Adhyaya 288

Verse 1

आयः गोर्जितास्ते ऽतिकीर्तिता इति ख यथाञ्चितमिति ञ मृगञ्जय इति ख , ञ च अथाष्टाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्वचिकित्सा शालिहोत्र उवाच अश्वानां लक्षणं वक्ष्ये चिकित्साञ्चैवसुश्रुतअप्_२८८००१अभीनदन्तो विदन्तश् चकराली कृष्णतालुकः

ఇప్పుడు రెండువందల ఎనభై ఎనిమిదవ అధ్యాయం—అశ్వచికిత్స. శాలిహోత్రుడు అన్నాడు: ఓ సుశ్రుతా, గుర్రాల లక్షణాలు మరియు వాటి చికిత్సను నేను వివరిస్తాను; ఉదాహరణకు—పగలని పళ్లు కలిగి, బయటకు కనిపించే పళ్లు, భయంకర దవడలు, నల్ల తాలువు ఉన్నది.

Verse 2

कृष्णजिह्वश् च यमजोजातमुष्कश् च यस् तथा द्विशफश् च तथा शृङ्गी त्रिवर्णो व्याघ्रवर्णकः

ఇంకా ‘కృష్ణజిహ్వ’ అనే రకం; అలాగే ‘యమజోజాతముష్క’; ‘ద్విశఫ’ మరియు ‘శృంగీ’; అలాగే ‘త్రివర్ణ’ మరియు ‘వ్యాఘ్రవర్ణక’ (పులి రంగు) రకాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 3

खरवर्णो भस्मवर्णो जातवर्णश् च काकुदी श्वित्री च काकसादी च खरसारस्तथैव च

‘ఖరవర్ణ’ (రూకగా/ధూసర వర్ణం), ‘భస్మవర్ణ’ (బూడిద రంగు), ‘జాతవర్ణ’ (జన్మజాత వర్ణం), ‘కాకుదీ’ (కుబ్బు/ఉబ్బరం గల రకం), ‘శ్విత్రీ’ (తెల్ల మచ్చల రకం), ‘కాకసాదీ’ (కాకి నలుపు/మసక రకం), అలాగే ‘ఖరసార’ (కఠిన-ఘన రకం) —ఇవీ పేరుగల రకాలుగా లెక్కించబడ్డాయి.

Verse 4

वानराक्षः कृष्णशटः कृष्णगुह्यस्तथैव च कृष्णप्रोथश् च शूकश् च यश् च तित्तिरिसन्निभः

(గ్రహాలు/పీడాకర సత్త్వాలు) వానరాక్ష, కృష్ణశట, కృష్ణగుహ్య, అలాగే కృష్ణప్రోథ; ఇంకా శూక మరియు ‘య’—తిత్తిరి పక్షి వలె రూపమున్నది।

Verse 5

विषमः श्वेतपादश् च ध्रुवावर्तविवर्जितः अशुभावर्तसंयुक्तो वर्जनीयस्तुरङ्गमः

దేహ నిర్మాణం అసమంగా ఉండి, తెల్ల పాదాలు కలిగి, ధ్రువ (శుభ) ఆవర్తం లేక, అశుభ ఆవర్తాలతో కూడిన గుర్రం వర్జ్యము।

Verse 6

रन्ध्रोपरन्ध्रयोर्द्वौ द्वौ द्वौ द्वौ मस्तकवक्षसोः प्रयाणे च ललाटे च कण्ठावर्ताः शुभा दश

రంధ్ర-ఉపరంధ్రాలలో రెండేసి, తలపై మరియు వక్షస్థలంలో రెండేసి; అలాగే శిఖ (ప్రయాణ) మరియు నుదిటిపై—కంఠ సంబంధ శుభ ఆవర్తాలు మొత్తం పది.

Verse 7

मृक्कण्याञ्च ललाटे च कर्णमूले निगालके बाहुमूले गले श्रेष्ठा आवर्तास्त्वशुभाः परे

నడుము/నితంబ పక్కన, నుదిటిపై, చెవి మూలంలో, గొంతు గుంటలో (నిగాలక), భుజమూలంలో మరియు గొంతులో ఉన్న ఆవర్తాలు శ్రేష్ఠం; ఇతర చోట్ల ఉన్నవి అశుభం.

