘యా ఓషధీః’, ‘ఓషధీభిః’, ‘రథే…’ మొదలైన మంత్రాలను ఉచ్చరిస్తూ సుగంధ ద్రవ్యాలతో కూడిన జలాన్ని ప్రయోగించాలి.

Verse 25

पुष्पैः पुष्पवतीत्येव ब्राह्मणेति च वीजकैः रत्नैर् आशुः शिशानश् च ये देवाश् च कुशोदकैः

పుష్పాలతో ‘పుష్పవతీ’ అని, విత్తనాలు/ధాన్యాలతో ‘బ్రాహ్మణే’ అని; రత్నాలతో ‘ఆశుః’ మరియు ‘శిశానశ్’ అని; అలాగే కుశా-జలంతో దేవతలను ఆహ్వానించాలి.

Verse 26

यजुर्वेद्यथर्ववेदी गन्धद्वारेति संस्पृशेत् शिरः कण्ठं रोचनया सर्वतीर्थोदकैर् द्विजाः

యజుర్వేదీ, అథర్వవేదీ ‘గంధద్వార’ మంత్రాన్ని జపిస్తూ దేహాన్ని స్పర్శించాలి. రోచనతో శిరస్సు, కంఠాన్ని స్పర్శించి, సర్వతీర్థోదకములవలె పవిత్ర జలంతో శుద్ధి చేసుకోవాలి, ఓ ద్విజులారా.

Verse 27

गीतवाद्यादिनिर्घोषैश्चामरव्यजनादिभिः सर्वौषधिमयं कुम्भं धारयेयुर्नृपाग्रतः

గీత-వాద్యాల నినాదముల మధ్య, చామర-వ్యజనాది పూజాసత్కారాలతో కూడి, సమస్త ఔషధులతో సిద్ధమైన అభిషేకకుంభాన్ని రాజు ముందర మోసుకెళ్లాలి.

Verse 28

तं पश्येद्दर्पणं राजा घृतं वै मङ्गलादिकं अभ्यर्च्य विष्णुं ब्रह्माणमिन्द्रादींश् च ग्रहेश्वरान्

విష్ణువు, బ్రహ్మ, ఇంద్రాది దేవతలను మరియు గ్రహేశ్వరులను విధివిధానంగా ఆరాధించిన తరువాత, రాజు ఆ దర్పణాన్ని, నెయ్యిని మరియు ఇతర మంగళద్రవ్యాలను దర్శించాలి.

Verse 29

वेदिमूलन्तथैव तु इरि ख दीपकैर् इति ङ यजुर्वेद्यथ ऋग्वेदी इति ङ ग्रहादिकानिति ख , ग , घ च व्याघ्रचर्मोत्तरां शय्यामुपविष्टः पुरोहितः मधुपर्कादिकं दत्त्वा पट्टबन्धं प्रकारयेत्

అలాగే వేదిక మూలంలో విధిపూర్వకంగా దీపాలను అమర్చాలి. తరువాత వ్యాఘ్రచర్మం పరచిన శయ్యపై కూర్చున్న పురోహితుడు మధుపర్కాది సమర్పించి, పట్టబంధ (శిరోబంధ) క్రియను నిర్వహింపజేయాలి.

Verse 30

राज्ञोमुकुटबन्धञ्च पञ्चचर्मोत्तरं ददेत् ध्रुवाद्यैर् इति च विशेद् वृषजं वृषदंशजं

రాజుకు మకుటబంధాన్ని, అలాగే పంచచర్మాలతో చేసిన ఉత్తరీయాన్ని సమర్పించాలి. తరువాత ధ్రువాది మంత్రాలను జపిస్తూ, వృషజం మరియు వృషదంశజాన్ని ఆహ్వానించి, కర్మలో ప్రవేశించాలి.

Verse 31

द्वीपिजं सिंहजं व्याघ्रजातञ्चर्म तदासने अमात्यसचिवादींश् च प्रतीहारः प्रदर्शयेत्

ఆ ఆసనంపై చిరుత, సింహం లేదా వ్యాఘ్ర చర్మాన్ని ఉంచాలి; ప్రతీహారుడు మంత్రులు, కార్యదర్శులు మొదలైనవారిని పరిచయం చేసి చూపించాలి.

Verse 32

गोजाविगृहदानाद्यैः सांवत्सरपुरोहितौ पूजयित्वा द्विजान् प्रार्च्य ह्य् अन्यभूगोन्नमुख्यकैः

గోవులు, మేకలు, గృహదానములు మొదలైనవాటితో వార్షిక పురోహితులను సత్కరించి, ద్విజులను విధిగా పూజించాలి; భూమి, ధాన్యము వంటి ఇతర నైవేద్యాలతో కూడా గౌరవించాలి.

Verse 33

वह्निं प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं नत्वाथ पृष्ठतः वृषमालभ्य गां वत्सां पूजयित्वाथ मन्त्रितं

పవిత్ర అగ్నిని ప్రదక్షిణ చేసి గురువుకు నమస్కరించి, తరువాత వెనుక వైపు నుండి వృషభాన్ని పట్టుకొని, ఆవు మరియు దాని దూడను పూజించి, మంత్రోక్త విధితో కర్మను నిర్వహించాలి.

Verse 34

अश्वमारुह्य नागञ्च पूजयेत्तं समारुहेत् परिभ्रमेद्राजमार्गे बलयुक्तः प्रदक्षिणं

గుర్రం ఎక్కి ఏనుగును పూజించాలి; తరువాత దానిపై ఎక్కి, బలసంపన్నుడై, రాజమార్గంలో ప్రదక్షిణగా పరిభ్రమించాలి.

Verse 35

पुरं विशेच्च दानाद्यैः प्रार्च्य सर्वान् विसर्जयेत्

నగరంలో ప్రవేశించి, దానములు మొదలైనవాటితో అందరినీ విధిగా సత్కరించి, తరువాత వారందరినీ గౌరవంతో పంపివేయాలి.