Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 43

Devanagari script

जीवितं चैव तत्सैन्यं जातं क्षिप्तेषु रोमसु । दिशः प्रसन्नाः संजाताः शांता दिग्जनितस्वनाः

Transliteration

jīvitaṃ caiva tatsainyaṃ jātaṃ kṣipteṣu romasu | diśaḥ prasannāḥ saṃjātāḥ śāṃtā digjanitasvanāḥ

Translation

முடிகள் எறியப்பட்டதும் அந்தப் படை மீண்டும் உயிர் பெற்றது. திசைகள் தெளிவாகவும் அருள்மிகுந்தவையாகவும் ஆனது; திசைகளால் எழுந்த ஆரவாரம் அடங்கியது.

Word by Word

• जीवितम्: life; (came to) life
• जीवितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘सैन्यम्’)

• सैन्यम्: army
• सैन्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा (with ‘जातम्’)

• जातम्: became
• जातम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) + जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘became/was’

• क्षिप्तेषु: when/where (they were) thrown
• क्षिप्तेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: क्षिप् (धातु) + क्षिप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘रोमसु’)

• रोमसु: in the hairs
• रोमसु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रोमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन

• दिशः: directions
• दिशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन

• प्रसन्नाः: clear/pleased
• प्रसन्नाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘दिशः’)

• संजाताः: became
• संजाताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+जन् (धातु) + संजात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘became’

• शान्ताः: calm
• शान्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘दिशः’)

• दिग्जनितस्वनाः: whose sounds arose in the directions
• दिग्जनितस्वनाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिक् (प्रातिपदिक) + जनित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषः (दिशि जनितः स्वनः यस्याः/येषाम्), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘दिशः’)

Speaker

Vyāsa (continuing narration)

Skanda Dialogue

Listener: Bhūpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A battlefield or camp where fallen soldiers revive as hairs are cast away; the sky clears, the four quarters brighten, and the earlier roaring tumult fades into stillness.

Characters & Entities

• Army (Sainya)
• Directions/quarters (Diśaḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma is re-established and śānti is performed, disorder subsides and life-supporting harmony returns.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The event unfolds in Dharmāraṇya; the holy atmosphere is shown through the pacification of the quarters.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a formal rite, but a śānti-act is implied in the sequence leading to pacification and restoration.