Adhyaya 294

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नागलक्षणदिर्नाम त्रिनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दष्टचिकित्सा अग्निर् उवाच मन्त्रध्यानौषधैर् दष्टचिकित्सां प्रवदामि ते ॐ नमो भगवते नीलकण्ठायेति जपनाद्विषहानिः स्यदौषधं जीवरक्षणं

ఇట్లు శ్రీ ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘నాగలక్షణనిర్ణయ’ అనే 294వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు 295వ అధ్యాయం ‘దష్టచికిత్స’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—మంత్రం, ధ్యానం, ఔషధాల ద్వారా సర్పదంశ చికిత్సను నీకు బోధిస్తాను. ‘ఓం నమో భగవతే నీలకంఠాయ’ జపం వల్ల విషప్రభావం తగ్గుతుంది; అది ప్రాణరక్షక ఔషధం.

Verse 2

साज्यं सकृद्रसं पेयं द्विविधं विषमुच्यते जङ्गमं सर्पभूषादि शृङ्ग्यादि स्थावरं विषं

విషం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది—నెయ్యితో కలిపి త్రాగదగినది, మరియు ఒక్కసారి త్రాగదగిన పిండిన రసం. జంగమ (ప్రాణిజ) విషం సర్ప, కీటకాది నుండి; స్థావర (వనస్పతి/ఖనిజ) విషం శృంగీ మొదలైన మూలాల నుండి ఉద్భవించేది.

Verse 3

शान्तस्वरान्वितो ब्रह्मा लोहितं तारकं शिवः वियतेर्नाममन्त्रो ऽयं तार्क्षः शब्दमयः स्मृतः

బ్రహ్మను శాంతస్వరంతో యుక్తుడిగా గ్రహించాలి; శివుడు లోహిత, తారక (ఉద్ధారక) స్వరంతో సంబంధితుడు. ఇది ‘వియతి’ అనే నామమంత్రం; ఇది ‘తార్క్ష్య’—శబ్దమయమైనది—అని స్మరించబడింది.

Verse 4

ख र्दय विमर्दय कवचाय अप्रतिहतशामनं वं हूं फट् अस्त्राय उग्ररूपवारक सर्वभयङ्कर भीषय सर्वं दह दह भस्मीकुरु कुरु स्वाहा नेत्राय सप्तवर्गान्तयुग्माष्टदिग्दलस्वर केशरादिवर्णरुद्धं वह्निराभूतकर्णकं मातृकाम्बुजं कृत्वा हृदिस्थं तन्मन्त्री वामहस्ततले स्मरेत् अङ्गष्ठादौ न्यसेद्वर्णान्वियतेर्भेदिताः कलाः

‘ఖ’—హృదయార్థం: నలిపివేయి, నలిపివేయి. కవచార్థం: అప్రతిహత శత్రుత్వాన్ని శమింపజేసేది. ‘వం హూం ఫట్’—అస్త్రమంత్రం: ఉగ్రరూపాలను నివారించేది. భయంకరమైనదంతా భయపడునట్లు చేయి; అన్నిటినీ దహించు, దహించు; భస్మం చేయి, చేయి—స్వాహా. నేత్రార్థం—సప్తవర్గాల అంత్యాక్షర యుగ్మాలతో విన్యస్త స్వరాలు, అష్టదిక్కులే దళాలు, కేశరాది వర్ణాలతో నియమిత రంగులు, అగ్నిరూప కర్ణిక—ఇలా ‘మాతృకాంబుజం’ నిర్మించి, మంత్రనిపుణుడు దానిని హృదయంలోనూ ఎడమచేతి అరచేతిలోనూ స్థితమై ఉన్నట్లు ధ్యానించాలి. బొటనవేలి మొదలుకొని అక్షరన్యాసం చేయాలి; కళలు ‘వియతి’ ప్రకారం భేదింపబడినవి.

Verse 5

पीतं वज्रचतुष्कोणं पार्थिवं शक्रदैवतं वृत्तार्धमाप्यपद्मार्धं शुक्लं वरूणदैवतं

పృథివీ తత్త్వం పీతవర్ణం, వజ్రసదృశ చతుష్కోణాకారం; దాని అధిదేవత శక్రుడు (ఇంద్రుడు). ఆప్య (జల) తత్త్వం శ్వేతవర్ణం, అర్ధవృత్తం మరియు అర్ధపద్మాకారం; దాని అధిదేవత వరుణుడు.