Verse 8

शुकेन्द्रगोपचन्द्राभा ये च वायससन्निभाः सुवर्णवर्णाः स्निग्धाश् च प्रशस्यास्तु सदैव हि

చిలుక, ఇంద్రగోప కీటకం లేదా చంద్రుని వంటి కాంతి కలవారు, అలాగే కాకి వర్ణసదృశులు; ఇంకా స్వర్ణవర్ణంతో స్నిగ్ధంగా (మృదువుగా, మెరుస్తూ) ఉన్నవారు—ఎల్లప్పుడూ ప్రశంసనీయం, శుభకరం.

Verse 9

दीर्घग्रीवाक्षिकूटाश् च ह्रस्वकर्णाश् च शोभनाः चिकित्सन्तवेति ञ राक्षान्तुरङ्गमा यत्र विजयं वर्जयेत्ततः

దీర్ఘగ్రీవం, స్పష్టమైన అక్షికూటం (కంటి పైభాగపు ఉబ్బరం) మరియు చిన్న చెవులు గల గుర్రాలు శోభనములు, శుభలక్షణములు అని చెప్పబడతాయి. అశ్వవైద్యుడు/పాలకుడు వాటిని విధివిధానంగా సంరక్షించాలి; అయితే గుర్రం ‘రాక్షా’ అనే దుష్ప్రభావం/రోగంతో బాధపడే చోట విజయం ఆశించకూడదు।

Verse 10

पालितस्तु हयो दन्ती शुभदो दुःखदो ऽन्यथा श्रियः पुत्रास्तु गन्धर्वा वाजिनो रत्नमुत्तमम्

సక్రమంగా పోషించబడిన గుర్రం మరియు దంతములు గల ఏనుగు శుభఫలప్రదాలు; లేకపోతే అవే దుఃఖకారణమవుతాయి. వాజినులు ‘శ్రీ’ (లక్ష్మి) యొక్క పుత్రులు, గంధర్వసంబంధులు, మరియు రత్నములలో ఉత్తమ ధనమని కీర్తించబడతారు।

Verse 11

अश्वमेधे तु तुरगः पवित्रत्वात्तु हूयते वृषो निम्बवृहत्यौ च गुडूची च समाक्षिका

అశ్వమేధ యజ్ఞంలో గుర్రం తన పవిత్రత్వ కారణంగా అగ్నిలో హవిస్సుగా అర్పించబడుతుంది. అలాగే వృషభమూ; ఇంకా వేప, బృహతీ, గుడూచీ మరియు తేనెతో కూడిన ద్రవ్యములు (హవిష్యంగా) ప్రయోగించబడతాయి।

Verse 12

सिंहा गन्धकारी पिण्डी स्वेदश् च शिरसस् तथा हिङ्गु पुष्करमूलञ्च नागरं साम्लवेतसं

సింహా, గంధకారీ, పిండీ మరియు శిరస్సుకు స్వేదనం; అలాగే హింగు, పుష్కరమూలం, నాగరం (సొంఠి) మరియు సామ్ల-వేతసం (పుల్లని వేతసం)—ఇవి ఔషధ ద్రవ్యాలుగా (యోగంలో) వినియోగించాలి।

Verse 13

पिप्पलीसैन्धवयुतं शूलघ्नं चीष्णवारिणा नागरातिविषा मुस्ता सानन्ता बिल्वमालिका

పిప్పలి మరియు సైంధవ లవణం కలిపి గోరువెచ్చని నీటితో సేవిస్తే శూలం (ఉదరనొప్పి) నశిస్తుంది. (ఈ యోగంలో) నాగరం (సొంఠి), అతివిషా, ముస్తా, అనంతా మరియు బిల్వం—ఇవన్నీ క్రమబద్ధంగా కలిపిన ‘బిల్వమాలిక’ అనే ఔషధయోగం ప్రయోగించబడుతుంది।

Verse 14

क्वाथमेषां पिवेद्वाजी सर्वातीसारनाशनम् प्रियङ्गुसारिवाभ्याञ्च युक्तमाजं शृतं पयः

ఈ ద్రవ్యాల క్వాథాన్ని గుర్రం త్రాగాలి; అది అన్ని రకాల అతిసారం/ప్రవాహికను నశింపజేస్తుంది. అలాగే ప్రియంగు, సారివా కలిపి మరిగించిన మేకపాలును కూడా ఇవ్వాలి.

