Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

तथैव गजरत्नं च चतुःषष्ट्या समन्वितम् । गजानां पांडुराणां च चतुर्द्दन्तं मदान्वितम्

Transliteration

tathaiva gajaratnaṃ ca catuḥṣaṣṭyā samanvitam | gajānāṃ pāṃḍurāṇāṃ ca caturddantaṃ madānvitam

Translation

அதேபோல் யானை-ரத்தினமும் தோன்றியது, அறுபத்துநான்கு (மற்ற) யானைகளுடன் கூடி—வெண்மையான யானைகளின் தலைவன், நான்கு தந்தங்களுடன், மதவீரியத்தால் நிறைந்தவன்.

Word by Word

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-visheshaṇa (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (in the same manner)

• एव: indeed
• एव: Sambandha-bodhaka (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात

• गज-रत्नम्: the elephant-gem (a supreme elephant)
• गज-रत्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (गजानां रत्नम्/श्रेष्ठो गजः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक

• चतुःषष्ट्या: with sixty-four (in number)
• चतुःषष्ट्या: Karana/Hetu (Specification by number/संख्या-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: चतुःषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; संख्यावाचक-शब्दः

• समन्वितम्: endowed/possessed
• समन्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वि/अनु + इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (गजरत्नम्)

• गजानाम्: of elephants
• गजानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• पाण्डुराणाम्: of white/pale (elephants)
• पाण्डुराणाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाण्डुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषणम् (गजानाम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक

• चतुर्दन्तम्: four-tusked
• चतुर्दन्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + दन्त (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (चत्वारः दन्ताः यस्य); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (गजरत्नम्/गजः)

• मद-अन्वितम्: endowed with rut/intoxication
• मद-अन्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मद (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक/क्तान्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (मदेन अन्वितम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (गजरत्नम्/गजः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pale-white, four-tusked elephant-lord rises, surrounded by a retinue of sixty-four elephants, exuding rut and vigor—an overwhelming vision of auspicious might.

Characters & Entities

• Divine elephant (gajaratna)
• Airāvata (contextual continuation)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine prosperity is not solitary; it comes with order, retinue, and responsibility—power is meant to uphold cosmic balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No local tirtha is named; the narrative remains cosmic within the Kedārakhaṇḍa frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.