Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्

Transliteration

tacchrutvā vepamānāste sarpāṇāṃ navanāyakāḥ | procuḥ prāṃjalayaḥ sadyaḥ praṇipatya pitāmaham

Translation

அதைக் கேட்டதும் பாம்புகளின் ஒன்பது தலைவர்கள் நடுங்கினர்; கைகூப்பி உடனே பிதாமகன் பிரம்மாவை வணங்கி உரைத்தனர்।

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'that (speech/act)'

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (श्रु धातु) (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — 'having heard'

• वेपमानाः: trembling
• वेपमानाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √वेप् (वेप् धातु) (शतृ/वर्तमान कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'trembling'

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• सर्पाणाम्: of the snakes
• सर्पाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• नवनायकाः: the nine leaders
• नवनायकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नव (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (नव नायकाः)

• प्रोचुः: they said
• प्रोचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (वच् धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• प्राञ्जलयः: with folded hands
• प्राञ्जलयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र (उपसर्ग) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) → प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'with joined palms' (विशेषण)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक) — 'immediately'

• प्रणिपत्य: having prostrated
• प्रणिपत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√निपत् (निपत् धातु) (क्त्वान्त/ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — 'having bowed down'

• पितामहम्: the Grandfather (Brahmā)
• पितामहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Nine nāga leaders, hooded and resplendent yet shaken, bow with folded hands before Brahmā; the assembly watches as fear turns into reverence.

Characters & Entities

• Brahmā (Pitāmaha)
• Nāga leaders (nine)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility and surrender arise when one recognizes divine law and accountability.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is specified in this verse; it advances the narrative within the Tīrtha-māhātmya section.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it depicts reverence (praṇāma, añjali) as devotional conduct.