Verse 2
Jaabaal
अथ हैनमत्रिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यं—य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा तं कथमहं विजानीयामिति॥ स होवाच याज्ञवल्क्यः—सोऽविमुक्त उपास्यो य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा सोऽविमुक्ते प्रतिष्ठित इति॥ सोऽविमुक्तः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति। वरणायां नाश्यां च मध्ये प्रतिष्ठित इति॥ का वै वरणा का च नाशीति। सर्वानिन्द्रियकृतान्दोषान्वारयतीति तेन वरणा भवति। सर्वानिन्द्रियकृतान्पापान्नाशयतीति तेन नाशी भवतीति॥ कतमं चास्य स्थानं भवतीति। भ्रुवोर्घ्राणस्य च यः सन्धिः स एष द्यौर्लोकस्य परस्य च सन्धिर्भवतीति। एतद्वै सन्धिं सन्ध्यां ब्रह्मविद उपासत इति। सोऽविमुक्त उपास्य इति। सोऽविमुक्तं ज्ञानमाचष्टे—यो वैतदेवं वेदेति॥२॥
अथ । ह । एनम् । अत्रिः । पप्रच्छ । याज्ञवल्क्यम् । यः । एषः । अनन्तः । अव्यक्तः । आत्मा । तम् । कथम् । अहम् । विजानीयाम् । इति । सः । ह । उवाच । याज्ञवल्क्यः । सः । अविमुक्तः । उपास्यः । यः । एषः । अनन्तः । अव्यक्तः । आत्मा । सः । अविमुक्ते । प्रतिष्ठितः । इति । सः । अविमुक्तः । कस्मिन् । प्रतिष्ठितः । इति । वरणायाम् । नाश्याम् । च । मध्ये । प्रतिष्ठितः । इति । का । वै । वरणा । का । च । नाशी । इति । सर्वान् । इन्द्रिय-कृतान् । दोषान् । वारयति । इति । तेन । वरणा । भवति । सर्वान् । इन्द्रिय-कृतान् । पापान् । नाशयति । इति । तेन । नाशी । भवति । इति । कतमम् । च । अस्य । स्थानम् । भवति । इति । भ्रुवोः । घ्राणस्य । च । यः । सन्धिः । सः । एषः । द्यौः-लोकस्य । परस्य । च । सन्धिः । भवति । इति । एतत् । वै । सन्धिम् । सन्ध्याम् । ब्रह्म-विदः । उपासते । इति । सः । अविमुक्तः । उपास्यः । इति । सः । अविमुक्तम् । ज्ञानम् । आचष्टे । यः । वै । तत् । एवम् । वेद । इति ॥ २ ॥
atha hainam atriḥ papraccha yājñavalkyaṃ—ya eṣo'nanto'vyakta ātmā taṃ katham ahaṃ vijānīyām iti || sa hovāca yājñavalkyaḥ—so'vimukta upāsyo ya eṣo'nanto'vyakta ātmā so'vimukte pratiṣṭhita iti || so'vimuktaḥ kasmin pratiṣṭhita iti | varaṇāyāṃ nāśyāṃ ca madhye pratiṣṭhita iti || kā vai varaṇā kā ca nāśī iti | sarvān indriyakṛtān doṣān vārayatīti tena varaṇā bhavati | sarvān indriyakṛtān pāpān nāśayatīti tena nāśī bhavatīti || katamaṃ cāsya sthānaṃ bhavatīti | bhruvor ghrāṇasya ca yaḥ sandhiḥ sa eṣa dyaurlokasya parasya ca sandhir bhavatīti | etad vai sandhiṃ sandhyāṃ brahmavida upāsata iti | so'vimukta upāsya iti | so'vimuktaṃ jñānam ācāṣṭe—yo vai tad evaṃ vedeti ||2||
பின்னர் அத்ரி யாஜ்ஞவல்க்யரை கேட்டார்—‘இந்த அளவற்ற, அவ்யக்தமான ஆத்மாவை நான் எவ்வாறு அறியலாம்?’ யாஜ்ஞவல்க்யர் கூறினார்—‘அவிமுக்தத்தைத் தியானிக்க வேண்டும்; இந்த அளவற்ற, அவ்யக்த ஆத்மா அவிமுக்தத்திலேயே நிலைபெற்றுள்ளது.’ (அத்ரி) ‘அவிமுக்தம் எதில் நிலைபெற்றுள்ளது?’ (பதில்) ‘வரணா மற்றும் நாசீ இவற்றின் நடுவில் நிலைபெற்றுள்ளது.’ (அத்ரி) ‘வரணா என்ன? நாசீ என்ன?’ (பதில்) ‘இந்திரியங்களால் உண்டாகும் குற்றங்களைத் தடுப்பதால் அது வரணா; இந்திரியங்களால் உண்டாகும் பாவங்களை அழிப்பதால் அது நாசீ.’ (அத்ரி) ‘அதன் இடம் எது?’ (பதில்) ‘புருவமத்தியும் மூக்கின் சந்தியும்—அதுவே ஸ்வர்கலோகம் மற்றும் பரலோகம் ஆகியவற்றின் சந்தி.’ இந்த ‘சந்தி’யையே, இந்த ‘சந்த்யா-தியான’த்தையே பிரஹ்மவித்துக்கள் உபாசிக்கின்றனர். அவிமுக்தம் உபாச்யம். இவ்வாறு அவிமுக்த-ஞானம் போதிக்கப்படுகிறது—இப்படியே அறிந்தவன் அறிந்தவனே॥২॥
Then Atri asked Yājñavalkya: ‘This infinite, unmanifest Self—how may I know it?’ Yājñavalkya said: ‘That Avimukta is to be meditated upon—this infinite, unmanifest Self is established in Avimukta.’ (Atri asked:) ‘On what is Avimukta established?’ (He replied:) ‘It is established between Varaṇā and Nāśī.’ (Atri asked:) ‘What indeed is Varaṇā and what is Nāśī?’ (He replied:) ‘Because it wards off all faults produced by the senses, therefore it is Varaṇā; because it destroys all sins produced by the senses, therefore it is Nāśī.’ (Atri asked:) ‘And what is its location?’ (He replied:) ‘The junction of the eyebrows and the nose—this is the junction of the heavenly world and the world beyond.’ This, indeed, is the “junction” (sandhi), the “twilight-meditation” (sandhyā), which knowers of Brahman meditate upon. That Avimukta is to be meditated upon. He thus teaches the knowledge of Avimukta—whoever knows it thus (knows).