Adhyaya 360

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे स्वर्गपातालादिवर्गा नामोनषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अव्ययवर्गाः अग्निर् उवाच आङीषदर्थे ऽभिव्याप्तौ सीमार्थे धातुयोगजे आ प्रगृह्यः स्मृतौ वाक्ये ऽप्यास्तु स्यात् कोपपीड्योः

ఇలా ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘స్వర్గ-పాతాళాది వర్గాలు’ అనే 359వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 360వ అధ్యాయం ‘అవ్యయ వర్గాలు’ ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను— ‘ఆ’ అనే అవ్యయం (1) ఈషత్/అల్పార్థంలో, (2) అభివ్యాప్తి (వ్యాప్తి/విస్తారం) అర్థంలో, (3) సీమ/మర్యాద అర్థంలో, (4) ధాతు-యోగజ ప్రయోగంగా వాడబడుతుంది. స్మృతి పాఠంలోను వాక్య ప్రయోగంలోను ‘ఆ’ ప్రగృహ్యమని భావిస్తారు; అలాగే కోపం మరియు పీడ అర్థాల్లో కూడా ఇది ప్రయోగమవుతుంది।

Verse 2

पापकुत्सेषदर्थे कु धिग्जुगुप्सननिन्दयोः चान्वाचयसमाहारेतरेतरसमुच्चये

‘కు’ అనే నిపాతం పాప, నింద్య/కుత్సిత, అలాగే శేష/దోషార్థాలలో ప్రయోగించబడుతుంది. ‘ధిగ్’ జుగుప్సా మరియు నిందను వ్యక్తం చేస్తుంది. ‘చ’ (i) అన్వాచయ, (ii) సమాహార, (iii) ఇతరేతర-సముచ్చయార్థాలలో వాడబడుతుంది.

Verse 3

स्वस्त्याशीः क्षेमपुण्यादौ प्रकर्षे लङ्घने ऽप्यति स्वित्प्रश्ने च वितर्के च तु स्याद्भेदे ऽवधारणे

‘స్వస్తి’ నిపాతం ఆశీర్వాదంలో, అలాగే క్షేమ-పుణ్యాది పదాల ప్రారంభంలో వాడబడుతుంది. ‘అతి’ అధికత/ఉత్కర్షం మరియు లంఘనం (అతిక్రమణం) అర్థాలలో. ‘స్విత్’ ప్రశ్నలోను, విచారాత్మక సందేహంలోను. ‘తు’ భేదం/వ్యతిరేకతను, అలాగే అవధారణ (దృఢ నిర్ధారణ)ను సూచిస్తుంది.

Verse 4

सकृत्सहैकवारे स्यादाराद्दूरसमीपयोः प्रतीच्यां चरमे पश्चादुताप्यर्थविकल्पयोः

‘సకృత్’ అంటే ‘ఒకసారి’. ‘సహ’ మరియు ‘ఏకవారే’ అంటే ‘ఒకేసారి/ఒకే సందర్భంలో’. ‘ఆరాత్’ సందర్భానుసారం ‘దూరం’ లేదా ‘సమీపం’ అర్థంలో వస్తుంది. ‘ప్రతీచ్యామ్’ అంటే ‘పడమర దిశలో’. ‘చరమే’ అంటే ‘చివర/అంతిమ భాగంలో’. ‘పశ్చాత్’ అంటే ‘తర్వాత/వెనుక’. ‘ఉత’ మరియు ‘అపి’ అర్థవికల్పం (ఎంపిక) సూచించేందుకు వాడతారు.

Verse 5

पुनःसदार्थयोः शश्वत् साक्षात् प्रत्यक्षतुल्ययोः खेदानुकम्पासन्तोषविस्मयामन्त्रणे वत

‘పునః’ మరియు ‘సదా’ పునరావృతిని, నిత్యతను సూచిస్తాయి. ‘శశ్వత్’ అంటే ‘ఎల్లప్పుడూ’. ‘సాక్షాత్’ అంటే ‘నేరుగా/ప్రత్యక్షంగా’. ‘ప్రత్యక్ష’ మరియు ‘తుల్య’ వరుసగా ‘ఇంద్రియగోచరం’ మరియు ‘సమానం’ అర్థాలను ఇస్తాయి. ‘వత్’ ఖేదం, అనుకంప, సంతోషం, విస్మయం, అలాగే ఆహ్వానం/సంబోధనలో వాడబడుతుంది.

