Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 17

Devanagari script

वृषेशतीर्थादाजग्मुर्नवतिः सशतत्रया । यक्षिणीकुंडतः प्राप्ताः सहस्रं त्रिशतोत्तरम्

Transliteration

vṛṣeśatīrthādājagmurnavatiḥ saśatatrayā | yakṣiṇīkuṃḍataḥ prāptāḥ sahasraṃ triśatottaram

Translation

வ்ருஷேச தீர்த்தத்திலிருந்து முந்நூற்று தொண்ணூறு பேர் வந்தனர்; யக்ஷிணீ குண்டத்திலிருந்து ஆயிரத்து முந்நூறு பேர் வந்தடைந்தனர்.

Word by Word

• वृषेशतीर्थात्: from Vṛṣeśa-tīrtha
• वृषेशतीर्थात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वृषेश-तीर्थ (प्रातिपदिक; वृषेश + तीर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (वृषेशस्य तीर्थम्)

• आजग्मुः: they came
• आजग्मुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; धातुः—गम् (गत्यर्थः)

• नवतिः: ninety
• नवतिः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नवति (संख्याशब्द; प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (परम्परया), प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक-नाम (ninety)

• सशतत्रया: together with three hundred
• सशतत्रया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-शत-त्रय (प्रातिपदिक; स + शत + त्रय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषसमासः—‘शतत्रयेन सह’ (together with three hundred); ‘नवतिः’ इत्यस्य विशेषणम्

• यक्षिणीकुण्डतः: from Yakṣiṇī pond
• यक्षिणीकुण्डतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: यक्षिणी-कुण्ड (प्रातिपदिक; यक्षिणी + कुण्ड)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (यक्षिण्याः कुण्डम्)

• प्राप्ताः: arrived
• प्राप्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त) ‘प्राप्त’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे क्रियासमानार्थकः

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• त्रिशतोत्तरम्: plus three hundred (i.e., 1300)
• त्रिशतोत्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-शत-उत्तर (प्रातिपदिक; त्रि + शत + उत्तर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषसमासः—‘त्रिशतैः उत्तरम्’ (exceeding by three hundred); ‘सहस्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vṛṣeśa Tīrtha; Yakṣiṇī Kuṇḍa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Śaiva-marked tīrtha with bull iconography (Nandin/vr̥ṣa emblem) and a nearby pond shaded by trees; pilgrims arrive in counted groups; subtle yakṣiṇī presence suggested as a protective feminine figure near the water, holding a lotus or treasure-vessel.

Characters & Entities

• Kāśī
• Śiva
• Vṛṣeśa Tīrtha
• Yakṣiṇī Kuṇḍa
• Dvijas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Many distinct tīrthas participate in one sacred purpose: converging upon Kāśī, the field of Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vṛṣeśa-tīrtha and Yakṣiṇī Kuṇḍa are specified as notable sites in the sacred itinerary.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly in this verse.