Verse 24
Sita
तथा दिशन्त्याभिचारसामान्येन पृथक्पृथक् । एकविंशतिशाखायामृग्वेदः परिकीर्तितः । शतं च नवशाखासु यजुषामेव जन्मनाम् । साम्नः सहस्रशाखाः स्युः पञ्चशाखा अथर्वणः । वैखानसमतस्तस्मिन्नादौ प्रत्यक्षदर्शनम् । स्मर्यते मुनिभिर्नित्यं वैखानसमतः परम् । कल्पो व्याकरणं शिक्षा निरुक्तं ज्योतिषं छन्दः—एतानि षडङ्गानि; उपाङ्गमयनं चैव मीमांसान्यायविस्तरः । धर्मज्ञसेवितार्थं च वेदवेदोऽधिकं तथा । निबन्धाः सर्वशाखा च समयाचारसङ्गतिः । धर्मशास्त्रं महर्षिणामन्तःकरणसम्भृतम् । इतिहासपुराणाख्यमुपाङ्गं च प्रकीर्तितम् । वास्तुवेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्च तथा मुने । आयुर्वेदश्च पञ्चैते उपवेदाः प्रकीर्तिताः । दण्डो नीतिश्च वार्ता च विद्या वायुजयः परः । एकविंशतिभेदोऽयं स्वप्रकाशः प्रकीर्तितः ॥२४–३१॥
तथा । दिशन्ति । आभिचार-सामान्येन । पृथक्-पृथक् । एक-विंशति-शाखायाम् । ऋग्वेदः । परिकीर्तितः । शतम् । च । नव-शाखासु । यजुषाम्-एव । जन्मनाम् । साम्नः । सहस्र-शाखाः । स्युः । पञ्च-शाखाः । अथर्वणः । वैखानस-मतः । तस्मिन् । आदौ । प्रत्यक्ष-दर्शनम् । स्मर्यते । मुनिभिः । नित्यम् । वैखानस-मतः । परम् । कल्पः । व्याकरणम् । शिक्षा । निरुक्तम् । ज्योतिषम् । छन्दः । एतानि । षट्-अङ्गानि । उप-अङ्गम् । अयनम् । च । एव । मीमांसा । न्याय-विस्तरः । धर्म-ज्ञ-सेवित-अर्थम् । च । वेद-वेदः । अधिकम् । तथा । निबन्धाः । सर्व-शाखाः । च । समय-आचार-सङ्गतिः । धर्म-शास्त्रम् । महर्षिणाम् । अन्तःकरण-सम्भृतम् । इतिहास-पुराण-आख्यम् । उप-अङ्गम् । च । प्रकीर्तितम् । वास्तु-वेदः । धनुः-वेदः । गान्धर्वः । च । तथा । मुने । आयुः-वेदः । च । पञ्च । एते । उप-वेदाः । प्रकीर्तिताः । दण्डः । नीतिः । च । वार्ता । च । विद्या । वायु-जयः । परः । एक-विंशति-भेदः । अयम् । स्व-प्रकाशः । प्रकीर्तितः ।
tathā diśanty ābhicārasāmānyena pṛthakpṛthak | ekaviṃśatiśākhāyām ṛgvedaḥ parikīrtitaḥ | śataṃ ca navaśākhāsu yajuṣām eva janmanām | sāmnaḥ sahasraśākhāḥ syuḥ pañcaśākhā atharvaṇaḥ | vaikhānasamataḥ tasminn ādau pratyakṣadarśanam | smaryate munibhir nityaṃ vaikhānasamataḥ param | kalpo vyākaraṇaṃ śikṣā niruktaṃ jyotiṣaṃ chandaḥ—etāni ṣaḍaṅgāni; upāṅgam ayanaṃ caiva mīmāṃsānyāyavistaraḥ | dharmajñasevitārthaṃ ca vedavedo'dhikaṃ tathā | nibandhāḥ sarvaśākhā ca samayācārasaṅgatiḥ | dharmaśāstraṃ maharṣiṇām antaḥkaraṇasambhṛtam | itihāsapurāṇākhyam upāṅgaṃ ca prakīrtitam | vāstuvedo dhanurvedo gāndharvaś ca tathā mune | āyurvedaś ca pañcaite upavedāḥ prakīrtitāḥ | daṇḍo nītiś ca vārtā ca vidyā vāyujayaḥ paraḥ | ekaviṃśatibhedo'yaṃ svaprakāśaḥ prakīrtitaḥ ||24–31||