Verse 6

हन्त हर्षे ऽनुकम्पायां वाक्यारम्भविषादयोः प्रति प्रतिनिधौ वीप्सालक्षणादौ प्रयोगतः

‘హంత’ నిపాతం ఆనందం, అనుకంప, వాక్యారంభం, అలాగే విషాదాన్ని వ్యక్తం చేయడంలో వాడబడుతుంది. ‘ప్రతి’ ‘ప్రతిగా/వ్యతిరేకంగా’ అనే అర్థంలోను, ‘ప్రతినిధి/స్థానాపన్నం’ అనే అర్థంలోను వస్తుంది. ఇంకా, స్థిరప్రయోగం ప్రకారం కొన్ని అవ్యయాలు వీప్సా (పునరుక్తి) మరియు లక్షణాది అర్థాలలో కూడా ప్రయోగించబడతాయి.

Verse 7

इति हेतौ प्रकरणे प्रकाशादिसमाप्तिषु प्राच्यां पुरस्तात् प्रथमे पुरार्थे ऽग्रत इत्य् अपि

‘ఇతి’ పదం హేతు-అర్థంలోను, ప్రకరణ విభాగంలోను ప్రయోగించబడుతుంది; ‘ప్రకాశ’ మొదలైన వివరణల ముగింపులో కూడా. ప్రాచ్య దిశకు ‘పురస్తాత్’; ‘మొదటి/పూర్వ’ అర్థంలో ‘అగ్రతః’ కూడా వాడవచ్చు।

Verse 8

यावत्तावच्च साकल्ये ऽवधौ माने ऽवधारणे मङ्गलानन्तरारम्भप्रश्नकार्त्स्नेष्व् अथोथ च

‘యావత్–తావత్’ యుగ్మం సాకల్యము (సంపూర్ణత), అవధి/సీమ, మానం (పరిమాణం), అవధారణ (నిశ్చయం) అర్థాలలో వాడబడుతుంది. అలాగే ‘అథ/అథో’ మంగళారంభం, ముందుగా చెప్పినదాని తరువాత ప్రారంభం, ప్రశ్న ప్రవేశం, విషయ సంపూర్ణత సూచనలోనూ।

Verse 9

वृथा निरर्थकाविध्योर्नानानेकोभयार्थयोः नु पृच्छायां विकल्पे च पश्चात्सादृश्ययोरनु

‘వృథా’ అంటే వ్యర్థం, నిరర్థకం. ‘నానా’ బహుత్వం/వివిధం, ‘అనేక’ అనేకం, ‘ఉభయ’ రెండూ అనే అర్థం. ‘ను’ ప్రశ్నలోను, ఎంపిక/వికల్పంలోను. ‘పశ్చాత్’ తరువాత; ‘అను’ అనుసరణ/తర్వాత మరియు సాదృశ్యం అర్థాల్లో।

Verse 10

प्रश्नावधारणानुज्ञानुनयामन्त्रणे ननु गर्हासमुच्चयप्रश्नशङ्कासम्भावनास्व् अपि

‘నను’ కణం ప్రశ్న, అవధారణ (దృఢ నిశ్చయం), అనుజ్ఞ (అనుమతి), అనునయం/సమన్వయం, ఆమంత్రణ అర్థాలలో వాడబడుతుంది; అలాగే గర్హ (నింద), సముచ్చయం (ఇంకొక అంశం జోడింపు), పునఃప్రశ్న, శంక, సంభావనలో కూడా।

Verse 11

उपमायां विकल्पे वा सामित्वर्धे जुगुप्सिते अमा सह समीपे च कं वारिणि च मूर्धनि

ఉపమా లేదా వికల్ప అర్థంలో, స్వామిత్వ అర్థంలో, ‘అర్ధం/భాగం’ అర్థంలో, అలాగే జుగుప్సిత (తిరస్కార) అర్థంలో—ఇవి ప్రయోగార్థాలు. ‘అమా’ ‘తోడు/సహ’ మరియు ‘సమీపం’ అర్థాల్లో. అలాగే ‘కం’ ‘నీటిలో’ మరియు ‘తలపై’ (స్థానార్థ ప్రయోగం) అర్థాల్లో కూడా వాడతారు।