Verse 6

त्र्यस्त्रं स्वस्तिकयुक्तञ्च तैजसं वह्निदैवतं वृत्तं विन्दुवृतं वायुदैवतं कृष्णमालिनम्

త్ర్యస్త్రాన్ని స్వస్తికచిహ్నంతో యుక్తంగా చేయాలి. తైజసానికి అధిదేవత అగ్ని. వృత్తాకృతిలో మధ్య బిందువు ఉండాలి; దానికి అధిదేవత వాయువు, అది కృష్ణమాల (నల్ల వలయం)తో పరివేష్టితమై ఉండాలి.

Verse 7

अङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीमध्ये पर्यस्तेषु स्ववेश्मसु सुवर्णनागवाहेन वेष्ठितेषु न्यसेत् क्रमात्

తర్వాత బొటనవేలు మొదలుకొని వేళ్ల మధ్యభాగంలో ఉన్న తమ తమ ‘వేశ్మ’ (ఆవాసస్థాన)ాలలో, స్వర్ణ నాగవాహ (సర్పప్రవాహం)తో పరివేష్టితమైన వాటిలో, క్రమంగా న్యాసం చేయాలి.

Verse 8

वियतेश् चतुरो वर्णान् सुमण्डलसमत्विषः अरूपे रवतन्मात्रे आकाशेशिवदेवते

వియత్ (ఆకాశం)లో నాలుగు వర్ణాలు సుమండల సమాన కాంతితో ప్రకాశిస్తాయి. అరూపమైనదిలో, రవ-తన్మాత్ర (ధ్వనియొక్క సూక్ష్మమాత్ర) మాత్రమే ఉన్న ఆ ఆకాశానికి అధిష్ఠాత దేవుడు శివుడు.

Verse 9

कनिष्ठामध्यपर्वस्थे न्यसेत्तस्याद्यमक्षरम् नागानामादिवर्णांश् च स्वमण्डलगतान्न्यसेत्

కనిష్ఠ (చిటికెన వేలు) మధ్య పర్వంలో దాని మొదటి అక్షరాన్ని న్యాసం చేయాలి; అలాగే తన మండలంలో ఉన్న క్రమానుసారం నాగుల ఆదివర్ణాలు (ప్రారంభ అక్షరాలు) కూడా న్యాసం చేయాలి.

Verse 10

भूतादिवर्णान् विन्यसेदङ्गुष्टाद्यन्तपर्वसु तन्मात्रादिगुणाभ्यर्णानङ्गुलीषु न्यसेद्बुधः

బొటనవేలు నుండి చివరి పర్వాల వరకు భూతాది వర్ణాలను విన్యాసం (న్యాసం) చేయాలి; అలాగే తన్‌మాత్రాది గుణాలకు సంబంధించిన (సన్నిహిత) వర్ణాలను వేళ్లపై బుద్ధిమంతుడు న్యాసం చేయాలి.

Verse 11

स्पर्शनादेवतार्क्षेण हस्ते हन्याद्विषद्वयं मण्डलादिषु तान् वर्णान् वियतेः कवयो जितान्

కేవలం స్పర్శమాత్రంతోనే తార్క్ష్య (గరుడ) ప్రభావముచే చేతితో విషద్వయాన్ని సంహరించాలి. అలాగే మండలాది చిత్రాలలో ఆకాశతత్త్వసంబంధమైన, ఋషులు జయించిన ఆ వర్ణాక్షరాలను లిఖించాలి.

Verse 12

श्रेष्ठद्व्यङ्गुलिभिर्देहनाभिस्थानेषु पर्वसु भेदिकास्तथेति ख वरतन्मत्रे इति ख आजानुतः सुवर्णाभमानाभेस्तुहिनप्रभम्

శ్రేష్ఠమైన రెండు అంగుళాల ప్రమాణంతో దేహంలోని సంధులను—నాభిస్థాన సమీపంలో—భేదికలుగా (విభజనచిహ్నాలుగా) గుర్తించాలి. మోకాళ్ల నుండి క్రింద వర్ణం స్వర్ణాభంగా, నాభిప్రదేశం హిమప్రభలా ప్రకాశించాలి.