Verse 15

पर्याप्तशर्करं पीत्वा श्रमाद्वाजी विमुच्यते द्रोणिकायान्तु दातव्या तैलवस्तिस्तुरङ्गमे

తగినంత చక్కెర-నీరు త్రాగితే గుర్రం శ్రమ నుండి విముక్తి పొందుతుంది. గుర్రానికి ద్రోణికా-మాత్రగా తైలవస్తి (నూనె ఎనిమా) ఇవ్వాలి.

Verse 16

कोष्ठजा च शिरा वेध्या तेन तस्य सुखं भवेत् दाऋइमं त्रिफला व्योषं गुडञ्च समभाविकम्

కోష్ఠజ వ్యాధుల్లో శిరావేధం (రక్తమోక్షణం) చేయాలి; దానివల్ల ఉపశమనం కలుగుతుంది. తరువాత దాడిమం, త్రిఫల, వ్యోషం (త్రికటు) మరియు బెల్లం—సమభాగంగా ఉపయోగించాలి.

Verse 17

पिण्डमेतत् प्रदातव्यमश्वानां काशनाशनम् प्रियङ्गुलोध्रमधुभिः पिवेद्वृषरसं हयः

ఈ పిండం (బోలస్) గుర్రాలకు దగ్గు నాశనార్థం ఇవ్వాలి. గుర్రం ప్రియంగు, లోధ్ర, తేనె కలిపిన వృషరసం (టానిక్ రసం) త్రాగాలి.

Verse 18

क्षीरं वा पञ्चकोलाद्यं काशनाद्धि प्रमुच्यते प्रस्कन्धेषु च सर्वेषु श्रेय आदौ विशोधणम्

లేదా పాలు, లేదా పంచకోలాది సమూహంతో ప్రారంభమయ్యే తయారీని సేవిస్తే దగ్గు నుండి నిజంగా విముక్తి కలుగుతుంది. అలాగే ప్రస్కంధ (ఊర్ధ్వభాగ) సంబంధిత అన్ని రోగాల్లో మొదట శోధన (విశోధనం) చేయడం శ్రేయస్కరం.

Verse 19

अभ्यङ्गोद्वर्तनैः स्नेहं नस्यवर्तिक्रमः स्मृतः ज्वरितानां तुरङ्गाणां पयसैव क्रियाक्रमः

అభ్యంగం మరియు ఉద్వర్తనంతో స్నేహనం చేయాలి; నస్యము, వర్తికర్మములు కూడా విధించబడ్డాయి. జ్వరంతో బాధపడే గుర్రాలకు చికిత్సాక్రమం పాలు మాత్రమే ఆధారంగా చేయవలెనని చెప్పబడింది.

Verse 20

लोध्रकन्धरयोर्मूलं मातुलाङ्गाग्निनागराः राज्ञीतुरङ्गमा यत्रेति ख घृतमिति ख कुष्ठहिङ्गुवचारास्नालेपोयं शोथनाशनः

లోధ్ర, కంధరా మూలాలు; మాతులుంగ (సిట్రన్), అగ్ని (చిత్రక), నాగర (ఎండు అల్లం)తో కలిసి—(కొన్ని పాఠాలలో రాజ్ఞీ, తురంగమా, ‘యత్ర’ లేదా ‘ఘృత’ అనే భేదపాఠాలు)—కుష్ఠ, హింగు, వచా, రాస్నా కలిపి చేసిన ఈ లేపనం శోథం (వాపు)ను నశింపజేస్తుంది.

Verse 21

मञ्जिष्ठा मधुकं द्राक्षावृहत्यौ रक्तचन्दनम् त्रपुषीवीजमूलानि शृङ्गाटककशेरुकम्

మంజిష్ఠా, మధుకం (యష్టిమధు), ద్రాక్ష, రెండు బృహతీలు (బృహతి, కంటకారీ), రక్తచందనం, త్రపుషీ విత్తనములు మరియు మూలములు, అలాగే శృంగాటకము, కశేరుకము—ఇవి యథావిధిగా ఉపయోగించవలసిన ద్రవ్యములు.