Verse 12

इवेत्थमर्थयोरेवं नूनं तर्के ऽर्थनिश् चये तूष्णीमर्थे सुखे जोषं किम्पृच्छायां जुगुप्सने

అవ్యయాల ప్రయోగం ఇలా— ‘ఇవ’ మరియు ‘ఇత్థమ్’ సాదృశ్యాన్ని, విధానాన్ని సూచిస్తాయి; ‘ఏవం’ మరియు ‘నూనమ్’ తర్కంలో, అర్థనిశ్చయంలో వాడబడతాయి; ‘తూష్ణీమ్’ మౌనాన్ని; ‘జోషమ్’ సుఖం/ప్రసన్నతను; ‘కిమ్’ ప్రశ్నార్థంలో, అలాగే జుగుప్సా/అసహ్యభావంలోనూ।

Verse 13

नाम प्राकाश्यसम्भाव्यक्रोधोपगमकुत्सने अलं भूषणपर्याप्तिशक्तिवारणवाचकम्

‘నామ’ అనే అవ్యయం ప్రకాశింపజేయడం, సంభావ్యత, కోపం, అంగీకారం/సమ్మతి, నింద—ఈ అర్థాలలో వాడబడుతుంది; ‘అలమ్’ అనే అవ్యయం అలంకారం, పరిపూర్ణత/సరిపోవడం, సామర్థ్యం, మరియు నిషేధం/ఆపడం అనే అర్థాలను సూచిస్తుంది।

Verse 14

हूं वितर्के परिप्रश्ने समयान्तिकमध्ययोः पुनरप्रथमे भेदे निर्निश् चयनिषेधयोः

‘హూం’ అనే అవ్యయం విచారణ/వితర్కంలో మరియు సమీప ప్రశ్నలో (పరిప్రశ్న) వాడబడుతుంది. ‘పునః’ అనే అవ్యయం సమయోచితంగా, సమీపంలో, మధ్యలో; అలాగే ‘మొదటిది కాదు/మళ్లీ’, భేదం, నిశ్చయం, నిషేధం అనే అర్థాలలోనూ వాడతారు।

Verse 15

स्यात्प्रबन्धे चिरातीते निकटागामिके पुरा उरर्युरी चोररी च विस्तारे ऽङ्गीकृते त्रयम्

ప్రబంధం (నిరంతర రచన)లో కాలసందర్భంగా—(1) చిరాతీతం, (2) సమీప భవిష్యత్, (3) పురా/పూర్వం—ఈ మూడు ప్రయోగాలు అంగీకరించబడ్డాయి; అలాగే విస్తరణ/వివరణ సందర్భంలో ‘ఉరర్యురీ’ మరియు ‘చోరరీ’ అనే రూపాలూ సమ్మతం।

Verse 16

स्वर्गे परे च लोके स्वर्वार्तासम्भावयोः किल निषेधवाक्यालङ्कारे जिज्ञासावसरे खलु

స్వర్గం మరియు పరలోక విషయమై, స్వర్గవార్త సంభావ్యతను పరిశీలిస్తూ జిజ్ఞాస కలిగే సందర్భంలో ‘నిషేధవాక్య’ అనే అలంకారం ప్రయోగించబడుతుంది అని చెప్పబడింది।

Verse 17

समीपोभयतःशीघ्रसाकल्याभिमुखे ऽभितः नामप्रकाशयोः प्रादुर्मिथो ऽन्योन्यं रहस्यपि

రెండు పదార్థాలు ఇరువైపులా సమీపంగా ఉంచి, త్వరగా సంపూర్ణంగా పరస్పరాభిముఖంగా ఉన్నప్పుడు, వారి నామాల పరస్పర ప్రకాశంలో పరస్పర సంబంధం వల్ల గూఢార్థమూ స్పష్టమవుతుంది।