Verse 13

कुङ्कुमारुणमाकण्ठादाकेशान्तात् सितेतरं ब्रह्माण्डव्यापिनं तार्क्षञ्चन्द्राख्यं नागभूषणम्

కంఠం నుండి కేశాంతం (శిరోశిఖరం) వరకు కుంకుమవర్ణమైన అరుణత్వంగా ధ్యానించాలి; దాని కింద భిన్నంగా—శ్వేతాభ—వర్ణంగా భావించాలి. ఆయన బ్రహ్మాండవ్యాపి, తార్క్ష్యుడు, ‘చంద్రాఖ్యుడు’, మరియు నాగభూషణధారి.

Verse 14

नीलोग्रनाशमात्मानं महापक्षं स्मरेद्बुधः एवन्तात्क्षात्मनो वाक्यान्मन्त्रः स्यान्मन्त्रिणो विषे

బుద్ధిమంతుడు తనలోనే నీల-ఉగ్ర విషనాశకుడైన మహాపక్షి (గరుడ)ను స్మరించాలి. ఈ విధమైన ధ్యానం మరియు తన ఉచ్చారణ వాక్యాల వల్ల, విషంపై మంత్రజ్ఞునికి మంత్రం సిద్ధమవుతుంది.

Verse 15

सुष्टिस्तार्क्षकरस्यान्तःस्थिताङ्गुष्ठविषापहा तार्क्षं हस्तं समुद्यम्य तत्पञ्चाङ्गुलिचालनात्

తార్క్షహస్తంలో అంగుళిని లోపల ఉంచి చేసే ‘సుష్టి’ (ముద్ర/ప్రయోగం) విషాపహారి. తార్క్షహస్తాన్ని పైకి ఎత్తి ఐదు వేళ్లను కదిలించితే విషం శమిస్తుంది.

Verse 16

कुर्याद्विषस्य स्तम्भादींस्तदुक्तमदवीषया आकाशादेष भूवीजः पञ्चार्णाधिपतिर्मनुः

ఉక్తమైన ‘అద-వీషా’ మంత్రంతో విషాన్ని స్థంభింపజేయుట మొదలైన విధులను చేయవలెను. ఈ మంత్రం ఆకాశమునుండి ఉద్భవించిన భూ-బీజము; పంచాక్షరీకి అధిపతి మనువు.

Verse 17

संस्तम्भयेतिविषतो भाषया स्तम्भ्येद्विषम् व्यत्यस्तभूषया वीजो मन्त्रो ऽयं साधुसाधितः

సరైన ఉచ్చారణతో ‘సంస్తంభయే’ అని ప్రారంభమయ్యే మంత్రాన్ని పలికి విషాన్ని స్థంభింపజేయాలి. ఇది వ్యత్యస్త (తలక్రింద/మార్చిన) విన్యాసంతో ప్రయోగించదగిన, సుసిద్ధమైన బీజమంత్రం.

Verse 18

संप्लवः प्लावय यमः शब्दाद्यः संहरेद्विषं दण्डमुत्थापयेदेष सुजप्ताम्भो ऽभिषेकतः

‘సంప్లవ’ మంత్రం ప్లావనం కలిగిస్తుంది; ‘ప్లావయ’ మంత్రం తేలిపోవునట్లు చేస్తుంది; ‘యమ’ మంత్రం నియంత్రిస్తుంది. గూఢమైన నాదంతో ప్రారంభమయ్యే ‘శబ్దాద్య’ మంత్రం శత్రువును సంహరిస్తుంది. సుజప్త జలంతో అభిషేక-ఛటనం చేయుటవలన ఈ విధి దండాన్ని (శాసనాధికారాన్ని) స్థాపిస్తుంది.

Verse 19

सुजप्तशङ्खभेर्यादिनिस्वनश्रवणेन वा संदहत्येव संयुक्तो भूतेजोव्यत्ययात् स्थितः

లేదా సుజప్త శంఖం, భేరి మొదలైన వాద్యాల నిస్వనాన్ని వినుట మాత్రముచేతనే, భూతతత్త్వములు మరియు తేజస్సు వ్యత్యయస్థితిలో ఉన్న బాధక సత్త్వం ఎదురైనపుడు దగ్ధమైనట్లుగా అవుతుంది.

