
Pavitrāropaṇa-vidhāna (The Procedure for Installing the Pavitra)
భగవాన్ అగ్ని వసిష్ఠ మహర్షికి పవిత్ర (పవిత్రక) ఆరోపణ అనే వార్షిక ప్రాయశ్చిత్త‑శుద్ధి కర్మను వివరిస్తాడు; ఇది నిత్యపూజలో జరిగిన లోపాలను సరిదిద్దుతుంది. ప్రాతఃస్నానం చేసి ద్వారపాల పూజ, ఏకాంతస్థలంలో సిద్ధత అనంతరం పూర్వం వాడిన సంస్కార ద్రవ్యాలు, పాత నైవేద్యాలను తొలగించి దేవతను పునఃప్రతిష్ఠించి పూజను పునరుద్ధరిస్తారు. పంచామృతం, కషాయ క్వాథాలు, సుగంధ జలంతో స్నాపనం, హోమం మరియు నైమిత్తిక పూజ; విష్ణు‑కుంభ ఆవాహనం, హరికి ప్రార్థన, హృదాది మంత్రాలతో మంత్రసంస్కారం జరుగుతుంది. తరువాత పవిత్రాన్ని ధరించి/స్థాపించి దేవతకు అర్పించి, ద్వారపాలులు, ఆసనం, గురువు, పరిచారకులకు కూడా సమర్పిస్తారు. పూర్ణాహుతితో ప్రాయశ్చిత్తం స్థిరపడుతుంది; 108 సంఖ్యతో జప‑హోమాలు, సమృద్ధ పుష్ప‑మాల్యార్పణలు సంపూర్ణతను సూచిస్తాయి. చివరికి క్షమాపణ, బలి‑దక్షిణ, బ్రాహ్మణ సత్కారం, పవిత్రాన్ని విష్ణులోకానికి విసర్జనం; వాడిన పవిత్రాన్ని బ్రాహ్మణునికి దానం చేస్తే తంతు సంఖ్యకు తగిన పుణ్యం, వంశోన్నతి మరియు అంతిమంగా మోక్షం లభిస్తుంది।
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्राधिवासनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः अथ षट्त्रिंशो ऽध्यायः पवित्रारोपणविधानं अग्निर् उवाच प्रातः स्नानं कृत्वा द्वारपालान् प्रपूज्य च प्रविश्य गुप्ते देशे च समाकृष्याथ धारयेत्
ఇలా ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయ పురాణంలో ముప్పై ఐదవ అధ్యాయం ‘పవిత్రాధివాసనం’ అని పిలువబడుతుంది. ఇప్పుడు ముప్పై ఆరవ అధ్యాయం—‘పవిత్రారోపణ విధానం’. అగ్ని చెప్పెను: ‘ప్రాతఃస్నానం చేసి, ద్వారపాలకులను విధిగా పూజించి (ఆలయంలో) ప్రవేశించాలి; తరువాత ఏకాంత స్థలంలో (పవిత్ర సామగ్రిని) సమీకరించి/సర్దుబాటు చేసి, అనంతరం పవిత్రాన్ని ధరించాలి.’
Verse 2
पूर्वाधिवासितं द्रव्यं वस्त्राभरणगन्धकं निरस्य सर्वनिर्माल्यं देवं संस्थाप्य पूजयेत्
మునుపటి అధివాసనంలో ఉపయోగించిన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, గంధద్రవ్యాలు మొదలైనవాటిని తొలగించి, సమస్త నిర్మాల్యాన్ని (వాడిపోయిన/విసర్జిత నైవేద్య-పుష్పాదులను) తీసివేయాలి. తరువాత దేవతను విధిగా ప్రతిష్ఠించి పూజించాలి.
