Verse 50
Yogatattva
यथेष्टवायुधारणाद्वायोः सिद्ध्येत्केवलकुम्भकः ।
केवले कुम्भके सिद्धे रेचपूरविवर्जिते ॥
न तस्य दुर्लभं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
प्रस्वेदो जायते पूर्वं मर्दनं तेन कारयेत् ॥
ततोऽपि धारणाद्वायोः क्रमेणैव शनैः शनैः ।
कम्पो भवति देहस्य आसनस्थस्य देहिनः ॥
ततोऽधिकतराभ्यासाद्दार्दुरी स्वेन जायते ।
यथा च दर्दुरो भाव उत्प्लुन्योत्प्लुत्य गच्छति ॥
पद्मासनस्थितो योगी तथा गच्छति भूतले ।
ततोऽधिकतरभ्यासाद्भूमित्यागश्च जायते ॥
यथा-इष्ट । वायु-धारणात् । वायोः । सिद्ध्येत् । केवल-कुम्भकः ।
केवले । कुम्भके । सिद्धे । रेच-पूर-विवर्जिते ।
न । तस्य । दुर्लभम् । किञ्चित् । त्रिषु । लोकेषु । विद्यते ।
प्र-स्वेदः । जायते । पूर्वम् । मर्दनम् । तेन । कारयेत् ।
ततः । अपि । धारणात् । वायोः । क्रमेण । एव । शनैः । शनैः ।
कम्पः । भवति । देहस्य । आसन-स्थस्य । देहिनः ।
ततः । अधिकतर-अभ्यासात् । दार्दुरी । स्वेन । जायते ।
यथा । च । दर्दुरः । भावः । उत्प्लुन्य-उत्प्लुत्य । गच्छति ।
पद्मासन-स्थितः । योगी । तथा । गच्छति । भूतले ।
ततः । अधिकतर-अभ्यासात् । भूमि-त्यागः । च । जायते ।
yatheṣṭavāyudhāraṇādvāyoḥ siddhyet kevalakumbhakaḥ |
kevale kumbhake siddhe recapūravivarjite ||
na tasya durlabhaṃ kiñcit triṣu lokeṣu vidyate |
prasvedo jāyate pūrvaṃ mardanaṃ tena kārayet ||
tato'pi dhāraṇādvāyoḥ krameṇaiva śanaiḥ śanaiḥ |
kampo bhavati dehasya āsanasthasya dehinaḥ ||
tato'dhikatarābhyāsāddārdurī svena jāyate |
yathā ca darduro bhāva utplunyotplutya gacchati ||
padmāsanasthito yogī tathā gacchati bhūtale |
tato'dhikatarabhyāsādbhūmityāgaśca jāyate ||
விருப்பம்போல் பிராணதாரணை செய்தால் கேவல-கும்பகம் सिद्धமாகிறது. கேவல கும்பகம் सिद्धமானபோது—ரேசகம், பூரகம் இன்றிய நிலையில்—மூன்று உலகங்களிலும் அவனுக்குத் துர்லபம் எதுவும் இல்லை. முதலில் வியர்வை உண்டாகும்; அப்போது உடலுக்கு மर्दனம்/மசாஜ் செய்ய வேண்டும். பின்னர் மேலும் பிராணதாரணையால் படிப்படியாக, மெதுவாக, ஆசனத்தில் அமர்ந்துள்ள சாதகனின் உடலில் நடுக்கம் தோன்றும். அதன் பின் அதிகப் பயிற்சியால் தானாகவே ‘தார்துரீ’ (தவளைப் போன்ற) நிலை உண்டாகும்; தவளை இயல்பாகத் துள்ளித் துள்ளிச் செல்வதுபோல், பத்மாசனத்தில் உள்ள யோகி நிலத்தில் நகர்வான். மேலும் அதிகப் பயிற்சியால் நிலத்தைத் துறத்தல் (உயர்வு/மிதப்பு) கூட உண்டாகும்.
By retention of the breath as one wishes, kevala-kumbhaka (spontaneous/absolute retention) is accomplished. When kevala-kumbhaka is accomplished—free from exhalation and inhalation—nothing is unattainable for him in the three worlds. First sweat arises; by that one should have rubbing/massage done. Then, from further retention of the breath, gradually—little by little—there is trembling of the body of the embodied one seated in posture. Then, from still greater practice, the ‘frog-like’ (state) arises of itself; just as the frog, by nature, goes leaping and leaping, so the yogin seated in padmāsana moves upon the ground. Then, from still greater practice, abandonment of the ground (levitation) arises.