Adhyaya 291

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गजशान्तिर्नाम नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कृद्वान्यस्मिन्निति ख , ज , ञ च अथैकनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः शान्त्यायुर्वेदः धन्वन्तरिर् उवाच गोविप्रपालनं कर्यं रज्ञा गोशान्तिमावदे गावः पवित्रा माङ्गल्या गोषु लोकाः प्रतिष्ठिताः

ఇలా అగ్ని మహాపురాణంలో ‘గజశాంతి’ అనే రెండువందల తొంభైవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘శాంత్యాయుర్వేదం’ అనే రెండువందల తొంభై ఒకటవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. ధన్వంతరి పలికెను—రాజు గోవులను మరియు బ్రాహ్మణులను రక్షించాలి; ఇప్పుడు గోశాంతి విధానాన్ని నేను బోధిస్తాను. గోవులు పవిత్రములు, మంగళకరములు; లోకములు గోవులలో స్థితిచెందినవి.

Verse 2

शकृन्मूत्रं परं तासामलक्ष्मीनाशनं परं गवां कण्डूयनं वारि शृङ्गस्याघौघमर्दनम्

గోమయం, గోమూత్రం వాటికి పరమమైనవి; అలక్ష్మీని నశింపజేయుటలో శ్రేష్ఠమైనవి. గోవుల దురదను శమింపజేయుటకు నీరు ఉత్తమం; కొమ్ము పాపసమూహాన్ని మర్దించేది.

Verse 3

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पश् च रोचना शडङ्गं परमं पाने दुःस्वप्नाद्यादिवारणं

గోమూత్రం, గోమయం, క్షీరం, దధి, సర్ప (సర్పసంబంధ ద్రవ్యం) మరియు రోచనా—ఇవి ఆరు అంగాల పరమ పానీయము; దుష్స్వప్నాది ఉపద్రవాలను నివారిస్తుంది.

Verse 4

रोचना विषरक्षोघ्नी ग्रासदः स्वर्गगो गवां यद्गृहे दुःखिता गावः स याति नरकन्नरः

రోచనా విషాన్ని నశింపజేస్తుంది, హానికర రాక్షససమూహాన్ని తొలగిస్తుంది; గోవులకు మేత ఇచ్చేవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. అయితే ఎవరి ఇంట గోవులు దుఃఖంగా ఉంటాయో ఆ మనిషి నరకానికి వెళ్తాడు.

Verse 5

परगोग्रासदः स्वर्गी गोहितो ब्रह्मलोकभाक् गोदानात्कीर्तनाद्रक्षां कृत्वा चोद्धरते कुलम्

పరుల గోవుల మేతను హరించని వాడు, స్వర్గగామి, గోహితంలో నిమగ్నుడు—అతడు బ్రహ్మలోక భాగ్యుడు అవుతాడు. గోదానం, గుణకీర్తనం, రక్షణ చేయుట ద్వారా తన కులాన్నికూడా उद्धరిస్తాడు.

Verse 6

गवां श्वासात् पवित्रा भूः स्पर्शनात्किल्विषक्षयः गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

గోవుల శ్వాసవలన భూమి పవిత్రమగును; వాటి స్పర్శవలన పాపక్షయం కలుగును. అలాగే గోమూత్రం, గోమయం, క్షీరం, దధి, సర్పిః (నెయ్యి) మరియు కుశాజలము కూడా పవిత్రకారకాలు.

Verse 7

एकरात्रोपवासश् च श्वपाकमपि शोधयेत् सर्वाशुभविनाशाय पुराचीरतमीश्वरैः

ఒక రాత్రి ఉపవాసం శ్వపాకుడు (సామాజికంగా అత్యంత అపవిత్రుడని భావించబడినవాడు)నూ శుద్ధి చేస్తుంది. సమస్త అశుభనాశార్థం ఇది పురాతనకాలంలో ఈశ్వరులచే విధించబడింది.

Verse 8

प्रत्येकञ्च त्र्यहाभ्यम्तं महासान्तपनं स्मृतं सर्वकामप्रदञ्चैतत् सर्वाशुभविमर्दनम्

ప్రతి అనుష్ఠానాన్ని మూడు రోజులు ఆచరించినప్పుడు అది ‘మహా-సాంతపన’గా ప్రసిద్ధి. ఇది సమస్త కోరికలను ప్రసాదించి, అన్ని అశుభాలను నశింపజేస్తుంది.

