Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

गुह्यकाधिपतिस्त्वं हि कालनाभ इति स्मृतः । षष्टिकोटिपतिर्जातो यक्षरक्षाकृते भुवि

Transliteration

guhyakādhipatistvaṃ hi kālanābha iti smṛtaḥ | ṣaṣṭikoṭipatirjāto yakṣarakṣākṛte bhuvi

Translation

நீரே குஹ்யகர்களின் அதிபதி, ‘காலநாப’ எனப் புகழ்பெற்றவர்; பூமியில் யக்ஷர்களைக் காக்க அறுபது கோடிகளின் தலைவராகப் பிறந்தீர்.

Word by Word

• गुह्यकाधिपतिः: lord of the guhyakas
• गुह्यकाधिपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुह्यक + अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः गुह्यकानाम् अधिपतिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• कालनाभः: Kālanābha
• कालनाभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कालनाभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः काल + नाभ (तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• स्मृतः: is called/remembered
• स्मृतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (त्वम् इति)

• षष्टिकोटिपतिः: lord of sixty crores
• षष्टिकोटिपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षष्टि + कोटि + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्टिकोटीनां पतिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• जातः: born/has become
• जातः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle used intransitively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यक्षरक्षाकृते: for the protection of the yakṣas
• यक्षरक्षाकृते: Sampradana (Purpose/Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: यक्ष + रक्षा + कृते (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; समासः यक्षाणां रक्षार्थं (षष्ठी-तत्पुरुष; कृते = अर्थे)

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Speaker

Maurvī (continuing praise, from context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: (Implied) Guhyaka/Yakṣa protective sphere

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The speaker reveals the hero’s deeper identity: lord of the Guhyakas, known as Kālanābha, commander of sixty crores, stationed on earth to protect Yakṣas; the atmosphere turns mystical and cosmic.

Characters & Entities

• Ghaṭotkaca
• Guhyakas
• Kālanābha
• Yakṣas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic roles frame power as responsibility—great leaders are born for protection (rakṣā), not mere domination.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.