Verse 3
पञ्चामृतैः कषायैश् च शुद्धगन्धोदकैस्ततः पूर्वाधिवासितं दद्याद्वस्त्रं गन्धं च पुष्पकं
తదనంతరం పంచామృతాలు, కషాయాలు మరియు శుద్ధ సుగంధ జలంతో (దేవుని) శుద్ధి చేసి, ముందుగా అధివాసితమైన వస్త్రం, గంధం/లేపనం మరియు పుష్పాలను సమర్పించాలి।
Verse 4
अग्नौ हुत्वा नित्यवच्च देवं सम्प्रार्थयेन्नमेत् समर्प्य कर्म देवाय पूजां नैमित्तिकीं चरेत्
అగ్నిలో హోమాహుతులు సమర్పించి, నిత్యకర్మలవలె ఆచరించి, దేవుని హృదయపూర్వకంగా ప్రార్థించి నమస్కరించాలి। కర్మను దేవునికి అర్పించి, అనంతరం నైమిత్తిక పూజ చేయాలి।
Verse 5
द्वारपालविष्णुकुम्भवर्धनीः प्रार्थयेद्धरिं अतो देवेति मन्त्रेण मूलमन्त्रेण कुम्भके
కుంభకంలో ‘అతో దేవే…’ అనే మంత్రంతోను, మూలమంత్రంతోను ద్వారపాలకులు, విష్ణువు, కుంభవర్ధనీ దేవతలను ఆహ్వానించి హరిని ప్రార్థించాలి।
Verse 6
कृष्ण कृष्ण नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं लोकपालानिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रार्थयेन्न्यसेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं
“కృష్ణా, కృష్ణా! నీకు నమస్కారం; ఈ పవిత్రకాన్ని స్వీకరించు.” (కొన్ని గుర్తించిన పాఠాల్లో ‘లోకపాలులను’ అని, మరికొన్నింటిలో ‘ప్రార్థించి స్థాపించాలి’ అని ఉంది.) ఇది పవిత్రీకరణార్థం, సంవత్సర పూజాఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।
Verse 7
पवित्रकं कुरुध्वाद्य यन्मया दुष्कृतं कृतं शुद्धो भवाम्यहं देव त्वत्प्रसादात् सुरेश्वर
ఈ రోజు పవిత్రక విధానాన్ని నిర్వహించండి; నా చేత జరిగిన ఏ దుష్కృతమూ శుద్ధి పొందునట్లు. ఓ దేవా, ఓ సురేశ్వరా! నీ ప్రసాదంతో నేను శుద్ధుడనగుదును।
Verse 8
पवित्रञ्च हृदाद्यैस्तु आत्मानमभिषिच्य च विष्णुकुम्भञ्च सम्प्रोक्ष्य व्रजेद्देवसमीपतः
హృద్ మొదలైన మంత్రాలతో పవిత్రాన్ని సంస్కరించి, తనను తాను అభిషేకం/ప్రోక్షణం చేసుకొని, విష్ణు-కుంభాన్ని కూడా విధిగా సంప్రోక్షించి, దేవుని సమీపానికి వెళ్లాలి।
Verse 9
पवित्रमात्मने दद्याद्रक्षाबन्धं विसृज्य च गृहाण ब्रह्मसूत्रञ्च यन्मया कल्पितं प्रभो
అతడు పవిత్రాన్ని తనకే ధరించాలి; రక్షాబంధనాన్ని తొలగించి, ఓ ప్రభూ, నేను విధించిన బ్రహ్మసూత్రం (యజ్ఞోపవీతం) స్వీకరించాలి।
Verse 10
कर्मणां पूरणार्थाय यथा दोषो न मे भवेत् द्वारपालासनगुरुमुख्यानाञ्च पवित्रकम्
కర్మాలు సమ్యక్ పూర్తవడానికి—నాకు దోషం కలగకుండేందుకు—ద్వారపాలులు, ఆసనం (పూజాస్థానం), గురువు మరియు ప్రధాన సేవకులు/ఆచార్యులకూ పవిత్రకాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి।
Verse 11
कनिष्टादि च देवाय वनमालाञ्च मूलतः हृदादिविश्वक्सेनान्ते पवित्राणि समर्पयेत्
కనిష్ఠిక (చిటికెన వేలు) నుండి క్రమంగా దేవునికి పవిత్రాన్ని సమర్పించి, దాని మూలంలో వనమాలను స్థాపించాలి. తరువాత హృద్-ఆది నుండి విశ్వక్సేనాంతం వరకు క్రమంగా పవిత్రాలను నివేదించాలి।
Verse 12
वह्नौ हुत्वाग्निवर्तिभ्यो विष्ण्वादिभ्यः पवित्रकम् प्रार्च्य पूर्णाहुतिं दद्यात् प्रायश्चित्ताय मूलतः
అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించి, అగ్నివర్తులు మరియు విష్ణువు మొదలైన దేవతలను పవిత్రకంతో విధిగా ఆరాధించి; తరువాత మూలంగా ప్రాయశ్చిత్తార్థం పూర్ణాహుతిని ఇవ్వాలి।
Verse 13
अष्टोत्तरशतं वापि पञ्चोपनिषदैस्ततः मणिविद्रुममालाभिर्मन्दारकुसुमादिभिः
లేదా నూట ఎనిమిది జపాలు/ఆహుతులు చేయాలి; అనంతరం ఐదు ఉపనిషత్తుల విధానంతో, మణి–పగడాల మాలలు మరియు మందార పుష్పాది సమర్పణలతో (భగవంతుని) పూజించాలి।
Verse 14
इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु गरुडध्वज वनमाला यथा देव कौस्तुभं सततं हृदि
హే గరుడధ్వజ ప్రభూ! ఈ వార్షిక పూజ నీకే అర్పితం కావాలి; హే దేవా, వనమాల మరియు కౌస్తుభ మణి నిత్యం నీ హృదయంలో విరాజిల్లుగాక।
Verse 15