Verse 20

भूवायुव्यत्ययान्मन्त्रो विषं संक्रामयत्यसौ अन्तस्थो निजवेश्मस्थो वीजाग्नीन्दुजलात्मभिः

భూ మరియు వాయు వ్యత్యయ-నియంత్రణచేత ఆ మంత్రం విషాన్ని సంక్రమింపజేసి (స్థానాంతరం చేసి) వేస్తుంది. సాధకుడు అంతఃస్థితుడై ఉన్నా లేదా తన గృహంలో ఉన్నా, బీజ, అగ్ని, ఇందు, జల స్వరూప శక్తుల ద్వారా అది కార్యం చేస్తుంది.

Verse 21

एतत् कर्म नयेन्मन्त्री गरुडाकृतिविग्रहः तार्क्षवर्णगेहस्थस्तज्जपान्नाशयेद्विषम्

మంత్రసాధకుడు గరుడాకృతి ముద్ర/ఆకారాన్ని ధరించి ఈ కర్మను చేయాలి; తార్క్ష్య (గరుడ) వర్ణ-చిహ్నమున్న స్థలంలో నిలిచి, ఆ మంత్రజపంతో విషాన్ని నశింపజేయాలి।

Verse 22

जामुदण्डीदमुदितं स्वधाश्रीवीजलाञ्छितं स्नानपानात्सर्वविषं ज्वरातोगापमृत्युजित्

ఇక్కడ ప్రకటించిన ‘జాముదండీ’ అనే విద్య స్వధా, శ్రీ, వీజలా చిహ్న/శక్తులతో యుక్తం; ఈ మంత్రంతో అభిమంత్రిత జలంతో స్నానం చేసి త్రాగితే సమస్త విషాలు, జ్వరం, రోగం, అకాలమరణం జయించబడతాయి।

Verse 23

पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि विधि स्वाहा यश इति ञ पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि क्षि क्षि स्वाहा

మంత్రోచ్ఛారణ: “పక్షి పక్షి, మహాపక్షి మహాపక్షి—విధి, స్వాహా; ‘యశ’ అని చెప్పి ‘ఞ’ అక్షరాన్ని చేర్చు.” మళ్లీ: “పక్షి పక్షి, మహాపక్షి మహాపక్షి—క్షి క్షి, స్వాహా.”

Verse 24

द्वावेतौ पक्षिराड्मन्त्रौ विषघ्नावभिमन्त्रणात् पक्षिराजाय विध्महे पक्षिदेवाय धीमहि तत्रो गरुड प्रचोदयात् वह्निस्थौ पार्श्वतत्पूर्वौ दन्तश्रीकौ च दण्डिनौ सकालो लाङ्गली चेति नीलकण्ठाद्यमीरितं वक्षःकण्ठशिखाश्वेतं न्यसेत्स्तम्भे सुसंस्कृतौ

ఈ రెండు ‘పక్షిరాజ’ (గరుడ సంబంధ) మంత్రాలు అభిమంత్రణ వల్ల విషఘ్నమవుతాయి—“పక్షిరాజాయ విధ్మహే, పక్షిదేవాయ ధీమహి, తన్నో గరుడః ప్రచోదయాత్।” అనంతరం సుసంస్కృత స్తంభంపై న్యాసం చేయాలి—అగ్నిస్థంగా, పార్శ్వం మరియు పూర్వంలో ‘దంతశ్రీక’ మరియు ‘దండిన్’; అలాగే ‘సకాల’ మరియు ‘లాంగలీ’—నీలకంఠాది ఉపదేశం ప్రకారం; వక్షః, కంఠం, శిఖపై శ్వేతచిహ్నాలను స్థాపించాలి।

