Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 78

Devanagari script

इत्युक्त्वा पृच्छ्य राजानं लब्धानुज्ञो द्विजोत्तमः । विवेश स्वाश्रमं तुष्टो नृपोप्याश्चर्यवानभूत्

Transliteration

ityuktvā pṛcchya rājānaṃ labdhānujño dvijottamaḥ | viveśa svāśramaṃ tuṣṭo nṛpopyāścaryavānabhūt

Translation

இவ்வாறு கூறி, அரசனை வினவி அவனது அனுமதி பெற்ற அந்தத் த்விஜோத்தமன் மகிழ்ச்சியுடன் தன் ஆசிரமத்துள் நுழைந்தான்; அரசனும் வியப்பால் நிறைந்தான்.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उद्धरण-समाप्त्यर्थक-निपातः (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having done earlier)

• पृच्छ्य: having asked
• पृच्छ्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रच्छ् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-समकक्षः) → पृच्छ्य (अव्यय)
• Form: ल्यपन्त-अव्ययम् (gerund); पूर्वक्रिया

• राजानम्: the king
• राजानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• लब्धानुज्ञः: having obtained permission
• लब्धानुज्ञः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लब्ध (लभ्-धातु, क्त-कृदन्त) + अनुज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनुज्ञा लब्धा यस्य)

• द्विजोत्तमः: the best of Brahmins
• द्विजोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (उत्तमः द्विजः)

• विवेश: entered
• विवेश: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + विश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• स्वाश्रमम्: his own hermitage
• स्वाश्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य आश्रमः)

• तुष्टः: pleased, satisfied
• तुष्टः: Karta (Agent qualifier/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + क्त → तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृ-विशेषणम्

• नृपः: the king
• नृपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/अप्यर्थक-निपातः (also/even)

• आश्चर्यवान्: astonished, full of wonder
• आश्चर्यवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आश्चर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)

• अभूत्: became
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ्-लकारः (Aorist/Imperfective past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator (Skanda, in Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame)

Visual Art Cues

Scene: The brahmin, having delivered counsel, receives the king’s respectful permission and walks toward a leafy hermitage; the king remains seated, eyes widened in wonder.

Characters & Entities

• Dvijottama (foremost Brahmin)
• Rājan (the King)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Respectful conduct between ruler and sage—permission, humility, and contentment—supports dharma and social harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The background remains Kāśī (Vārāṇasī), but this verse narrates a departure scene rather than a tīrtha description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes courteous leave-taking and the king’s astonishment.