Verse 22

अजापयःशृतमिदं सुशीतं शर्करान्वितं पीत्वा नीरशनो वाजी रक्तमेहात् प्रमुच्यते

మేకపాలలో ఉడికించిన ఈ కషాయాన్ని బాగా చల్లార్చి చక్కెర కలిపి త్రాగి, తరువాత నిరాహారంగా ఉంటే మనిషి రక్తమేహం నుండి విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 23

मन्याहनुनिगालस्थशिराशोथो गलग्रहः अभ्यङ्गः कटुतैलेन तत्र तेष्वेव शस्यते

మన్యా (మెడ వెనుక), హను (దవడ) మరియు నిగాల (కంఠప్రదేశం)లోని శిరావాపు, అలాగే గలగ్రహం (గొంతు బిగుసుకుపోవడం) ఉన్నప్పుడు, ఆ పరిస్థితులకే కటు తైలంతో అభ్యంగం ప్రత్యేకంగా శ్రేయస్కరం.

Verse 24

गलग्रहगदो शोथः प्रायशो गलदेशके प्रत्यक्पुष्पी तथा बह्निः सैन्धवं सौरसो रसः

గలాగ్రహం (గొంతు బిగుసుకుపోవడం) మరియు గొంతు ప్రాంతంలో సాధారణంగా కలిగే శోథంలో ప్రత్యక్ఫుష్పీ, బహ్ని, సైంధవం (రాయి ఉప్పు), సౌరసరసం (పుల్లని రసం) ఔషధయోగంగా వాడాలి।

Verse 25

कृष्णाहिङ्गुयुतैर् एभिः कृत्वा नस्यं न सीदति निशे ज्योतिष्मती पाठा कृष्णा कुष्ठं वचा मधु

ఈ ద్రవ్యాలలో కృష్ణా (నల్ల మిరియాలు) మరియు హింగు కలిపి నస్యము చేయగా బాధ కలగదు। రాత్రివేళ జ్యోతిష్మతి, పాఠా, కృష్ణా, కుష్ఠ, వచా, తేనెతో నస్యము చేయాలి।

Verse 26

जिह्वास्तम्भे च लेपो ऽयं गुडमूत्रयुतो हितः तिलैर् यष्ट्या रजन्या च निम्बपत्रैश् च योजिता

జిహ్వాస్తంభం (నాలుక గట్టిపోవడం) లో గుడం మరియు మూత్రం కలిపిన ఈ లేపనం హితకరం; నువ్వులు, యష్టిమధు, రజనీ (పసుపు), వేప ఆకులు కలిపి సిద్ధం చేయాలి।

Verse 27

क्षौद्रेण शोधनी पिण्डी सर्पिषा व्रणरोपणी अभिघातेन खञ्जन्ति ये ह्य् अश्चास्तीव्रवेदनाः

తేనెతో చేసిన పిండీ వ్రణాన్ని శోధిస్తుంది; నెయ్యితో చేసిన పిండీ వ్రణరోపణ చేస్తుంది। దెబ్బవల్ల లంగడిపోయి తీవ్రమైన నొప్పి కలిగిన గుర్రాలకు ఇవి ప్రయోగాలు।

Verse 28

परिषेकक्रिया तेषां तैलेनाशु रुजापहा दोषकोपाभिघाताभ्यां पक्वभिन्ने व्रणक्रमः

వారికి నూనెతో పరిషేకక్రియ త్వరగా నొప్పిని తొలగిస్తుంది। దోషకోపం లేదా ఆఘాతంవల్ల పక్వమై పగిలిన వ్రణంలో వ్రణచికిత్సా క్రమాన్ని అనుసరించాలి।

Verse 29

अश्वत्थोडुम्बरप्लक्षमधूकवटकल्कनैः

అశ్వత్థ, ఉదుంబర, ప్లక్ష, మధూక, వట వృక్షాల ఔషధ కల్కం (లేపనం) తో।

Verse 30

प्रभूतसलिलः क्वाथः सुखोष्णः व्रणशोधनः शताह्वा नागरं रास्ना मञ्जिष्ठाकुष्ठसैन्धवैः

ఎక్కువ నీటితో చేసిన క్వాథం, సుఖంగా గోరువెచ్చగా ఉంచితే వ్రణశోధనం చేస్తుంది—శతాహ్వా, నాగర, రాస్నా, మంజిష్ఠ, కుష్ఠ, సైంధవాలతో సిద్ధం।

Verse 31

देवदारुवचायुग्मरजनीरक्तचन्दनैः तैलसिद्धं कषायेण गुडूच्याः पयसा सह

దేవదారు, వచా, యుగ్మ-రజనీ (రెండు పసుపులు), రక్తచందనం తో; గుడూచీ కషాయం మరియు పాలు కలిపి నువ్వుల నూనెను వండించి ఔషధ తైలాన్ని సిద్ధం చేయాలి।