Verse 25

हर हर हृदयाय नमः कपर्दिने च शिरसे नीलकण्ठाय वै शिखां कालकूटविषभक्षणाय स्वाहा अथ वर्म च कण्ठे नेत्रं कृत्तिवासास्त्रिनेत्रं पूर्वाद्यैर् आननैर् युक्तं श्वेतपीतारुणासितैः अभयं वरदं चापं वासुकिञ्च दधद्भुजैः यस्योपरीतपार्श्वस्थगौरीरुद्रो ऽस्य देवता

“హర హర! హృదయానికి నమః. శిరస్సుకు కపర్దినికి నమః. శిఖకు నీలకంఠునికి (నమః). కాలకూట విషభక్షకునికి స్వాహా।” ఇప్పుడు కంఠంలో వర్మను, నేత్ర-న్యాసాన్ని చేయాలి—కృత్తివాసుడు, త్రినేత్రుడు, పూర్వాది ముఖాలతో యుక్తుడు; ముఖాలు శ్వేత, పీత, అరుణ, అసిత; భుజాలు అభయ, వరద, ధనుస్సు మరియు వాసుకిని ధరించినవాడు; ఈ కవచ/న్యాస దేవత పై పార్శ్వంలో గౌరీతో కూడిన రుద్రుడు।

Verse 26

पादजानुगुहानाभिहृत्कण्ठाननमूर्धसु मन्त्रार्णान्न्यस्य करयोरङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीषु च

పాదాలు, మోకాళ్లు, గుహ్యము, నాభి, హృదయం, కంఠం, ముఖం, శిరస్సు మీద మంత్రాక్షరాలను న్యసించి, తరువాత చేతులలో—బొటనవేలు మరియు ఇతర వేళ్లపై కూడా—న్యాసం చేయాలి।

Verse 27

तर्जन्यादितदन्तासु सर्वमङ्गुष्ठयोर् न्यसेत् ध्यात्वैवं संहरेत् क्षिप्रं वद्धया शूलमुद्रया

తర్జనీ మొదలైన వేళ్ల కొనలపై సమస్త న్యాసాన్ని ఉంచి, తరువాత రెండు బొటనవేళ్లపై న్యసించాలి। ఇలా ధ్యానించి, బద్ధ శూలముద్ర ద్వారా త్వరగా సంహరించాలి।

Verse 28

कनिष्ठा ज्येष्ठया वद्धा तिश्रो ऽन्याः प्रसृतेर्जवाः विषनाशे वामहस्तमन्यस्मिन् दक्षिणं करं

చిటికెన వేలు బొటనవేలుతో బంధించి, మిగిలిన మూడు వేళ్లను వేగంగా చాపాలి। విషనాశార్థం ఈ విధంగా ఎడమ చేతిని, మరో వైపున కుడి చేతిని ప్రయోగించాలి।

Verse 29

ॐ नमो भगवते नीलकण्ठाय चिः अमलकण्ठाय चिः सर्वज्ञकण्ठाय चिः क्षिप ॐ स्वाहा अमलनीलकण्ठाय नैकसर्वविषापहाय नमस्ते रुद्रमन्यव इतिसर्मार्जनाद्विषं विनश्यति न सन्देहः कर्णजाप्या उपानहावा यजेद्रुद्रविधानेन नीलग्रीवं महेश्वरम् विषव्याधिविनाशः स्यात् कृत्वा रुद्रविधानकं

“ఓం—భగవాన్ నీలకంఠాయ నమః। ‘చిః’—అమలకంఠాయ। ‘చిః’—సర్వజ్ఞకంఠాయ। ‘క్షిప’। ఓం స్వాహా। నిర్మల నీలకంఠునికి, అనేకములైన సమస్త విషాలను అపహరించువానికి నమస్కారం. ‘నమస్తే రుద్రమన్యవ’ మంత్రాన్ని జపించి సర్మార్జన (శుద్ధి-మార్జన) చేయుటవలన విషము నశిస్తుంది—సందేహం లేదు. దీనిని కర్ణజాపంగా చెవిలో జపించి, ఉపానహావ (రక్షాబంధ/తాయితు-విధి)గా కూడా ప్రయోగించాలి. రుద్రవిధాన ప్రకారం నీలగ్రీవ మహేశ్వరుని పూజించాలి; రుద్రవిధానకాన్ని నిర్వహిస్తే విషజన్య వ్యాధులు నశిస్తాయి।”