Verse 9

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिं निर्मलाः सर्वकामाप्त्या स्युर्गगाः स्पुर् नतोत्तमाः

ఇరవై ఒక రోజులు పాలతో ‘కృచ్ఛ్రాతికృచ్ఛ్ర’ అనుష్ఠానం చేస్తే వారు శుద్ధులవుతారు; సమస్త కోరికలు సిద్ధించి, వారు పరమోత్తములై ప్రకాశిస్తూ గగనంలో విహరిస్తారు.

Verse 10

त्र्यहमुष्णं पिवेन्मूत्रं त्र्यहमुष्णं घृतं पिवेत् त्र्यहमुष्णं पयः पीत्वा वायुभक्षः परं त्र्यहम्

మూడు రోజులు వేడి మూత్రం త్రాగాలి, మూడు రోజులు వేడి నెయ్యి త్రాగాలి. మూడు రోజులు వేడి పాలు త్రాగిన తరువాత, తదుపరి మూడు రోజులు వాయుభక్షణం (పూర్తి ఉపవాసం) చేయాలి.

Verse 11

तप्तकृच्छ्रव्रतं सर्वपापघ्नं ब्रह्मलोकदं शीतैस्तु शीतकृच्छ्रं स्याद्ब्रह्मोक्तं ब्रह्मलोकदं

‘తప్తకృచ్ఛ్ర’ వ్రతం సమస్త పాపాలను నశింపజేసి బ్రహ్మలోకాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అలాగే శీత (శీతతపస్సు)తో ఆచరించితే అది ‘శీతకృచ్ఛ్ర’; బ్రహ్ముడు చెప్పినట్లు అది కూడా బ్రహ్మలోకదాయకమే.

Verse 12

गोमूत्रेणाचरेत्स्नानं वृत्तिं कुर्याच्च गोरसैः गोभिर्व्रजेच्च भुक्तासु भुञ्जीताथ च गोव्रती

గోవ్రతాన్ని ఆచరించువాడు గోమూత్రంతో స్నానం చేయాలి, గోరసాది గోఉత్పత్తులతో జీవనం సాగించాలి, గోశాల/మేతభూమిలో గోవులతో కలిసి సంచరించాలి, గోవులు తిన్న తరువాతనే భోజనం చేయాలి।

Verse 13

मासेनैकेन निष्पापो गोलोकी स्वर्गगो भवेत् विद्याञ्च गोमतीं जप्त्वा गोलोकं परमं व्रजेत्

ఒకే నెలలో అతడు పాపరహితుడై స్వర్గస్థ గోలోకలోకాన్ని పొందుతాడు; గోమతీ విద్యను జపించి పరమ గోలోకానికి చేరుతాడు।

Verse 14

गितैर् नृत्यैर् अप्सरोभिर्विमाने तत्र मोदते गावः सुरभयो नित्यं गावो गुग्गुलगन्धिकाः

అక్కడ దివ్య విమానంలో అప్సరసుల గీతనృత్యాల మధ్య అతడు ఆనందిస్తాడు. అక్కడి గోవులు నిత్యం సువాసనతో ఉంటాయి—మధుర గంధమయమైనవి, గుగ్గుల సువాసనతో పరిమళించే గోవులు।

Verse 15

गावः प्रतिष्ठा भूतानां गावः स्वस्त्ययनं परं अन्नमेव परं गावो देवानां हविरुत्तमम्

గోవులు సమస్త భూతాలకు ఆధారం; గోవులే పరమ శుభమంగళ సాధనం. గోవులే నిజంగా పరమ అన్నం; దేవతలకు గోవే ఉత్తమ హవిస్సు।

Verse 16

पावनं सर्वभूतानां क्षरन्ति च वदन्ति च हविषा मन्त्रपूतेन तर्पयन्त्यमरान्दिवि

వారు సమస్త భూతాలను పవిత్రం చేస్తారు; హవిస్సును ప్రవహింపజేస్తారు, మంత్రాలను ఉచ్చరిస్తారు. మంత్రపూతమైన ఘృతహవిస్సుతో వారు దివిలో అమరులను తృప్తిపరుస్తారు।

Verse 17

ऋषीणामग्निहोत्रेषु गावो होमेषु योजिताः सर्वेषामेव भूतानां गावः शरणमुत्तमं

ఋషుల అగ్నిహోత్రకర్మలలో హోమయజ్ఞాలలో గోవులు నియోజింపబడుతాయి; సమస్త భూతజాతికి గోవే నిశ్చయంగా పరమ శరణం.

