Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

Devanagari script

तत्प्रासादस्य परितो रुद्राणां कोटिसंमिताः । प्रासादारम्यसंस्थाना निर्मिता रुद्रमूर्तिभिः

Transliteration

tatprāsādasya parito rudrāṇāṃ koṭisaṃmitāḥ | prāsādāramyasaṃsthānā nirmitā rudramūrtibhiḥ

Translation

அந்த ஆலயத்தின் சுற்றிலும், ருத்ரமூர்த்திகளால் அமைக்கப்பட்ட இனிய கோவில்-வளாகங்கள் கோடி எண்ணிக்கையில் நிறுவப்பட்டிருந்தன।

Word by Word

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; निर्देशकं (that)

• प्रासादस्य: of the palace/temple
• प्रासादस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), एकवचनम्

• परितः: around
• परितः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: परितः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपसर्गार्थकं/अव्यय-प्रयोगः (adverb/preposition)

• रुद्राणाम्: of Rudras
• रुद्राणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), बहुवचनम्

• कोटिसंमिताः: numbering a crore
• कोटिसंमिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कोटि + संमित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (रुद्राणाम्/मूर्तीनाम्); समासः—कोट्या संमिताः (a crore in number)

• प्रासादारम्यसंस्थानाः: having beautiful forms like palaces
• प्रासादारम्यसंस्थानाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रासाद + रम्य + संस्थान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (ते/रुद्राः); समासः—प्रासादे रम्यं संस्थानं येषाम् (अर्थे बहुव्रीहिरपि सम्भवति, परन्तु रूपतः तत्पुरुष-समासप्रायः)

• निर्मिताः: were constructed/created
• निर्मिताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + √मा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; कर्मणि प्रयोगे ‘were made/constructed’

• रुद्रमूर्तिभिः: by Rudra-forms (manifestations of Rudra)
• रुद्रमूर्तिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रुद्र + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), बहुवचनम्; समासः—रुद्रस्य मूर्तिः

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahāyogīśvara prāsāda-parisara (Rudra precinct)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not stated in the provided excerpt

Visual Art Cues

Scene: A grand shrine stands at the center; around it, innumerable delightful enclosures and small temples radiate outward like a mandala, each established by a Rudra-form—suggesting a cosmic city of Śiva.

Characters & Entities

• Rudra
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Prāsāda (temple/shrine complex)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is envisioned as a divinely built sacred city, with Rudra’s own manifestations establishing holy structures.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The temple precinct associated with the previously mentioned liṅga/tīrtha context in Rudrasthalī of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; the verse describes the sanctified temple environment as part of the māhātmya.