Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 89
विद्या धनानि सदनानि गजाश्वभृत्याः स्रक्चंदनानि वनिताश्च नितांत रम्याः । स्वर्गोप्यगम्य इह नोद्यमभाजिपुंसि वाराणसीत्वसुलभा शलभादिमुक्तिः । धात्रा धृतानि तुलया तुलनामवैतुं वैकुंठमुख्यभुवनानि च काशिका च । तान्युद्ययुर्लघुतयान्यगियं गुरुत्वात्तस्थौ पुरीह पुरुषार्थचतुष्टयस्य
vidyā dhanāni sadanāni gajāśvabhṛtyāḥ srakcaṃdanāni vanitāśca nitāṃta ramyāḥ | svargopyagamya iha nodyamabhājipuṃsi vārāṇasītvasulabhā śalabhādimuktiḥ | dhātrā dhṛtāni tulayā tulanāmavaituṃ vaikuṃṭhamukhyabhuvanāni ca kāśikā ca | tānyudyayurlaghutayānyagiyaṃ gurutvāttasthau purīha puruṣārthacatuṣṭayasya
கல்வி, செல்வம், மாளிகைகள், யானை-குதிரைகள், பணியாளர்கள், மலர்மாலைகள், சந்தனம், மிக இனிய பெண்கள்—இவற்றோடு சொர்க்கம்கூட இங்கே முயலும் மனிதனுக்கு எளிதில் கிடைக்கும். ஆனால் வாராணசியில் பட்டாம்பூச்சி விடுதலைபோல் எளிதாகக் கிடைக்கும் மோட்சம் பிற இடங்களில் அத்தனை எளிதல்ல. படைப்பாளர் வைகுண்டம் முதலான உயர்ந்த உலகங்களையும் காசியையும் தராசில் வைத்து எடை பார்த்தார்; அவை லேசாக மேலே எழுந்தன, இக்காசி மட்டும் தன் கனத்தால் அசையாமல் நின்றது—இந்நகரமே தர்மம், அர்த்தம், காமம், மோட்சம் எனும் நான்கு புருஷார்த்தங்களின் முழு தலம்.
Skanda (as narrator/teacher in Kāśī Khaṇḍa, typically addressing Agastya)
Tirtha: Kāśī / Vārāṇasī (Avimukta-kṣetra)
Type: kshetra
Listener: Ṛṣis in Naimiṣāraṇya (frame) / internal interlocutors of Kāśī-māhātmya (contextual)
Scene: Brahmā (Dhātṛ) sets Vaikuṇṭha and other lokas on a great balance against Kāśī; the lokas rise as light while Kāśī remains heavy and steady, radiating with Śiva’s presence; pilgrims and ghāṭs hinted in the background.
FAQs
Worldly attainments—even heaven—are secondary; Kāśī is praised as uniquely potent for mokṣa, embodying and surpassing all four puruṣārthas.
Vārāṇasī/Kāśī (Kāśikā), presented as the supreme sacred city whose spiritual “weight” exceeds even Vaikuṇṭha and other worlds.
No specific rite (snāna, dāna, japa, vrata) is prescribed in this verse; it emphasizes the inherent salvific power of residing in or attaining Kāśī.