Verse 18

तिरो ऽन्तर्धौ तिर्यगर्थे हा विषादशुगर्तिषु अहहेत्यद्भुते खेदे हि हेताववधारणे

‘తిరో’ అనే పదం ‘అంతర్ధానం/దాగుట’ అనే అర్థంలోను, ‘తిర్యక్/వాలుగా’ అనే అర్థంలోను వాడబడుతుంది. ‘హా’ విషాదం, శోకం, బాధలో. ‘అహహే’ ఆశ్చర్యంలోను, ఖేదంలోను. ‘హి’ కారణ సూచనకూ, అవధారణ/బలపరచుటకూ వాడబడుతుంది.

Verse 19

चिराय चिररात्राय चिरस्याद्याश्चिरार्थकाः मुहुः पुनः पुनः शश्वदभीक्ष्णमसकृत् समाः

‘చిరాయ’, ‘చిరరాత్రాయ’, ‘చిరస్య’ మొదలైనవి దీర్ఘకాలార్థకాలు; అలాగే ‘ముహుః’, ‘పునః పునః’, ‘శశ్వత్’, ‘అభీక్ష్ణమ్’, ‘అసకృత్’ ఇవన్నీ సమానార్థకాలు—పునరావృతిని లేదా నిరంతరతను సూచిస్తాయి।

Verse 20

स्राग्झटित्यञ्चसाह्नाय सपदि द्राङ्मङ्खु च द्रुते बलवत् सुष्ठु किमुत विकल्पे किं किमूत च

‘స్రాక్’, ‘ఝటితి’, ‘అంచ’, ‘సాహ్నాయ’—ఇవి ‘త్వరగా’ అనే అర్థం. ‘సపది’, ‘ద్రాక్’, ‘మఙ్ఖు’, ‘ద్రుతే’—ఇవి ‘తక్షణమే/వేగంగా’ అనే అర్థం. ‘బలవత్’—బలంగా/బలపూర్వకంగా. ‘సుష్ఠు’—సరిగా, బాగా. ‘కిముత’—‘అయితే మరెంత ఎక్కువ!’ అనే అధికతర భావం. ‘కిం’—వికల్పంలో. ‘కిమూత’ కూడా అదే బలమైన ప్రశ్న లేదా అధికతర భావంలో వాడబడుతుంది.

Verse 21

तु हि च स्म ह वै पादपूरणे पूजनेप्यति दिवाह्नीत्यथ दोषा च नक्तञ्च रजनाविति

‘తు’, ‘హి’, ‘చ’, ‘స్మ’, ‘హ’, ‘వై’—ఇవి పాదపూరణార్థం ప్రయోగించబడతాయి; పూజలో కూడా ‘దివాహ్న’ అంటే పగటి సమయమే యుక్తమని చెప్పబడింది. ఇక రాత్రి విభాగాలు—‘దోషా’ (రాత్రి మొదటి భాగం), ‘నక్త’ (మధ్యరాత్రి), ‘రజనీ’ (మిగిలిన రాత్రి) అని పేర్కొనబడినవి।

Verse 22

तिर्यगर्थे साचि तिरो ऽप्यथ सम्बोधनार्थकाः स्युः प्याट्पाड्ङ्ग हे है भोः समया निकषा हिरुक्

‘తిర్యక్/అడ్డంగా’ అనే అర్థంలో ‘సాచి’ మరియు ‘తిరో’ నిపాతాలు వాడబడతాయి. సంబోధనార్థక నిపాతాలు ‘ప్యాట్’, ‘పాడ్ఙ్గ’, ‘హే’, ‘హై’, ‘భోః’; అలాగే ‘సమయా’, ‘నికషా’, ‘హిరుక్’ కూడా నిపాతప్రయోగాలు.

Verse 23

अतर्किते तु सहसा स्यात् पुरः पुरतो ऽग्रतः स्वाहा देवहविर्दाने श्रौषट् वौषट् वषट् स्वधा

అనుకోకుండా అకస్మాత్తుగా జరిగినప్పుడు వెంటనే ‘పురః’, ‘పురతః’, ‘అగ్రతః’—అంటే ‘ముందు/సమక్షంలో’—అని పలుకుతారు. దేవహవిర్దానంలో ‘స్వాహా’; యజ్ఞోద్ఘారాలు ‘శ్రౌషట్’, ‘వౌషట్’, ‘వషట్’; పితృహవిలో ‘స్వధా’ అని అంటారు.