அவ்வாறே அபிசார முதலிய கர்மங்களின் பொதுவகைப்படி அவை தனித்தனியாகப் பிரிக்கப்படுகின்றன. ருக்வேதம் இருபத்தொன்று சாகைகள் உடையது; யஜுர்வேதம் நூற்று ஒன்பது சாகைகள் உடையது; சாமவேதம் ஆயிரம் சாகைகள் உடையது; அதர்வவேதம் ஐந்து சாகைகள் உடையது என்று கூறப்படுகிறது. அந்த மரபில் வைகானஸ மதம் ஆரம்பத்தில் நேரடி தரிசனம்போல்; முனிவர்கள் அதை எப்போதும் நினைவுகூர்கிறார்கள்—வைகானஸ மதமே பரமம். கல்பம், வியாகரணம், சிக்ஷா, நிருக்தம், ஜ்யோதிஷம், சந்தஸ்—இவை ஆறு வேதாங்கங்கள்; மேலும் உபாங்கங்களாக அயனம், மீமாம்சை, விரிவான ந்யாயமும் கணிக்கப்படுகின்றன. தர்மஞானிகளின் நோக்கத்திற்கு உதவும் நூல்கள், ‘வேதத்தின் வேதம்’ எனப்படும் கூடுதல் சாஸ்திரங்கள், நிபந்தங்கள், எல்லாச் சாகைகள், சமயாசார ஒற்றுமையும் உள்ளன. மகரிஷிகளின் அந்தக்கரணத்தில் உருவான தர்மசாஸ்திரம் உள்ளது. இதிஹாச-புராணம் எனும் உபாங்கமும் அறிவிக்கப்படுகிறது. வாஸ்துவேதம், தனுர்வேதம், காந்தர்வம், ஆயுர்வேதம்—இவை ஐந்து உபவேதங்கள். தண்டம், நீதி, வார்த்தா, வித்யை, பரம வாயுஜயம்—இது இருபத்தொன்று வகை கொண்ட சுயபிரகாசமான அறிவுக் கூட்டமெனப் புகழப்படுகிறது.
Likewise, they are distinguished separately according to the general category of (rites such as) exorcistic/abhicāra practices. The Ṛgveda is said to have twenty-one branches; the Yajus has one hundred and nine branches; the Sāman would have a thousand branches; the Atharvan has five branches. In that (tradition) the Vaikhānasa view is, at the beginning, a direct perception; it is remembered by sages always—the Vaikhānasa view is supreme. Kalpa, Vyākaraṇa, Śikṣā, Nirukta, Jyotiṣa, and Chandas—these are the six limbs (vedāṅgas); and as subsidiary limbs (upāṅgas) are also reckoned: (the study of) the Veda’s ‘course’ (ayana), Mīmāṃsā, and the extensive Nyāya. Also (there are) works serving the aims of knowers of dharma, and further the ‘Veda of the Veda’ (i.e., ancillary treatises); compendia, all branches, and the concordance of customary conduct. The Dharmaśāstra is the inwardly composed (teaching) of the great seers. The subsidiary limb called Itihāsa and Purāṇa is also proclaimed. O sage, Vāstu-veda, Dhanur-veda, Gāndharva, and Āyur-veda—these five are proclaimed as the upavedas. Punishment/jurisprudence (daṇḍa), polity (nīti), commerce/agriculture (vārttā), learning (vidyā), and the supreme conquest of wind (vāyu-jaya)—this is proclaimed as a twenty-onefold self-luminous (body of knowledge).