Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

शक्रं प्रमत्तं ज्ञात्वाथ मदाद्राज्यस्य दुर्मतिम् । तिरोधानमनुप्राप्तो बृहस्पती रुषान्वितः

Transliteration

śakraṃ pramattaṃ jñātvātha madādrājyasya durmatim | tirodhānamanuprāpto bṛhaspatī ruṣānvitaḥ

Translation

சக்ரன் அலட்சியமுற்று அரசமதத்தால் மாசுபட்ட அறிவுடையவன் என அறிந்து, கோபம் நிறைந்த பிருஹஸ்பதி மறைவிற்குச் சென்றார்।

Word by Word

• शक्रम्: Indra (Śakra)
• शक्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Masculine, Accusative (2nd), Singular

• प्रमत्तम्: intoxicated, careless
• प्रमत्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रमत्त (कृदन्त; √मद् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शक्रम् इति विशेषणम्; Masculine, Accusative, Singular (qualifying śakram)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to main action)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); having known

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle)

• मदात्: from intoxication
• मदात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; Masculine, Ablative (5th), Singular

• राज्यस्य: of the kingdom
• राज्यस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; Neuter, Genitive (6th), Singular

• दुर्मतिम्: evil-mindedness, bad intention
• दुर्मतिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुर्मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (शक्रम् प्रति)

• तिरोधानम्: disappearance, concealment
• तिरोधानम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तिरोधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अनुप्राप्तः इति क्रियायाः कर्म)

• अनुप्राप्तः: attained, reached (and became)
• अनुप्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अनु-√प्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) प्रयुक्तः विधेयवत्; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (बृहस्पतिः)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati (guru of the gods)
• बृहस्पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative (1st), Singular

• रुषा: with anger
• रुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रुष्/रुषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Feminine, Instrumental (3rd), Singular

• अन्वितः: endowed, accompanied
• अन्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्वित (कृदन्त; √इ (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बृहस्पतिः इति विशेषणम्; Masculine, Nominative, Singular

Speaker

Lomāśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati, radiant yet stern, turns away from a heedless Indra seated in royal splendor; the guru’s form fades into a veil of light (tirodhāna) as celestial courtiers freeze in shock.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Bṛhaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride born of power destroys discernment; when guidance is dishonored, wisdom withdraws and downfall begins.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; it is a moral-cosmic episode within the Kedārakhaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the implied prescription is humility and honoring the guru to retain auspicious guidance.