तद्वत् पवित्रतन्तूंश् च पूजां च हृदये वह कामतो ऽकामतो वापि यत्कृतं नियमार्चने
అదేవిధంగా పవిత్ర తంతువులను మరియు పూజాభావాన్ని హృదయంలో ధరించు; నియమార్చనలో కావాలనే గానీ అనుకోకుండా గానీ చేసినది అంతఃపూజగా స్వీకరింపబడుగాక।
Verse 16
विधिना विघ्नलोपेन परिपूर्णं तदस्तु मे प्रार्थ्य नत्वा क्षमाप्याथ पवित्रं मस्तके ऽर्पयेत्
విధి ప్రకారం, విఘ్ననాశంతో కర్మను నిర్వహించి “ఇది నాకు పరిపూర్ణమగుగాక” అని ప్రార్థించాలి; తరువాత నమస్కరించి క్షమాపణ కోరుకొని పవిత్రాన్ని శిరస్సుపై అర్పించాలి।
Verse 17
दत्वा बलिं दक्षिणाभिर्वैष्णवन्तोषयेद्गुरुं रक्षाबन्धं विमुच्य चेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पवित्रं मूलतो दद्याद्रक्षार्थं तद्विसृज्य चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पवित्रकं त्वञ्च पूजायां हृदये वहेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विप्रान् भोजनवस्त्राद्यैर् दिवसं पक्षमेव वा
బలి మరియు దక్షిణలు సమర్పించి వైష్ణవ గురువును సంతృప్తిపరచాలి; తరువాత రక్షాబంధాన్ని విప్పాలి—ఇది ఒక పాఠం. మరో పాఠం—“రక్షార్థం పవిత్రాన్ని మూలంలో సమర్పించి తరువాత విడిచివేయాలి.” ఇంకొక పాఠం—“పూజలో పవిత్రకాన్ని హృదయంపై ధరించాలి.” అలాగే బ్రాహ్మణులను భోజనం, వస్త్రాదులతో సత్కరించాలి—ఒక రోజు గానీ పక్షకాలం గానీ।
Verse 18
पवित्रं स्नानकाले च अवतार्य समर्पयेत् अनिवारितमन्नाद्यं दद्याद्भुङ्क्तेथ च स्वयं
స్నానకాలంలో పవిత్రం (కుశ/ఉంగరం) దించి విధివిధానంగా సమర్పించాలి. నిరోధం లేకుండా అన్నాది దానం చేసి, తరువాత తానూ భుజించాలి.
Verse 19
विसर्जने ऽह्नि सम्पूज्य पवित्राणि विसर्जयेत् सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिवन्मम
విసర్జన దినంలో దేవతను సమ్యక్గా పూజించి పవిత్ర-సూత్రాలను విధివిధానంగా విసర్జించాలి. ఈ విధంగా నేను చెప్పిన వార్షిక పూజను నియమంగా నిర్వహించాలి.
Verse 20
व्रज पवित्रकेदानीं विष्णुलोकं विसर्जितः मध्ये सोमेशयोः प्रार्च्य विष्वक्सेनं हि तस्य च
“ఇప్పుడు, ఓ పవిత్రకా! విధివిధానంగా విసర్జింపబడి విష్ణులోకానికి వెళ్లు. మధ్యలో ముందుగా సోమేశుని ఆరాధించి, ఆయన (విష్ణువు) యొక్క ప్రధాన సేవకుడు విష్వక్సేనుని కూడా పూజించాలి.”
Verse 21
पवित्राणि समभ्यर्च्य ब्राह्मणाय समर्पयेत् यावन्तस्तन्तवस्तस्मिन् पवित्रे परिकल्पिताः
పవిత్ర-సూత్రాలను సమ్యక్గా అర్చించి బ్రాహ్మణునికి సమర్పించాలి. ఆ పవిత్రంలో ఎంతమంది తంతువులు ఏర్పాటు చేయబడితే, ఫలమూ అంతే అనుపాతంగా కలుగుతుంది.
Verse 22
तावद्युगसहस्राणि विष्णुलोके महीयते कुलानां शतमुद्धृत्य दश पूर्वान् दशापरान् विष्णुलोकं तु संस्थाप्य स्वयं मुक्तिमवाप्नुयात्
అంత సహస్ర యుగాలపాటు విష్ణులోకంలో మహిమ పొందుతాడు. వంశంలోని వంద మందిని उद्धరించి—పది పూర్వజులు, పది ఉత్తరజులు—వారిని విష్ణులోకంలో స్థాపించి, చివరికి తానూ మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
It functions as an annual prāyaścitta (expiatory purification) that corrects faults and omissions in regular worship, explicitly said to grant the fruit of a full year’s pūjā.
Bathing and dvārapāla-pūjā; removal of old adhivāsana materials and nirmālya; re-installation and worship with pañcāmṛta/kaṣāya/gandhodaka; homa and naimittika-pūjā; Viṣṇu-kumbha invocation; hṛdādi-mantra sanctification; offering pavitra to deity and ritual agents; pūrṇāhuti; bali-dakṣiṇā and brāhmaṇa-satkara; concluding visarjana and donation of pavitra.
By framing technical completion (vidhi, obstacle-removal, forgiveness, proper dismissal) as the means to purification, lineage uplift in Viṣṇu-loka, and ultimately personal liberation (mukti).