Verse 32

तिलतैलेनेति ख म्रक्षेण वस्तिनश्ये च योज्यं सर्वत्र लिङ्गिने रक्तस्रावो जलौकाभिर् नेत्रान्ते नेत्ररोगितः

‘నువ్వుల నూనెతో’—ఇది విధానం: మర్దనం/అభ్యంగంగా రాయాలి; బస్తి అవసరమైన వ్యాధుల్లోను, క్షయస్థితుల్లోను ఉపయోగించాలి. లింగ సంబంధిత అన్ని రోగాల్లో జలౌకలతో రక్తమోక్షణం చేయాలి; కంటి మూలలో రోగమైతే తగిన నేత్రచికిత్స చేయాలి।

Verse 33

खादितोडुम्बराश्वत्थकषायेण च साधनम् धात्रीदुरालभातिक्ताप्रियङ्गुकुङ्कुमैः समैः

ఉదుంబర, అశ్వత్థ కషాయంతో ఔషధ సిద్ధి చేయాలి; ధాత్రీ, దురాలభా, తిక్తా, ప్రియంగు, కుంకుమం—ఇవన్నీ సమభాగాలుగా కలపాలి।

Verse 34

गुडूच्या च कृतः कल्को हितो युक्तावलम्बिने उत्पाते च शिले श्राव्ये शुष्कशेफे तथैव च

గుడూచీతో చేసిన కల్కం (లేపనం) ఆధారబంధం అవసరమైన అంత్రవృద్ధి/హెర్నియా బాధితునికి హితకరం; అలాగే గుదభ్రంశం, మూత్రాశ్మరి/రాయి, మూత్రకృచ్ఛ్రం మరియు శిశ్నశుష్కతలో కూడా ప్రయోజనకరం।

Verse 35

क्षिप्रकारिणि दोषे च सद्यो विदलमिष्यते गोशकृन्मञ्जिकाकुष्ठरजनीतिलमर्षपैः

దోషాల తక్షణ (తీవ్ర) వికారం వచ్చినప్పుడు వెంటనే ఇవ్వదగిన చూర్ణం విధించబడింది—గోమయం, మంజికా, కుష్ఠం, పసుపు, నువ్వులు మరియు ఆవాలు (మర్షప) కలిపినది।

Verse 36

गवां मूत्रेण पिष्टैश् च मर्दनं कण्डुनाशनम् शीतो मधुयुतः क्वाथो नाशिकायां सशर्करः

గోమూత్రంతో నూరిన లేపనంతో రుద్దితే దురద నశిస్తుంది. చల్లార్చిన తేనె కలిపిన కషాయం, చక్కెరతో కలిసి, ముక్కులో వేయవలెను.

Verse 37

रक्तपित्तहरः पानादश्वकर्णैस्तथैव च सप्तमे सप्तमे देयमश्वानां लवणं दिने

పానంగా ఇచ్చినప్పుడు ఇది రక్తపిత్తాన్ని శమింపజేస్తుంది; అలాగే అశ్వకర్ణంతో కూడ ఇవ్వవచ్చు. గుర్రాలకు ప్రతి ఏడవ రోజున ఉప్పు ఇవ్వాలి.

Verse 38

तथा भुक्तवतान्देया अतिपाने तु वारुणी जीवनीयैः समधुरैर् मृद्वीकाशर्करायुतैः

అలాగే భోజనం చేసినవారికీ ఇది ఇవ్వాలి; కానీ అతిపానం (అతిమద్యపానం) ఉన్నప్పుడు వారుణీ ఇవ్వాలి—జీవనీయ, సమమధుర ద్రవ్యాలతో సిద్ధం చేసి, ద్రాక్ష (మృద్వీకా) మరియు చక్కెర కలిపినది।

Verse 39

सपिप्पलीकैः शरदि प्रतिपानं सपद्मकैः विडङ्गापिप्पलीधान्यशताह्वालोध्रसैन्धवैः

శరదృతువులో పిప్పలి మరియు పద్మకంతో చేసిన ప్రతిపానాన్ని సేవించాలి; అందులో విడంగ, పిప్పలి, ధాన్య, శతాహ్వా, లోధ్ర, సైంధవ (రాతి ఉప్పు) కలపాలి।