Verse 24

किञ्चिदीषन्मनागल्पे प्रेत्यामुत्र भवान्तरे जिज्ञासानुनय इति ञ यथा तथा चैव साम्ये अहो हो इति विस्मये

‘కిఞ్చిత్’, ‘ఈషత్’, ‘మనాక్’ అనే పదాలు ‘కొంచెం/అల్పం’ అనే అర్థం. ‘ప్రేత్య’ అంటే ‘మరణానంతరం’; ‘అముత్ర’ అంటే ‘పరలోకంలో’; ‘భవాంతరే’ అంటే ‘ఇతర భవంలో/ఇతర జన్మలో’. ‘ఇతి’ నిపాతం జిజ్ఞాసలోను వినయపూర్వక అభ్యర్థనలోను వాడతారు. ‘యథా’ ‘తథా’ సమ్య/అనురూపతను సూచిస్తాయి. ‘అహో’ ‘హో’ ఆశ్చర్యార్థకాలు.

Verse 25

मौने तु तूष्णीं तूष्णीकं सद्यः सपदि तत्क्षणे दिष्ट्या शमुपयोषञ्चेत्यानन्दे ऽथान्तरे ऽन्तरा

మౌనవ్రతంలో ‘తూష్ణీం’, ‘తూష్ణీకం’ అంటే సంపూర్ణ నిశ్శబ్దం. ‘సద్యః’, ‘సపది’, ‘తత్క్షణే’ అన్నవి ‘వెంటనే’ అనే అర్థం. ‘దిష్ట్యా’ అంటే ‘సౌభాగ్యవశాత్’; ‘శమ్’, ‘ఉపయోషన్’ ద్వారా శాంతి మరియు మనోనిగ్రహం సూచించబడుతుంది, దానివల్ల ఆనందం కలుగుతుంది. ‘అంతరే’, ‘అంతరా’ అంటే ‘లోపల/మధ్యలో’.

Verse 26

अन्तरेण च मध्ये स्युः प्रसह्य तु हटार्थकम् युक्ते द्वे साम्प्रतं स्थाने ऽभीक्ष्णं शस्वदनारते

‘అంతరేణ’ మరియు ‘మధ్యే’ అనేవి ‘మధ్యలో’ అనే అర్థం. ‘ప్రసహ్య’ అంటే ‘బలవంతంగా’; ‘హటార్థకం’ కూడా ‘జబర్దస్తీగా/బలప్రయోగంతో’ అనే అర్థం. ‘యుక్తే’ మరియు ‘ద్వే’ ‘జతగా/జోడుగా’ అనే భావం. ‘సాంప్రతం’ అంటే ‘ఇప్పుడు/వర్తమానంలో’. ‘స్థానే’ అంటే ‘స్థలం/దేశం’. ‘అభీక్ష్ణం’ ‘పునఃపునః’, ‘శశ్వత్’ ‘ఎల్లప్పుడూ’, ‘అనారతే’ ‘అవిచ్ఛిన్నంగా’ అనే అర్థాలు.

Verse 27

अभावे नह्यनो नापि मास्म मालञ्च वारणे पक्षान्तरे चेद्यदि च तत्त्वे त्व् अद्धाञ्जसा द्वयम्

అభావం/నిషేధార్థంలో ‘న’, ‘హి’, ‘అను’, ‘న’, ‘అపి’ అనే నిపాతాలు వాడబడతాయి; నిషేధంలో ‘మా’, ‘స్మ’, ‘మాలమ్’ వాడుతారు. పక్షాంతర/వికల్పంలో ‘చేత్’, ‘యది’; తత్త్వప్రతిపాదనలో ‘తు’. ‘అద్ధా’ మరియు ‘అఞ్జసా’ నిశ్చయాన్ని తెలిపే జంట.

