Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 24

Devanagari script

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं महायोगिपुरे द्विजाः । रुद्रावर्ते स चाप्नोति फलं शतमखोद्भवम्

Transliteration

yastatra kurute śrāddhaṃ mahāyogipure dvijāḥ | rudrāvarte sa cāpnoti phalaṃ śatamakhodbhavam

Translation

ஓ இருபிறப்பினரே! ருத்ராவர்த்தத்தின் மகாயோகிபுரத்தில் யார் சிராத்தம் செய்கிறாரோ, அவர் இந்திரனின் நூறு யாகங்களால் உண்டாகும் பலனை அடைகிறார்.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (relative pronoun)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (locative adverb)

• कुरुते: performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (present); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्

• महायोगिपुरे: in Mahāyogipura
• महायोगिपुरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + योगि (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (महायोगिनः पुरम्/महायोगिनां पुरम्); नपुंसकलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम्

• द्विजाः: O brāhmaṇas
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम्; संबोधनार्थे (O brāhmaṇas)

• रुद्रावर्ते: at Rudrāvarta
• रुद्रावर्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + आवर्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (correlative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• आप्नोति: obtains
• आप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (present); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्

• शतमखोद्भवम्: arising from Śatamakha (Indra-sacrifice)
• शतमखोद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शतमख (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (शतमखात् उद्भवम्/शतमखस्य उद्भवम्); नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; ‘फलम्’ इति विशेषणम्

Speaker

Brahmasaṃbhava Muni (deduced from concluding verse of the passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudrāvarta (Mahāyogipura)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas (dvijāḥ)

Visual Art Cues

Scene: At Mahāyogipura near Rudrāvarta, a householder performs śrāddha on the riverbank: piṇḍas placed on darbha, brāhmaṇas seated to receive offerings, with a Śiva shrine nearby signifying the kṣetra’s power.

Characters & Entities

• Mahāyogipura
• Rudrāvarta
• Śrāddha
• Śatamakha (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Serving the ancestors through śrāddha gains exceptional merit when done at a highly sanctified tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rudrāvarta, specifically within/near Mahāyogipura.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performance of śrāddha (ancestral offerings) at Mahāyogipura/Rudrāvarta.