Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

अवध्यः सर्वशस्त्राणां स कृतः शूलपाणिना । तस्मादस्थिमयं वज्रं तद्वधार्थं निरूपय

Transliteration

avadhyaḥ sarvaśastrāṇāṃ sa kṛtaḥ śūlapāṇinā | tasmādasthimayaṃ vajraṃ tadvadhārthaṃ nirūpaya

Translation

அவன் சூலபாணி (சிவன்) ஆல் எல்லா ஆயுதங்களுக்கும் அவதிக்க முடியாதவனாக ஆக்கப்பட்டான்; ஆகவே அவனை வதைக்க எலும்பால் ஆன வஜ்ரத்தை ஏற்பாடு செய்।

Word by Word

• अवध्यः: invulnerable
• अवध्यः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अवध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नञ्-समासान्त विशेषण (not to be slain)

• सर्वशस्त्राणाम्: of all weapons
• सर्वशस्त्राणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + शस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वाणि शस्त्राणि)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• कृतः: made
• कृतः: Kriya (Predicative participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (made)

• शूलपाणिना: by Śūlapāṇi (Śiva)
• शूलपाणिना: Karana/Agent (Instrumental agent/करण-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; बहुव्रीहिः (शूलः पाणौ यस्य सः = one who has a trident in hand, i.e., Śiva)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Apadana/Hetu (Source/Cause/अपादान-हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति अव्ययीभाववत्; अपादानार्थक (therefore/from that)

• अस्थिमयम्: made of bone
• अस्थिमयम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अस्थि (प्रातिपदिक) + मयट् (प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष/उपपद-समासभावः (अस्थिभिः मयम् = made of bone)

• वज्रम्: thunderbolt
• वज्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• वधार्थम्: for (his) slaying
• वधार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: वध (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावप्रयोग; चतुर्थी-तत्पुरुषार्थे (वधाय अर्थः = for the purpose of slaying)

• निरूपय: arrange/prepare
• निरूपय: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: नि+रूप् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन

Speaker

Viṣṇu

Skanda Dialogue

Listener: Śakra (Indra)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu explains that Vṛtra is invulnerable to all weapons due to Śiva’s boon; he proposes an astonishing solution: a vajra forged from bone—an ascetic sacrifice transformed into divine armament.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Śūlapāṇi (Śiva)
• Vajra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Boons and protections are not absolute against dharma; a righteous solution arises that does not rely on ordinary force.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This line functions as mythic instruction within the Tīrthamāhātmya frame; it does not directly name a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse concerns a strategic, mythic remedy (asthimaya-vajra), not a ritual act.