Verse 28

प्राकाश्ये प्रादुराविः स्यादोमेवं परमं मते समन्ततस्तु परितः सर्वतो विश्वगित्यपि

ప్రకాశమయమైన ప్రకటన స్థితిలో దాని ప్రాదుర్భావం స్పష్టమవుతుంది—అందువల్ల ‘ఓం’ పరమ తత్త్వమని మతం. అది అన్ని వైపులా, చుట్టూ, సర్వత్రా వ్యాపించి ఉంది; కాబట్టి దానిని ‘విశ్వగ్’ (సర్వవ్యాపి) అని కూడా అంటారు.

Verse 29

अकामानुमतौ काममसूयोपगमे ऽस्तु च ननु च स्याद्विरोधोक्तौ कच्चित् कामप्रवेदने

కోరిక లేకున్నా సమ్మతి సూచించాల్సిన చోట ‘కామమ్’ (సరే/అలా కావచ్చు) అంటారు; అసూయ లేని సందర్భంలో ‘అస్తు’ (అలా కావుగాక) అంటారు. కానీ ‘నను’—ఇలాంటి వాక్యంలో విరోధం కలగదా? ముఖ్యంగా ఉద్దేశం (కామ) స్పష్టంగా వెల్లడించబడుతున్నప్పుడు.

Verse 30

निःषमं दुःषमं गर्ह्ये यथास्वन्तु यथायथं मृषा मिथ्या च वितथे यथार्थन्तु यथातथं

గర్హ్య (నింద్య) ప్రయోగంలో ‘నిఃషమమ్’, ‘దుఃషమమ్’ అని; అలాగే ‘యథాస్వమ్’, ‘యథాయథమ్’ అని అంటారు. అసత్యం/వితథంలో ‘మృషా’, ‘మిథ్యా’, ‘వితథ’ పదాలు; యథార్థంలో మాత్రం ‘యథార్థమ్’, అంటే ‘యథా-తథా’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 31

स्युरेवन्तु पुनर्वैवेत्यवधारणवाचकाः प्रागतीतार्थकं नूनमवश्यं निश् चये द्वयं

‘స్యుః’, ‘ఏవ’, ‘తు’, ‘పునః’, ‘వై’—ఇవి అవ్యయాలు, అవధారణ/బలప్రదానార్థకాలు. ‘నూనమ్’ మరియు ‘అవశ్యం’ ముందుగా స్థిరమైన (ప్రాగతీత) భావాన్ని, అలాగే నిశ్చయాన్ని తెలియజేస్తాయి; ఈ జంట నిర్ణయంలో (నిశ్చయ) ఉపయోగపడుతుంది.

Verse 32

संवद्वर्षे ऽवरे त्वर्वागामेवं स्वयमात्मना अल्पे नीचैर् महत्युच्चैः प्रायोभूम्न्य् अद्रुते शनैः

సంవత్సరచక్రంలో ముందుగా నిమ్న దశ వస్తుంది; తరువాత అది స్వభావబలంతో ఈ విధంగా ముందుకు సాగుతుంది. పరిమాణం చిన్నదైతే అది దిగువగా కదులుతుంది, పరిమాణం పెద్దదైతే ఎత్తుగా ఎగసుతుంది; సాధారణంగా భూమిపై నెమ్మదిగా, అకస్మాత్తుగా కాకుండా కదులుతుంది.

Verse 33

सना नित्ये वहिर्वाह्ये स्मातीते ऽस्तमदर्शने अस्ति सत्त्वे रुषोक्तावूमुं प्रश्ने ऽनुनये त्वयि

“సనా” అనే పదం ‘ఎల్లప్పుడూ/నిత్యం’ అనే అర్థంలో, “బహిర్వాహ్య” ‘బాహ్య/బయటి’ అనే అర్థంలో, “స్మాత్” గత విషయ సూచనలో, “అస్తి” ‘ఉంది/విద్యమానం’ అనే అర్థంలో, “సత్త్వ” మొదలైనవి ‘సత్తా/స్వరూపం’ అనే అర్థంలో వాడబడతాయి. “ఊముం” కోపోక్తిలో, “త్వయి” ప్రశ్నలోను అనునయ సంభాషణలోను ప్రయోగించబడుతుంది.