Verse 40

मचित्रकैस्तुरङ्गाणां प्रतिपानं हिमागमे लोध्रप्रियङ्गुकामुस्तापिप्पलीविश्वभेषजैः

హిమాగమంలో గుర్రాలకు చిత్రకంతో చేసిన ప్రతిపానాన్ని ఇవ్వాలి; అందులో లోధ్ర, ప్రియంగు, ముస్తా, పిప్పలి, విశ్వభేషజం (ఎండు అల్లం) కలపాలి।

Verse 41

सक्षौद्रैः प्रतिपानं स्याद्वसन्ते कफनाशनम् प्रियङ्गुपिप्पलीलोध्रयष्ट्याक्षैः समहौषधैः

వసంతంలో తేనెతో కూడిన ప్రతిపానం కఫనాశకంగా విధించబడింది; ఇది ప్రియంగు, పిప్పలి, లోధ్ర, యష్ట్యాహ్వ (యష్టిమధు) మొదలైన సమాన ఔషధాలతో సిద్ధం చేయాలి।

Verse 42

निदाघे सगुडा देया मदिरा प्रतिपानके वेधनमिस्यत इति ज , ञ च लोध्रकाष्ठं सलवणं पिप्पल्यो विश्वभेषजम्

నిదాఘం (వేసవి) లో ప్రతిపానంగా బెల్లం కలిపిన మద్యం ఇవ్వాలి. వెధన (చీలిక/చుబుక్కు నొప్పి) లో లోధ్రకాష్ఠం, ఉప్పు, పిప్పలి, విశ్వభేషజం (ఎండు అల్లం) విధించబడినవి।

Verse 43

भवेत्तैलयुतैर् एभिः प्रतिपानं घनागमे निदाघोद्वृतपित्तार्ताः शरत्सु पुष्टशोणिताः

ఘనాగమం (వర్షాకాలం) లో ఇవే ద్రవ్యాలను నూనెతో కలిపి ప్రతిపానంగా తీసుకోవాలి. వేసవిలో పెరిగిన పిత్తంతో బాధపడినవారు శరదృతువులో రక్తపుష్టి (శోణితపుష్టి) పొందుతారు।

Verse 44

प्रावृड्भिन्नपुरीषाश् च पिवेयुर्वाजिनो घृतम् पिवेयुर्वाजिनस्तैलं कफवाय्वधिकास्तु ये

వర్షాకాలంలో విరేచనంగా మలం సడలిన గుర్రాలకు నెయ్యి త్రాగించాలి; కఫం మరియు వాయువు అధికంగా ఉన్న గుర్రాలకు నూనె త్రాగించడం విధేయం।

Verse 45

स्नेहव्यापद्भवो येषां कार्यं तेषां विरूक्षणम् त्र्यहं यवागूरूक्षा स्याद् भोजनं तक्रसंयुतम्

స్నేహపానంతో ఉపద్రవాలు కలిగినవారికి రూక్షణ చికిత్స చేయాలి. మూడు రోజులు వారి ఆహారం రూక్షమైన యవాగూ ఉండి, అది మజ్జిగతో కలిసి తీసుకోవాలి।

Verse 46

शरन्निदाघयोः सर्पिस्तैलं शीतवसन्तयोः वर्षासु शिशिरे चैव वस्तौ यमकमिष्यते

శరదృతువు మరియు గ్రీష్మంలో నెయ్యి, నూనె సిఫార్సు చేయబడతాయి; శీతకాలం మరియు వసంతంలో, అలాగే వర్షాకాలం మరియు హేమంతంలో కూడా—ఆ ఋతువులలో ‘యమక’ (నెయ్యి-నూనె మిశ్రమం) ప్రయోగం విధించబడింది।

Verse 47

गुर्वभिष्यन्दिभक्तानि व्यायामं स्नाजमातपम् वायुवर्जञ्च वाहस्य स्नेहपीतस्य वर्जितम्

స్నేహపానం చేసినవారికి భారమైన మరియు అభిష్యందికర (కఫవర్ధక) ఆహారం వర్జ్యం; అలాగే వ్యాయామం, స్నానం, ఎండ/వేడి, నేరుగా గాలి, వాహన ప్రయాణం కూడా నిషిద్ధం।

Verse 48

स्नानं पानं शकृत्क्रूष्ठमश्वानां सलिलागमे अत्यर्थं दुर्दिने काले पानमेकं प्रशस्यते