Verse 18

गावः पवित्रं परमं गावो माङ्गल्यमुत्तमं गावः स्वर्गस्य सोपानं गावो धन्याः सनातनाः

గోవులు పరమ పవిత్రం; గోవులే అత్యుత్తమ మాంగల్యం. గోవులు స్వర్గానికి సోపానం; గోవులు సనాతనంగా ధన్యులు, ధన్యతనిచ్చేవారు.

Verse 19

नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च नमो ब्रह्मसुताभ्यश् च पवित्राभ्यो नमो नमः

శ్రీమంతమైన గోవులకు నమస్కారం, సౌరభేయీ గోవులకు కూడా నమస్కారం; బ్రహ్మసుతలకు నమస్కారం, పవిత్రులకు పునఃపునః నమస్కారం.

Verse 20

ब्राह्मणाश् चैव गावश् च कुलमेकं द्विधा कृतम् एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरेकत्र तिष्ठति

బ్రాహ్మణులు మరియు గోవులు ఒకే కులం; అది రెండు విధాలుగా విభజించబడింది. ఒకచోట మంత్రాలు నిలుస్తాయి, మరొకచోట హవిస్ (యజ్ఞాహుతి) నిలుస్తుంది.

Verse 21

देवब्राह्मणगोसाधुसाध्वीभिः सकलं जगत् धार्यते वै सदा तस्मात् सर्वे पूज्यतमा मताः

దేవులు, బ్రాహ్మణులు, గోవులు, సాధువులు, సాధ్వీలు—వీరి చేత సమస్త జగత్తు ఎల్లప్పుడూ ధారింపబడుతుంది; అందువల్ల వీరందరూ అత్యంత పూజ్యులుగా భావింపబడతారు.

Verse 22

पिवन्ति यत्र तत्तीर्थं गङ्गाद्या गाव एव हि गवां माहात्म्यमुक्तं हि चिकित्साञ्च तथा शृणु

ఆవులు నీరు త్రాగే చోటు గంగా మొదలైన పవిత్ర నదుల సమానమైన తీర్థమే. గోమహాత్మ్యం చెప్పబడింది; ఇప్పుడు వాటి చికిత్సా ప్రయోగాలను కూడా అలాగే వినుము.

Verse 23

शृङ्गामयेषु धेनूनां तैलं दद्यात् ससैन्धवं शृङ्गवेरबलामांसकल्कसिद्धं समाक्षिकं

ఆవుల కొమ్ముల వ్యాధుల్లో సైంధవ లవణం కలిపిన నూనె ఇవ్వాలి. శుంఠి, బలా, మాంస కల్కంతో మరిగించి సిద్ధం చేసిన నూనెను తేనెతో కలిపి ప్రయోగించాలి.

Verse 24

कर्णशूलेषु सर्वेषु मञ्जिष्ठाहिङ्गुसैन्धवैः सिद्धं तैलं प्रदातव्यं रसोनेनाथ वा पुनः

అన్ని రకాల చెవినొప్పుల్లో మంజిష్ఠా, హింగు, సైంధవంతో మరిగించి సిద్ధం చేసిన నూనెను చెవిలో వేయాలి; లేదా వెల్లుల్లితో సిద్ధం చేసిన నూనెను కూడా.

Verse 25

बिल्वमूलमपामार्गन्धातकी चसपाटला कुटजन्दन्तमूलेषु लेपात्तच्छूलनाशनं

బిల్వమూలం, అపామార్గం, ధాతకీ, పాటలా మరియు కుటజంతో చేసిన లేపనాన్ని దంతమూలాలపై (చిగుళ్లపై) రాస్తే ఆ దంతశూలం నశిస్తుంది.

Verse 26

दन्तशूलहरैर् द्रव्यैर् घृतं राम विपाचितं मुखरोगहरं ज्ञेयं जिह्वारोगेषु सैन्धवं

హే రామా! దంతశూలాన్ని తగ్గించే ద్రవ్యాలతో మరిగించి సిద్ధం చేసిన నెయ్యి ముఖరోగాలను తొలగించే ఔషధమని తెలుసుకోవాలి. జిహ్వా రోగాల్లో సైంధవం విధించబడింది.