Verse 34

हूं तर्के स्यादुषा रात्रेरवसाने नमो नतौ पुनरर्थे ऽङ्गनिन्दायां दुष्ठु सुष्ठु प्रशंसने

“హూం” అనే నిపాతం వాదన/తర్కంలో ఉపయోగిస్తారు. “ఉషా” రాత్రి చివరలో వచ్చే ఉదయకాంతి, అంటే ఉషస్సు. “నమో” నమస్కారం/ప్రణామ అర్థంలో. “పునర్” అంటే ‘మళ్లీ’. “అంగ” అనే సంబోధన నిందా/తిరస్కార సందర్భంలో వస్తుంది. “దుష్ఠు” నిందార్థం, “సుష్ఠు” ప్రశంసార్థం.

Verse 35

सायं साये प्रगे प्रातः प्रभाते निकषान्तिके परुत्परार्यैसमो ऽब्दे पूर्वे पूर्वतरे यति

‘సాయంకాలం’ను “సాయం/సాయే” అని; ‘ప్రాతః/అలసుబహు’ను “ప్రగే/ప్రాతః” అని; ‘విడియగానే’ను “ప్రభాతే” అని; ‘దగ్గర’ను “నికషా/అంతికే” అని అంటారు. ‘పరంగా/మరింత ముందుకు’ అర్థంలో “పర, ఉత్తర” వాడతారు; “ఆర్య” అనేది “సమ” (సమానం)కు పర్యాయం. ‘సంవత్సరంలో’ “అబ్దే”; ‘ముందుగా’ “పూర్వే”, ‘ఇంకా ముందుగా’ “పూర్వతరే” అని ప్రయోగం.

Verse 36

अद्यात्राह्न्य् अथ पूर्वेह्नीत्यादौ पूर्वोत्तरा परात् तथाधरान्यान्यतरेतरात्पूर्वेद्युरादयः

ఇప్పుడు “అద్య” (ఈ రోజు), “త్రాహ్ని/అత్రాహ్ని” (ఆ రోజున), “పూర్వేహ్ని” (పూర్వాహ్నంలో) మొదలైన కాలవాచక పదాలలో తగిన రూపనిర్మాణం/ప్రయోగం వివరించబడుతుంది. అలాగే ‘పూర్వ-ఉత్తర’ (ముందు-తరువాత), ‘ఎత్తు-తక్కువ’ (పర/ఉత్తరకి విరుద్ధంగా అధర), ‘పరస్పర’ (అన్యోన్యతర, ఇతరేతర) మరియు “పూర్వేద్యుః” (మునుపటి రోజు) మొదలైన రూపాలు కూడా సూచించబడుతున్నాయి.

Verse 37

उभयद्युश्चोभयेद्युः परे त्वह्नि परेद्यपि ह्यो गते ऽनागते ऽह्नि श्वः परश्वः श्वःपरे ऽहनि

‘ఉభయద్యుః’ (లేదా ‘ఉభయేద్యుః’) అనేది రెండు సూచనాబిందువుల పట్ల ఒకేసారి ముందున్నదీ, తరువాతున్నదీ అయిన దినాన్ని సూచిస్తుంది. ‘పరేద్యుః’ మరింత తరువాతి దినానికి వాడతారు. ‘హ్యః’ గడిచిన దినం; రానున్న దినం ‘శ్వః’; ఎల్లుండి ‘పరశ్వః’; దాని తరువాతి రోజు ‘శ్వఃపరే’ అని అంటారు.

Verse 38

तदा तदानीं युगपदेकदा सर्वदा सदा एतर्हि सम्प्रतीदानीमधुना साम्प्रतन्तथा

‘తదా’, ‘తదానీం’, ‘యుగపత్’, ‘ఏకదా’, ‘సర్వదా’, ‘సదా’, ‘ఏతర్హి’, ‘సంప్రతి’, ‘ఇదానీం’, ‘అధునా’, ‘సాంప్రతం’, అలాగే ‘తథా’—ఇవి కాలాన్ని మరియు విధానాన్ని సూచించే అవ్యయ పదాలు.