గుర్రాలకు నీరు దొరికినప్పుడు స్నానం, నీరు త్రాగడం, మలం-మూత్ర విసర్జనం సహజం; కానీ అత్యంత ప్రతికూల వాతావరణంలో మరియు అనుచిత సమయంలో కేవలం నీరు త్రాగించడమే శ్రేయస్కరం।

Verse 49

युक्तशीतातपे काले द्विःपानं स्नपनं सकृत् ग्रीष्मे त्रिस्नानपानं स्यच्चिरं तस्यायगाहनम्

శీతము–ఎండ సమంగా ఉన్న కాలంలో రోజుకు రెండుసార్లు జలపానం చేసి, ఒక్కసారి స్నానం చేయాలి. గ్రీష్మకాలంలో మూడుసార్లు స్నానం, మూడుసార్లు జలపానం చేయవలెను; ఆ కాలంలో నీటిలో ఎక్కువసేపు అవగాహనం చేయడం శ్రేయస్కరం.

Verse 50

निस्तूषाणां प्रदातव्या यवानां चतुराटकी चणकव्रीहिमौद्गानि कलायं वापि दापयेत्

తొక్క తీసిన యవాలను నాలుగు ఆṭకల పరిమాణంలో దానం చేయాలి. అలాగే శనగలు, బియ్యం, పెసలు (ముద్గ), లేదా బఠాణీలు (కలాయ) కూడా దానం చేయించాలి.

Verse 51

अहोरात्रेण चार्धस्य यवसस्य तुला दश अष्टौ शुष्कस्य दातव्याश् चतस्रो ऽथ वुषस्य वा

ఒక అహోరాత్రి మరియు దాని అర్ధకాలానికి పచ్చి యవం పద్దెనిమిది తులాలు దానం చేయాలి; లేదా ఎండిన (యవం) నాలుగు తులాలు—లేదా ప్రత్యామ్నాయంగా వుష మొదలైన ధాన్య సమతుల్యాన్ని దానం చేయాలి.

Verse 52

दूर्वा पित्तं यवः कासं वुषश् च श्लोष्मसञ्चयम् नाशयत्यर्जुनः श्वासं तथा मानो बलक्षयम्

దూర్వా పిత్తవికారాలను శమింపజేస్తుంది; యవం దగ్గును తగ్గిస్తుంది; వుష కఫసంచయాన్ని తొలగిస్తుంది. అర్జున వృక్షం శ్వాసకష్టాన్ని శమింపజేస్తుంది; అలాగే మాన అనే బలవర్ధక ఔషధం బలక్షయాన్ని నివారిస్తుంది.

Verse 53

वातिकाः पैत्तिकाश् चैव श्लेष्मजाः सान्निपातिकाः न रोगाः पीडयिष्यन्ति दूर्वाहारन्तुरङ्गमम्

వాతజ, పిత్తజ, కఫజ మరియు సన్నిపాతజ రోగాలు—దూర్వాను ఆహారంగా నిరంతరం అనుసరించి అంతర్గత శరీరం రక్షితమైన వానిని బాధించవు.

Verse 54

द्वौ रज्जुबन्धौ दुष्टानां पक्षयोरुभयोरपि पश्चाद्धनुश् च कर्तर्व्यो दूरकीलव्यपाश्रयः

లోపమున్న (వంకర) ధనుస్సు రెండు భుజాలపై రెండు రజ్జు-బంధనాలు చేయాలి; అనంతరం దూరంగా నాటిన కీల్ ఆధారంగా ఆనించి ధనుస్సు వంకరను సరిచేయాలి।

Verse 55

वासेयुस्त्वास्तृते स्थाने कृतधूपनभूमयः यत्रोपन्यस्तयवसाः सप्रदीपाः सुरक्षिताः कृकवाक्वजकपयो धार्यश्चाश्वगृहे मृगाः

వాటిని బాగా పరచిన స్థలంలో ఉంచాలి; నేల ధూపన (ధూమశుద్ధి) చేసినదై ఉండాలి; అక్కడ గడ్డి/యవసు మేత ఉంచి, దీపాలు వెలిగించి, స్థలం సురక్షితంగా ఉండాలి. అశ్వశాలలో కృకవాకు పక్షులు, మేకలు, పాలు ఇచ్చే జంతువులు పోషించాలి; అలాగే మృగాలనూ అశ్వగృహంలో ఉంచవచ్చు।