Verse 27

शृङ्गवेरं हरिद्रे द्वे त्रिफला च गलग्रहे हृच्छूले वस्तिशूले च वातरोगे क्षये तथा

గొంతు అవరోధం/సంకోచం, హృదయప్రదేశ శూలం, వస్తి/మూత్రమార్గ శూలం, వాతజ రోగాలు మరియు క్షయలో శృంగవేరం (ఎండు అల్లం), హరిద్రా ద్వయం, త్రిఫలాను విధిగా ప్రయోగించాలి।

Verse 28

त्रिफला घृतमिश्रा च गवां पाने प्रशस्यते अतीसारे हरिद्रे द्वे पाठाञ्चैव प्रदापयेत्

అతిసారంలో ఘృతమిశ్రిత త్రిఫలాను పానంగా ఇవ్వడం అత్యంత శ్రేష్ఠం. అతిసారంలో హరిద్రా ద్వయం మరియు పాఠాను కూడా ఇవ్వాలి।

Verse 29

सर्वेषु कोष्ठरोगेषु तथाशाखागदेषु च शृङ्गवेरञ्च भार्गीञ्च कासे श्वासे प्रदापयेत्

అన్ని కోష్ఠరోగాల్లోను, అలాగే శాఖాగత వ్యాధుల్లోను, కాసం మరియు శ్వాసంలో శృంగవేరం (ఎండు అల్లం) మరియు భార్గీని ఇవ్వాలి।

Verse 30

दातव्या भग्नसन्धाने प्रियङ्गुर्लबणान्विता तैलं वातहरं पित्ते मधुयष्टीविपाचितं

భగ్నసంధానం (ఎముకలు కలపడం) కోసం ప్రియంగు మరియు లవణం కలిపిన తైలాన్ని ఇవ్వాలి. అది వాతహర తైలం కావాలి; పిత్తస్థితుల్లో మధుయష్టితో విపాచితమైన తైలాన్ని ఇవ్వాలి।

Verse 31

कफे व्योषञ्च समधु सपुष्टकरजो ऽस्रजे तैलाज्यं हरितालञ्च भग्नक्षतिशृतन्ददेत्

కఫవికారంలో మధుతో కూడిన వ్యోషం మరియు పుష్టకరజ చూర్ణాన్ని ఇవ్వాలి. అస్రజ (రక్తవికార/రక్తస్రావ) లో తైలం, ఆజ్యం మరియు హరితాలాన్ని కూడా ఇవ్వాలి; అలాగే భగ్న-క్షతులకు శృత (పాకించి సంస్కరించిన) ఔషధాన్ని ఇవ్వాలి।

Verse 32

मासास्तिलाः सगोधूमाः पशुक्षीरं घृतं तथा एषां पिण्डी सलवणा वत्सानां पुष्टिदात्वियं

మాష, నువ్వులు, గోధుమలు అలాగే పశు పాలు, నెయ్యి—ఇవన్నీ ఉప్పుతో పిండీగా చేసి ఇస్తే అది దూడలకు పుష్టి, బలం ఇస్తుంది।

Verse 33

बलप्रदा विषाणां स्यद्ग्रहनाशाय धूपकः देवदारु वचा मांसी गुग्गुलुर्हिङ्गुसर्षपाः

విషనాశకంగా బలప్రదమైన ధూపకం, గ్రహదోషనాశానికి విధించబడింది—దేవదారు, వచా, మాంసీ, గుగ్గులు, ఇంగువ, ఆవాలు।

Verse 34

ग्रहादिगदनाशाय एष धूपो गवां हितः घण्ठा चैव गवां कार्या धूपेनानेन भूपिता

గ్రహాది రోగనాశానికి ఈ ధూపం గోవులకు హితకరం. గోవులకు గంట కూడా చేయాలి; ఈ ధూపంతోనే దానిని శుద్ధి/ప్రతిష్ఠ చేయాలి।

Verse 35

अश्वगन्धातिलैः शुक्लं तेन गौः क्षीरिणी भवेत् रसायनञ्च पिन्याकं मत्तो यो धार्यते गृहे

అశ్వగంధా, నువ్వులతో కూడిన శ్వేత (నువ్వుల మిశ్రమం) ఇవ్వడం వల్ల ఆవు పాలసంపన్నంగా అవుతుంది. అలాగే రసాయనంగా పిన్యాకం (నూనెఖలి) ఇంట్లో ఉంచి మేతగా ఇస్తే ఫలప్రదం అవుతుంది।

Verse 36

भवां पुरीषे पञ्चभ्यां नित्यं शान्त्यै श्रियं यजेत् वासुदेवञ्च गन्धाद्यैर् अपरा शान्तिरुच्यते

