Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

सर्वथोच्चपदारोहे यत्नः कार्यो विजानता । तन्न सिध्यति चेद्दैवान्नासौ दोषो विजानतः

Transliteration

sarvathoccapadārohe yatnaḥ kāryo vijānatā | tanna sidhyati ceddaivānnāsau doṣo vijānataḥ

Translation

உயர்ந்த பதவியை அடைய அறிவுடையவன் எல்லாவிதமாகவும் முயல வேண்டும். தெய்வவசத்தால் அது நிறைவேறாவிட்டால், அதில் ஞானிக்கு குற்றமில்லை.

Word by Word

• सर्वथा: in every way
• सर्वथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्ययम्

• उच्चपदारोहे: in the ascent to a high position
• उच्चपदारोहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उच्च (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + आरोह (प्रातिपदिक; from √रुह् with ā-)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (उच्चस्य पदस्य आरोहः = ‘ascent to a high position’)

• यत्नः: effort
• यत्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• कार्यः: to be done; necessary
• कार्यः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (कृदन्त/प्रातिपदिक; from √कृ ‘to do’, ‘to be done’)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (predicative adjective) यत्नस्य

• विजानता: by the knowing person
• विजानता: Karana (Agent/means/करण)
• Type: Noun
• Root: √ज्ञा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्तः (present active participle), पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘by one who knows’

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (refers to ‘that [effort/result]’)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः

• सिध्यति: succeeds; is accomplished
• सिध्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सिध् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; शर्तार्थक-निपातः (conditional particle ‘if’)

• दैवात्: from fate; by destiny
• दैवात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कारणार्थे अपादानम् (‘due to fate’)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः

• असौ: that (person/thing)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• दोषः: fault; blame
• दोषः: Karta (Predicate nominal/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• विजानतः: of the one who knows
• विजानतः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: √ज्ञा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्तः, पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; ‘of the knowing (person)’

Speaker

Narrative voice (speaker not named; didactic counsel)

Visual Art Cues

Scene: A didactic moment: a wise figure instructs a warrior about striving for the highest station; a symbolic ladder/peak in the background representing 'uccapada'.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is fulfilled by sincere effort; outcomes may depend on daiva, so the wise remain blameless and steady.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is a universal dharma principle.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it prescribes ethical exertion rather than a specific rite.