Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

नडीजंघ उवाच । चतुर्दश स्मराम्यस्मि कल्पान्विप्रेंद्र सांप्रतम् । आस्तां तद्दर्शनं वार्तामपि वा न स्मराम्यहम्

Transliteration

naḍījaṃgha uvāca | caturdaśa smarāmyasmi kalpānvipreṃdra sāṃpratam | āstāṃ taddarśanaṃ vārtāmapi vā na smarāmyaham

Translation

நாடீஜங்கர் கூறினார்— “பிராமணச் சிறந்தவரே, இப்போது நான் பதினான்கு கல்பங்களை நினைவுகூர்கிறேன்; ஆனால் அதைப்பற்றி— காணுதல் என்ன, செய்தியும் கூட எனக்கு நினைவில்லை.”

Word by Word

• नडीजङ्घः: Naḍījaṅgha (proper name)
• नडीजङ्घः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नडीजङ्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचनम्

• चतुर्दश: fourteen
• चतुर्दश: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्दश (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचनम्; ‘कल्पान्’ इत्यस्य विशेषणम् (द्विगु-समासः: चतु: + दश)

• स्मरामि: I remember
• स्मरामि: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुष, एकवचनम्

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriyā (Auxiliary/copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुष, एकवचनम्

• कल्पान्: aeons, kalpas
• कल्पान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचनम्

• विप्रेन्द्र: O best of Brahmins
• विप्रेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: विप्राणाम् इन्द्रः

• साम्प्रतम्: now, at present
• साम्प्रतम्: Kāla-adhikaraṇa (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रत (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (कालवाचक)

• आस्ताम्: let it be; never mind
• आस्ताम्: Kriyā (Idiomatic predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, द्विवचनम्; निपातार्थे ‘let it be/never mind’ इत्यर्थे प्रयोगः

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचनम् (in compound)

• दर्शनम्: seeing (him/that)
• दर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: तस्य दर्शनम्

• वार्ताम्: news, account
• वार्ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वार्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (समुच्चय/अपि=even/also)

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम्

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम्

• स्मरामि: I remember
• स्मरामि: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुष, एकवचनम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचनम्

Speaker

Nāḍījaṃgha

Skanda Dialogue

Listener: Mārkaṇḍeya (addressed as viprendra)

Visual Art Cues

Scene: Nāḍījaṃgha speaks with calm authority, evoking immense cosmic memory; behind him, a symbolic backdrop of revolving kalpas—lotus, stars, and cyclical motifs—contrasts with his admission of not knowing this particular report.

Characters & Entities

• Nāḍījaṃgha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even vast longevity and memory across cosmic cycles do not guarantee omniscience; humility before dharma and divine mystery is implied.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is explicitly mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative statement about memory across kalpas.