Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । अष्टषष्टिप्रमाणानि यानि क्षेत्राणि सूतज । त्वयोक्तानि च तान्येव नामतो नः प्रकीर्तय

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | aṣṭaṣaṣṭipramāṇāni yāni kṣetrāṇi sūtaja | tvayoktāni ca tānyeva nāmato naḥ prakīrtaya

Translation

ரிஷிகள் கூறினர்— ஓ சூதபுத்ரா! நீ கூறிய அறுபத்தெட்டு புண்ணியக் க்ஷேத்ரங்களை, அவற்றையே எங்களுக்கு பெயர்களோடு தெளிவாக மீண்டும் உரைத்தருள்வாய்।

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम् (masculine nominative plural)

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriyā (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचनम्; परस्मैपदम् (they said)

• अष्टषष्टिप्रमाणानि: measured as sixty-eight
• अष्टषष्टिप्रमाणानि: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्टषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुष (अष्टषष्ट्या प्रमाणानि); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम् (neuter nom./acc. plural)

• यानि: which
• यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम् (relative pronoun, neuter nom./acc. plural)

• क्षेत्राणि: sacred places/fields
• क्षेत्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम् (neuter nom./acc. plural)

• सूतज: O son of Sūta
• सूतज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुष (सूतस्य जः); पुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचनम् (masculine vocative singular)

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया एकवचनम् (instrumental singular: 'by you')

• उक्तानि: said, spoken
• उक्तानि: Karma (Object described/कर्म)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम् (neuter nom./acc. plural)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• तानि: those
• तानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया बहुवचनम् (demonstrative pronoun, neuter accusative plural)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• नामतः: by name
• नामतः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नामतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/उपाधिवाचक (adverb: 'by name')

• नः: to us
• नः: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी बहुवचनस्य एन्क्लिटिक रूपम् (genitive/dative plural enclitic: 'of us/to us')

• प्रकीर्तय: proclaim, enumerate
• प्रकीर्तय: Kriyā (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-कीर्त् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sixty-eight kṣetras (a catalogued set)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta

Visual Art Cues

Scene: Sages seated in a forest hermitage address Sūta with folded hands, requesting the names of the sixty-eight kṣetras; a subtle map-like scroll or garland of place-names symbolizes the coming catalogue.

Characters & Entities

• Ṛṣis
• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is guided by śruti-smṛti style remembrance: naming and recalling kṣetras becomes a dhārmic act that directs seekers toward tīrtha-sevā.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site yet; the verse introduces the catalog of sixty-eight kṣetras to be named.

What ritualistic prescription is mentioned?

A request for nāma-kīrtana (recitation of names) of kṣetras; no specific vrata/snana/dāna is stated here.