శాంతి కోసం పంచగవ్యాది ఐదు గోఉత్పత్తులతో, గోమయం మొదలైనవాటితో కూడి, నిత్యం శ్రీ (లక్ష్మీ)ని పూజించాలి. అలాగే సుగంధాలు మొదలైన అర్పణలతో వాసుదేవుని పూజించాలి—ఇది మరో శాంతిక్రియగా చెప్పబడింది।

Verse 37

अश्वयुक्शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्यां यजेद्धरिं हरिरुद्रमजं सूर्यं श्रियमग्निं घृतेन च

అశ్వయుజ మాస శుక్లపక్ష పంచదశి (పౌర్ణమి) నాడు హరిని యజించాలి. అలాగే హరి, రుద్ర, అజుడు (బ్రహ్మ), సూర్యుడు, శ్రీ (లక్ష్మి), అగ్నిని ఘృతాహుతితో సమర్చించాలి।

Verse 38

दधि सम्प्राश्य गाः पूज्य कार्यं वाह्निप्रदक्षिणं वृषाणां योजेयेद् युद्धं गीतवाद्यरवैर् वहिः

పెరుగు సేవించి గోవులను పూజించాలి, పవిత్ర అగ్నికి ప్రదక్షిణ చేయాలి. తరువాత (యజ్ఞస్థలం) వెలుపల గీత-వాద్య ధ్వనులతో ఎద్దుల పోటీ/యుద్ధాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి।

Verse 39

गवान्तु लवणन्देयं ब्राह्मणानाञ्च दक्षिणा नैमित्तिके माकरादौ यजेद्विष्णुं सह श्रिया

గోవులను ఉప్పుతో సహా దానంగా ఇవ్వాలి, బ్రాహ్మణులకు దక్షిణ ఇవ్వాలి. నైమిత్తిక కర్మలో—మకరాది సందర్భాలలో—శ్రీ (లక్ష్మి) సహితంగా విష్ణువును పూజించాలి।

Verse 40

स्थण्डिलेब्जे मध्यगते दिक्षु केशरगान् सुरान् सुभद्राजो रविः पूज्यो बहुरूपो बलिर्वहिः

స్థండిలంపై పద్మరేఖను గీసి మధ్యలో దేవతను స్థాపించాలి; దిశలలోని కేసరాలపై దేవగణాలను విన్యసించాలి. ‘సుభద్రాజ’ అనే రవి అనేకరూపుడై, వహించబడే బలి-ఆహుతితో కూడి పూజ్యుడు।

Verse 41

खं विश्वरूपा सिद्धिश् च ऋद्धिः शान्तिश् च रोहिणी दिग्धेनवो हि पूर्वाद्याः कृशरैश् चन्द्र ईश्वरः

‘ఖం’, విశ్వరూపా, సిద్ధి, ఋద్ధి, శాంతి, రోహిణీ—(ఈ నామాలు/శక్తులు). దిగ్ధేనువులు అంటే తూర్పు మొదలైన దిశల గోవులు; మరియు ఈశ్వరుడైన చంద్రుని కృశర (ఖిచ్డీ) నైవేద్యంతో పూజించాలి।

Verse 42

दिक्पालाः पद्मपत्रेषु कुम्भेष्वग्नौ च होमयेत् क्षीरवृक्षस्य समिधः सर्षपाक्षततण्डुलान्

దిక్పాలుల తృప్తికై పద్మపత్రాలతో, కుంభాలలోను అగ్నిలోను హోమం చేయవలెను. క్షీరవృక్ష సమిధలు, ఆవాలు, అక్షతలు, తండులు సమర్పించవలెను.

Verse 43

शतं शतं सुवर्णञ्च कांस्यादिकं द्विजे ददेत् गावः पूज्या विमोक्तव्याः शान्त्यै क्षीरादिसंयुताः

ద్విజునికి వందల సంఖ్యలో స్వర్ణమును, కాంస్యమును మొదలైనవాటిని దానం చేయవలెను. శాంతికై క్షీరాది సమృద్ధిగల గోవులను పూజించి తరువాత విడిపించవలెను.

Verse 44

अग्निर् उवाच शालिहोत्रः सुश्रुताय हयायुर्वेदमुक्तवान् पालकाप्यो ऽङ्गराजाय गजायुर्वेदमब्रवीत्

అగ్ని పలికెను—శాలిహోత్రుడు సుశ్రుతునికి హయాయుర్వేదమును బోధించెను; పాలకాప్యుడు అంగరాజునికి గజాయుర్వేదమును వివరించెను.