Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 52

हिरण्यगर्भो विज्ञेयः स साक्षाद्वटरूपधृक् । तत्समीपे द्विजान्भक्त्या संभोज्याक्षय पुण्यभाक्

hiraṇyagarbho vijñeyaḥ sa sākṣādvaṭarūpadhṛk | tatsamīpe dvijānbhaktyā saṃbhojyākṣaya puṇyabhāk

அங்கே ஹிரண்யகர்பன் சாட்சாத் வட்டரூபம் தாங்கி இருப்பதாக அறிக. அதன் அருகில் பக்தியுடன் த்விஜர்களுக்கு அன்னம் அளித்தால் அக்ஷய புண்ணியம் பெறுவர்.

हिरण्यगर्भःHiraṇyagarbha
हिरण्यगर्भः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहिरण्य-गर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (हिरण्यस्य गर्भः/हिरण्यगर्भः)
विज्ञेयःto be known/recognized
विज्ञेयः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त)
Formयत्-प्रत्ययान्त विधेय/भाव्यकृदन्त (gerundive: to be known); पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative singular); सर्वनाम
साक्षात्directly
साक्षात्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: directly)
वटरूपधृक्bearing the form of a banyan tree
वटरूपधृक्:
Karta (Predicate adjective/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवट-रूप-धृक् (धृ धातु-निष्पन्न प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (वटस्य रूपं धृणोति इति)
तत्समीपेnear that (place/tree)
तत्समीपे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद्-समीप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (locative singular); समासः—तत्पुरुष (तस्य समीपे)
द्विजान्Brahmins (twice-born)
द्विजान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन (accusative plural)
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (instrumental singular)
सम्भोज्यhaving fed/entertained
सम्भोज्य:
Kriya (Prior action/क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम्-भुज् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive: having fed/entertained)
अक्षयःimperishable
अक्षयः:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of implied subject: puṇyabhāk)
पुण्यभाक्partaking of merit; meritorious
पुण्यभाक्:
Karta (Predicate adjective/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपुण्य-भाज्/भाक् (भज् धातु-निष्पन्न प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पुण्यं भजते/लभते इति)

Skanda

Tirtha: Akṣaya-vaṭa (Hiraṇyagarbha-svarūpa)

Type: kshetra

Scene: Under the banyan identified as Hiraṇyagarbha, a devotee respectfully serves food to seated brāhmaṇas; the tree subtly radiates a golden cosmic aura; offerings and water pots are arranged neatly.

H
Hiraṇyagarbha
A
Akṣaya-vaṭa
D
Dvija
P
Prayāga

FAQs

Devotional charity at a sacred site yields enduring merit, especially when performed near a divinely charged locus like Akṣaya-vaṭa.

Akṣaya-vaṭa at Prayāga, identified with Hiraṇyagarbha’s manifestation.

Dvija-bhojana (feeding Brāhmaṇas) performed with bhakti near Akṣaya-vaṭa.