Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

भूराप्ता गौस्तथा भोगाः सुवर्णं देहमेव च । अश्वश्चक्षुस्तथा वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः

Transliteration

bhūrāptā gaustathā bhogāḥ suvarṇaṃ dehameva ca | aśvaścakṣustathā vāso ghṛtaṃ tejastilāḥ prajāḥ

Translation

நிலம், நீர், பசுக்கள், இன்பங்கள், பொன், தன் உடலே கூட; குதிரைகள், பார்வை, ஆடை, நெய், ஒளி, எள், சந்ததி—தவறான பெறுதலும் தவறான தானமும் இவற்றை எல்லாம் பாதிக்கும்।

Word by Word

• भूः: land; earth
• भूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• आप्ता: obtained; acquired
• आप्ता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि कृदन्तम्; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘भूः’ इत्यस्य विशेषणम्

• गौः: cow
• गौः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थे (also)

• भोगाः: enjoyments; possessions
• भोगाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• सुवर्णम्: gold
• सुवर्णम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुवर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• देहम्: body
• देहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपातः (restrictive/emphatic particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• अश्वः: horse
• अश्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• चक्षुः: eye; eyesight
• चक्षुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थे

• वासः: garment; clothing
• वासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• घृतम्: ghee
• घृतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तेजः: splendour; energy
• तेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तिलाः: sesame seeds
• तिलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• प्रजाः: offspring; subjects
• प्रजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa default)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic tableau: the listed assets appear as icons around a central scale of Dharma; when the scale tips toward ‘improper acceptance,’ the icons fade or crack—signifying loss.

Characters & Entities

• Gau (cow)
• Tilāḥ (sesame)
• Ghṛta (ghee)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mismanaged giving and receiving can endanger both worldly prosperity and spiritual vitality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse enumerates stakes tied to dharmic purity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit caution regarding dāna/pratigraha, especially involving ritual items like ghee and sesame.